Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиядағы футбол туралы жалпы мәлімет
Overview of football in Scotland
Ассоциациялық футбол (ball coise) – Шотландияның ұлттық спорт түрлерінің бірі және елдегі ең танымал спорт. Оркней, Льюис және Оңтүстік Шотландияда, әсіресе Шотландия шекараларында "футбол" ойындарының ұзақ тарихы бар, бірақ олардың көпшілігінде допты қолмен ұстап жүру және қолмен пас беру кездеседі. "Футбол" деп аталғанымен, бұл ойындар ассоциациялық футболдан мүлдем өзгеше. 1873 жылы құрылған Шотландия әлемдегі екінші ескі ұлттық футбол федерациясы болып табылады (Англия футбол федерациясынан кейін), және кәсіби және әуесқой деңгейлерде кеңінен дамыған. Ұлттық кубок – Шотландия кубогы – әлемдегі ең көне ұлттық спорттық кубок саналады. Шотландия және шотландтық футбол клубтары футбол матчтарына қатысу рекордтары бойынша көптеген көрсеткіштерді ұстап тұр.
Association football (, ball coise) is one of the national sports of Scotland and the most popular sport in the country. There is a long tradition of "football" games in Orkney, Lewis and southern Scotland, especially the Scottish Borders, although many of these include carrying the ball and passing by hand, and despite bearing the name "football" bear little resemblance to association football. Founded in 1873, Scotland has the second oldest national Football Association in the world (behind England's FA), and has various professional and amateur levels. The trophy for the national cup, the Scottish Cup, is the oldest national sporting trophy in the world. Scotland and Scottish football clubs hold many records for football attendances.
Шығу тегі
Шотландияда "футбол" деп аталатын ойын 15-шы ғасырда ойналған. Осы ойынға 1424 жылғы Футбол туралы заңмен тыйым салынды, себебі ол ерлерді отбасылық міндеттерінен алаңдататын. Заң қолданылмай қалғанмен, ол 1906 жылға дейін жойылмады. Бұл спортты қара халық та, патшалар да, мысалы, король Джеймс VI және Шотландия королевасы Мэри де ойнаған. Перт қаласында 16-шы ғасырда шеберге оқушылықты аяқтағандар банкет пен футбол ойынына ақы төлеуге міндетті болды. 1633 жылы (кейбір деректерде 1636 жыл) Абердиндегі мектеп оқушылары "футбол" ойыны ойнағаны туралы мәліметтер бар, бұл кейбір мамандардың пікірінше, допты пас беруге жасалған алғашқы сілтемелердің бірі. 1700-ші жылдары футбол төңкерістерге және мүлікке, сондай-ақ ойыншыларға ауыр зиян келтіргені белгілі болды. Ойынның қатал болғаны анық, және рұқсат етілген тәсілдерге қарсыластың ойыншыларын "шабуылдау" және итеру/ұстау кірді ("сол адамды кері қайтар" – түпнұсқа аудармада, "repelle eum" – түпнұсқа латын тілінде). Бұл ойынның регби футболына ұқсас екені айтылады. 2006 жылғы БАҚ хабарларына қарамастан, ойын ережелеріне, ойыншыларды белгілеуге немесе команда құрамына ешқандай сілтеме жоқ. Бұл хабарламалар оны "таңғажайып жаңа жаңалық" деп сипаттады, бірақ шындығында ол ХХ ғасырдың басынан бері футбол тарихы әдебиетінде жақсы сипатталған және кем дегенде 2000 жылдан бері интернетте қолжетімді.
A game known as "football" was played in Scotland as early as the 15th century. It was prohibited by the Football Act 1424, as it distracted men from their marital duties, and although the law fell into disuse, it was not repealed until 1906. The sport was played by commoners and royalty, such as King James VI and Mary, Queen of Scots, alike. In Perth, apprentices progressing to become master craftsmen in the 16th century had to pay for a banquet and a game of football. There is evidence for schoolboys playing a "football" ball game in Aberdeen in 1633 (some references cite 1636) which is notable as an early allusion to what some have considered to be passing the ball. In the 1700s, Football was known to cause riots and severe damage to both property and players. It is clear that the game was rough and tackles allowed included the "charging" and pushing/holding of opposing players ("drive that man back" in the original translation, "repelle eum" in original Latin). It has been suggested that this game bears similarities to rugby football. Contrary to media reports in 2006 there is no reference to forward passing, game rules, marking players or team formation. These reports described it as "an amazing new discovery" but has actually been well documented in football history literature since the early twentieth century and available on the internet since at least 2000.
