Кіріспе

Азооспермия – ер адамның спермасында сперматозоидтардың жоқтығымен сипатталатын жағдай. Бұл жағдай ерлердің сүексіздігіне (инфертильділігіне) байланысты, бірақ оның көптеген түрлерін медициналық емдеу арқылы жақсартуға болады. Адамдар арасында азооспермия ерлер популяциясының шамамен 1%-ында кездеседі және Канадада ерлердің сүексіздігіне байланысты жағдайлардың 20%-ында анықталуы мүмкін. Патологиялық емес жағдайда, азооспермия вазектомияның күтілетін нәтижесі болып табылады.

Жіктеу

Азооспермияны үш негізгі түрге жіктеуге болады. Претестикулярлы азооспермия азооспермия жағдайларының шамамен 2% құрайды. Тестикулярлы азооспермия – бұл өткізбеуші емес азооспермияның бір түрі. Әдетте, себебі түсініксіз гипергонадотроптық азооспермиясы бар еркектерге хромосомалық тексеру қажет.

Ұрықтан кейінгі

Посттестикулярлық азооспермияда сперматозоидтар өндіріледі, бірақ шәуеттен шығарылмайды, бұл азооспермиялы еркектердің 7–51% -ына әсер етеді. Басқа кедергілер туа біткен (мысалы, кистоздық фиброздың кейбір жағдайларында байқалатын деференттік өзекшелердің агенезі) немесе жұқпалы сияқты, эякуляциялық өзекшеге кедергі келтіру арқылы пайда болған болуы мүмкін. Эякуляциялық бұзылыстарға ретроградты эякуляция және аэякуляция жатады; осы жағдайларда сперматозоидтар өндіріледі, бірақ сыртқа шығарылмайды.

Белгісіз

Идиопатиялық азооспермия – бұл жағдайдың белгілі бір себебі жоқ. Ол жас және салмақ сияқты бірнеше тәуекел факторларының нәтижесі болуы мүмкін. Мысалы, 2013 жылы жасалған шолуда олигоспермия және азооспермия артық салмақпен (қайшалық коэффициенті 1.1), семіздікпен (қайшалық коэффициенті 1.3) және қанағаттанбас семіздікпен (қайшалық коэффициенті 2.0) айтарлықтай байланысты екені анықталды, бірақ мұның себебі белгісіз. Шолуда олигоспермия мен кем салмақтың арасында маңызды байланыс табылған жоқ. Аналықтар арасындағы кариотиптік аномалиялар шамамен <1% құрайды. Гомозиготалық нокаутты егеуқұйрықтар [BRD7( / )] сүйексіз және олардың герм жасушаларында апоптоз және ДНК зақымдану деңгейі жоғары. ДНК екі жіптің үзілуін қалпына келтіру және хромосомалық синапсқа қатысатын төрт ген (TEX11, TEX15, MLH1 және MLH3) геномдық тұтастықта, мейоздық рекомбинацияда және гаметогенезде маңызды рөл атқарады. Бұл гендердегі полиморфизмдер ерлердің сүйексіздігімен байланысы үшін тексерілді. Осы гендердің екеуінде (TEX11 және MLH3) жалғыз нуклеотидтік полиморфизмдер азооспермия немесе олигоспермияға байланысты ерлердің сүйексіздігімен байланысты екені анықталды.

Диагностика

Азооспермия әдетте сүексіздікті зерттеу барысында анықталады. Ол екі рет жасалған сперма анализі нәтижелерінің негізінде қойылады (центрифугалаудан кейін спермада микроскоппен сперматозоидтар табылмайды) және қосымша тексеруді талап етеді. Тексеруге науқастың анамнезі, дене мүшелерін, әсіресе ұйқы безін және ұрықтарды мұқият қарау, зертханалық тесттер және қажет болған жағдайда бейнелеу зерттеулері кіреді. Анамнез жалпы денсаулық, жыныстық денсаулық, бұрынғы сүексіздік, либидо және жыныстық белсенділік туралы мәліметтерді қамтиды. Бұрынғыда гормондық/стероидтік терапия, ССЖИ (селективті серотонинді кері қабылдау ингибиторлары), антибиотиктер, 5-АСА ингибиторлары (сульфасалазин), альфа-блокаторлар, 5-альфа-редуктаза ингибиторлары, химиотерапиялық препараттар, пестицидтер, есірткі заттар (марихуана, алкоголь) және ұрықтардың жоғары температураға ұшырауы сияқты әртүрлі факторларға ұшырағандығы туралы сұрақтар қойылуы керек. Жыныс жүйесіне жасалған хирургиялық араласулар туралы мәліметтер жинастырылуы тиіс. Генетикалық аномалияларды анықтау үшін отбасылық анамнез бағалануы керек. Ретроградты эякуляция эякуляциядан кейінгі зәрде сперматозоидтардың болуы тексеріледі, алдымен зәрді сілтендіріп, содан соң центрифугалау арқылы. ФСГ деңгейінің өте жоғары болуы (>45 ХБ/мл) микродиссекциялық ұрықтан сперматозоидты алудың сәттілігімен байланысты. Сезімтал ингибин B ұрықта сперматозоидтардың бар екенін көрсетеді, бұл ұрықтан сперматозоидты алу (TESE) арқылы жүктілікке жету мүмкіндігін арттырады, бірақ бұл байланыс тым күшті емес, сезімталдығы 0,65 (95% сенімділік интервалы [СИ]: 0,56–0,74) және ерекшелігі 0,83 (СИ: 0,64–0,93) обструкциясыз азооспермияда ұрықта сперматозоидтардың болуын болжау үшін. Семендік плазма ақуыздары TEX101 және ECM1 жақында азооспермияның түрлерін және субтиптерін дифференциалдық диагностикалау және TESE нәтижесін болжау үшін ұсынылды. Канададағы Mount Sinai ауруханасы бұл гипотезаны тексеру үшін 2016 жылы клиникалық сынақтарды бастады. Біріншілік гипопитуитаризм генетикалық себептермен байланысты болуы мүмкін. Сондықтан азооспермия нәтижесінде пайда болған еркектерге генетикалық тексеру жүргізілуі мүмкін. Азооспермия крипторхизммен байланысты болған және ұрықтан сперматозоидтар алынған жағдайларда (TESE) жүктілікке қол жеткізілді. Тестікулярлық азооспермиясы бар еркектерге әртүрлі тәсілдер қолданылады. Обструктивті азооспермияда ЭКО-ның ИКСИ әдісі немесе хирургиялық ем қолданылуы мүмкін, емді таңдау кезінде жеке факторлар ескеріледі. Ретроградты эякуляцияға дәрі-дәрмектер көмектесуі мүмкін.