Шотландия футбол қауымдастығы
Шотландия футбол қауымдастығы (SFA) – шотланд футболын ұйымдастырушы бас орган. SFA мүшелеріне Шотландиядағы клубтар, еншілес ұлттық қауымдастықтар және жергілікті қауымдастықтар кіреді. Ол 1873 жылдың наурыз айында құрылған, бұл оны әлемдегі екінші ескі ұлттық футбол қауымдастығы етеді. Құрылтайшы клубтар: «Куинс Парк», «Клайдсдейл», «Левен алқабы», «Дюмбрек», «Үшінші Ланарк», «Шығыс Гранвилл» және «Килмарнок». SFA Шотландия ұлттық футбол құрамасының жұмысын, жыл сайынғы Шотландия кубогын және Шотландиядағы футболдың тиімді жұмыс істеуі үшін маңызды басқа да міндеттерді қамтамасыз етеді.
The Scottish Football Association (SFA) is the principal organising body for Scottish football. Members of the SFA include clubs in Scotland, affiliated national associations as well as local associations. It was formed in March 1873, making it the World's second oldest national football association. The founding clubs were Queen's Park, Clydesdale, Vale of Leven, Dumbreck, Third Lanark, Eastern Granville and Kilmarnock. The SFA is responsible for the operation of the Scotland national football team, the annual Scottish Cup and several other duties important to the functioning of the game in Scotland.
Лига
Шотландиядағы кәсіби футбол лигасын 4 деңгейден тұратын Шотландияның кәсіби футбол лигасы (SPFL) басқарады. SPFL-дің ең төменгі деңгейіне Шотландия таулы футбол лигасы және Шотландия төмендік футбол лигасы қосылады. Шотландияның шығыс, оңтүстік, батыс лигалары және Солтүстік Каледония лигасы "кәсіби" деп есептеледі және Шотландия футбол қауымдастығы басқарады. Шотландия жастар футбол қауымдастығы және Шотландия әуесқой футбол қауымдастығы клубтары жеке басқарылады. 2014/15 маусымда SPFL және Таулы және Төмендік лигалары арасында көтерілу және түсу жүйесі қолданысқа енді. "Рейнджерс" клубының 118 567 көрерменді қамтыған рекорды – лига матчтары бойынша Ұлыбританиядағы рекорд.
Professional league football in Scotland is run by the Scottish Professional Football League (SPFL) comprising 4 tiers. Feeding into the bottom tier of the SPFL is the Scottish Highland Football League, and the Scottish Lowland Football League. Other leagues East of Scotland League, South of Scotland League, West of Scotland League and the North Caledonian League are deemed to be "senior" and are administered by the Scottish Football Association. Administered separately are clubs in the Scottish Junior Football Association and Scottish Amateur Football Association. In 2014–15 season, a promotion and relegation scheme between the SPFL and the Highland and Lowland Leagues came into operation. Rangers' record attendance of 118,567 is a British record for a league match.
Әуесқойлық футбол
Шотландияда қаншама әуесқой футболшы бар. Олар елдің әртүрлі деңгейдегі лигаларында ойнайды, көбінесе белгілі бір жергілікті аумақпен шектелген. Көптеген әуесқой клубтар бірнеше әуесқой лигасында команда ұстайды. Кейбір командалар, мысалы, Драмчапел Аматор сияқты, табысты тарихымен және жоғары деңгейге өскен ойыншыларды тәрбиелегендерімен белгілі. Аматорлық деңгейдегі клубтардың қызметін Шотландия Әуесқой Футбол Ассоциациясы үйлестіреді. Шотландия Әуесқой Кубогының жеңімпазы келесі маусымда Шотландия Футбол Федерациясы Кубогына қатысады. SAFA басқаратын әуесқой футболдың үш санаты бар: "Қысқы" сенбілік, "Қысқы" жексенбілік және жазғы футбол. Жазғы футбол Солтүстік және Батыс аралдарында, сондай-ақ материктің солтүстігінде танымал. Шотландия Әуесқой Кубогынан (сенбілік командалар үшін) басқа, Шотландия Жексенбілік Әуесқой Кубогы және жазғы командалар үшін Хайленд Әуесқой Кубогы да бар.
There are a vast number of amateur footballers in Scotland. They play in leagues across the country of varying standard, usually confined to a specific localised geographic area. Many amateur clubs run teams in more than one of the amateur leagues. Some of the teams are well known with a history of success and producing players who go on to a higher level, such as Drumchapel Amateur. The activities of clubs at the amateur level are co ordinated by the Scottish Amateur Football Association. The winner of the Scottish Amateur Cup enters the Scottish FA Cup in the following season. There are three categories of amateur football administered by the SAFA "Winter" Saturday, "Winter" Sunday and Summer football. Summer football tends to be popular in the Northern and Western Isles and in the north of the mainland. In addition to the Scottish Amateur Cup (for 'Saturday' teams) there is the Scottish Sunday Amateur Trophy and the Highland Amateur Cup for summer teams.
Шотландия кубогы
Шотландия кубогы – әлемдегі ең көне ұлттық кубок, бірақ ең көне жарыс емес, алғаш рет 1873 жылы өткізілді және Англияның Футбол қауымдастығы кубогынан бұрын пайда болды. Бұл толықтай іріктеу турнирі, ойындар жеке өткізіледі, ал егер бірінші ойын тең түссе, қайталама матчтар ұйымдастырылады. SPFL-дің барлық 42 клубы турнирге автоматты түрде қатысады. Бұрынғы кезде, бірқатар лигадан тыс клубтар екі аймақтық іріктеу кубоктарының бірінен өткендіктен қатысатын болды (2007–2008 жылдан бастап олар бірінші кезеңге автоматты түрде қатысады); немесе 2007–2008 жылдан бастап Шотландия жастар кубогын немесе үш аймақтық жастар лигасының біреуін жеңіп қатысты. Финал әдетте Хэмпден паркінде өтеді. 1937 жылы Хэмпден паркінде «Селтик» пен «Абердин» арасындағы Шотландия кубогы финалына 146 433 жанкүйер келді, бұл клубтық матчтар бойынша Еуропа рекорды. Шотландиялық клубтың Еуропалық финалдағы соңғы қатысуы 2022 жылғы УЕФА Еуропа лигасы финалында «Рейнджерс» командасының «Айнтрахт Франкфурт» клубынан пенальтилер сериясында жеңіліске ұшырауы болды.
The Scottish Cup is the world's oldest national cup but not the oldest competition, first contested in 1873 and being predated only by England's FA Cup. It is a pure knockout tournament with single matches, with replays being held if the first match is a tie. All 42 SPFL clubs automatically enter the tournament. A number of non league clubs used to participate by virtue of having qualified through one of two regionalised qualifying cups (since 2007–08 they have qualified automatically for the First Round); or since 2007–08 by having won the Scottish Junior Cup or one of the three regionalised Junior leagues. The final is usually played at Hampden Park. The attendance of 146,433 for the 1937 Scottish Cup Final between Celtic and Aberdeen at Hampden Park is a European record for a club match. The most recent appearance by a Scottish club in a European final was when Rangers lost on penalties to Eintracht Frankfurt in the 2022 UEFA Europa League Final.
Ұлттық құрама
Шотландия ұлттық құрамасы халықаралық футболда Шотландияны ұсынады және Шотландия Футбол қауымдастығымен басқарылады. Бұл команда Англиямен бірге әлемдегі кез келген елден бұрын халықаралық футбол ойнай бастады, олар 1872 жылы Глазго қаласындағы Партик ауданындағы Гамильтон Крессентте өткен әлемдегі алғашқы халықаралық футбол матчында қатысты. Шотландия сегіз рет Әлем чемпионатына және үш рет Еуропа чемпионатына қатысқан, бірақ ешқашан топтық кезеңнен өте алмады. Шотландияның көптеген үй матчтары 1903 жылы ашылған Глазгодағы Хэмпден паркінде өтеді. Шотландия құрамасы үздік жанкүйерлерге ие, олар "Тартан армиясы" деп белгілі және УЕФА-дан жанкүйерлік қолдауы, достық мінезі және қайырымдылық жұмысы үшін марапат алған. 1937 жылы Хэмпден паркінде өткен Шотландия – Англия матчына 149 415 жанкүйер келді, бұл Еуропа бойынша рекордты көрсеткіш.
The Scottish national team represents Scotland in international football and is controlled by the Scottish Football Association. The team has played international football longer than any other nation in the world along with England, whom they played in the world's first international football match at Hamilton Crescent, Partick, Glasgow in 1872. Scotland have qualified for eight World Cups and three European Championships, but have never progressed beyond the first round. The majority of Scotland's home matches are played at Hampden Park in Glasgow, opened in 1903. The Scottish team have become famous for their travelling support, known as the Tartan Army, who have won awards from UEFA for their combination of vocal support, friendly nature and charity work. The attendance of 149,415 for the Scotland vs. England match of 1937 at Hampden Park is also a European record.
Әйелдер футболы
Ерлер ойынындағыдай, әйелдер лигасының құрылымы Премьер-лигадан және Футбол лигасынан – Бірінші және Екінші дивизиондардан тұрады, бірақ екінші дивизион Солтүстік, Батыс және Орталық және Шығыс аймақтарына бөлінген. Әйелдер SFL-де резервтік және жастар құрамалары, атаулы клубтың негізгі құрамасымен бір дивизионда ойнамаса, қатыса алады. Сонымен қатар, төрт кубок турнирі бар: Шотландия кубогы, Шотландия Премьер-лига кубогы, Шотландия Бірінші дивизион кубогы және Шотландия Екінші дивизион кубогы.
As in the men's game, the women's league structure consists of a Premier League and a Football League with Divisions One and Two, but the second division is split into North, West, and Central & East regions. In the women's SFL, reserve and youth squads may compete as long as they do not compete in the same division as the titular club. There are also four cup competitions, the Scottish Cup, Scottish Premier League Cup, Scottish First Division Cup and the Scottish Second Division Cup.