Кіріспе
Чех әскери офицері, жазушы және саясаткер Эммануэль Моравец (17 сәуір 1893 – 5 мамыр 1945) – 1942 және 1945 жылдар аралығында Богемия және Моравия протекторатының білім министрі қызметін атқарған чех армиясының офицері және жазушысы. Ол сондай-ақ протектораттағы фашистік жастар ұйымы – Жастар білім беру жөніндегі қамқоршылар кеңесінің төрағасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Моравец Австрия-Мажарстан армиясында қызмет етті, бірақ ресейліктерге тұтқынға алынғаннан кейін, ол ресейлік қолдауға ие серб күштеріне, содан кейін Чехословакия легионына қосылды. Олар Ресей азамат соғысында Ақ армия тарапында күресті. Соғыс аралық кезеңде ол Чехословакия армиясындағы жаяу әскер батальонына басшылық етті. 1930 жылдары демократияны қолдаушы ретінде Моравец Адольф Гитлер басқаратын Германияның экспансиялық жоспарлары туралы ескертулер жасады және Судет аймағына қойылған Германияның талаптарына бағынудың орнына қарулы шаралар қолдануға шақырды. Германияның Чехословакияны басып алуынан кейін ол фашизмге ұмтылысын өзгертіп, ынталы түрде ынғаайласқандыққа түсті. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндері өзіне-өзі қол жұмсады. Ықшам өмір сүрген протекторат үкіметінің кейбір шенеуніктерінің айырылысы соғыстан кейін толық немесе ішінара қалпына келтірілгенімен, Моравектің жақсы беделі оның лауазымындағы қызметінен кейін сақталмады және ол «чех Квислингі» деп кеңінен сынға ұшырады.
Emanuel Moravec (; 17 April 1893 – 5 May 1945) was a Czech army officer and writer who served as the collaborationist Minister of Education of the Protectorate of Bohemia and Moravia between 1942 and 1945. He was also chair of the Board of Trustees for the Education of Youth, a fascist youth organisation in the protectorate. In World War I, Moravec served in the Austro Hungarian Army, but following capture by the Russians he changed sides to join Russian backed Serbian forces and then the Czechoslovak Legion, which went on to fight on the side of the White Army in the Russian Civil War. During the interwar period he commanded an infantry battalion in the Czechoslovak Army. As a proponent of democracy during the 1930s, Moravec was outspoken in his warnings about the expansionist plans of Germany under Adolf Hitler and appealed for armed action rather than capitulation to German demands for the Sudetenland. In the aftermath of the German occupation of the rump Czechoslovakia, he became an enthusiastic collaborator, realigning his political worldview towards fascism. He committed suicide in the final days of World War II. Unlike some officials of the short lived protectorate government, whose reputations were rehabilitated in whole or in part after the war, Moravec's good reputation did not survive his tenure in office and he has been widely derided as a "Czech Quisling".
Ерте өмір және білім
Эммануэль Моравец Прагада, Кутна-Хорадан шыққан қарапайым саудагер отбасының ұлы ретінде дүниеге келді. Ол кәсіптік мектепті бітіріп, Прагадағы компанияда кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. 1917 жылы диаспорадағы чехтер мен словактардан, сондай-ақ Австро-Венгрия армиясынан дезертирлеген еріктілерден құралған Чехословакия легионы одақтастарға қолдау көрсету мақсатымен құрылды; кейіннен ол Ресей азамат соғысына қатысып, Ақ гвардия жағында күресті. Моравец келесі екі жылда Ресейдегі Легион қатарында соғысқа қатысты. 1931 жылы Моравец әскери мектепте нұсқаушы болып тағайындалды және полковник шындығына жетті. Моравец Дунай бассейнінің бастауы "Богемия бекінісі" деп атаған жермен қорғалғандығын айтты – бұл жер Шығыс және Батыс Еуропа арасындағы табиғи шекараны белгілейтін құрлықтық кедергі болды. Егер қандай да бір мемлекет Чехословакияны басып алса, ол Дунай бассейнінің бастауына бақылау алады және Францияға немесе Польшаға оңай шабуыл жасай алады.
Мюнхен келісімі
1938 жылы Германияның Судет аймағына қойған талаптары шегіне жетті. Қыркүйек айында Чехословакия армиясының бас инспекторы генерал Ян Сировы президент Эдвард Бенеш тарапынан премьер-министр етіп тағайындалды. Германияның соңғы талабына жауап ретінде Сировы «біздің тарапымыздан одан әрі ешқандай жеңілдік беру мүмкін емес» деп мәлімдеді; күтілетін неміс басқындығына дайындық үшін 42 чехословакиялық дивизия жұмылдырылды. Осы кезде Моравец әскери лауазымын атқарумен қатар, бұрынғы Чехословакия қаржы министрі Алоис Рашиннің ұлы басқарған Республиканы қорғау комитетінің мүшесі болып та қызмет етті. Моравецтің сөзіне қарағанда, «ерліксіз елшілер» Чехословакияны капитуляцияға жеткізді. Ол үкіметтің келісім туралы хабарламасында ұлттық идеалдарды ойға тартып айтуына ашуланып, идеалдарын қорғауға ниеті жоқ мемлекеттің олармен мақтанышуға құқығы жоқ екенін, «өзінің ар-намысын сақтамайтын әйелдің оны мақтауындай» мәлімдеді. Үкіметке деген өшпешілігін одан әрі білдіре отырып, ол Ел-Сальвадор армиясына қосылуға рұқсат беруді сұрады.
Богемия және Моравия протектораты
1939 жылы 16 наурызда Германия Чехословакияның қалған бөлігін басып алды және Германия бақылауындағы Богемия мен Моравия протектораты жарияланды. Франтишек Моравектің сөзінше, Франтишек Моравектің Эммануэль Моравекпен ешқандай туыстық байланысы болмаған. Моравец пен оның жеке хатшысы Франц Стухлик екеуі де тастарды жинауға құмар болған. Моравец қайтыс болғаннан кейін оның коллекциясы Чехословакия мемлекеті тарапынан тәркіленіп, Ұлттық музейге тапсырылды. Оның екі ұлы болды: Игорь (1920-1947) және Юрий (1923-1964). 1942 жылы Моравец өзінің үй қызметшісі Жолана Эммероваға үйленді, ол оның бұрынғы некесінің аяқталуына себеп болған осы қарым-қатынас кезінде он алты жаста болған.
Балалар
Игорь 3-ші СС «Тотенкопф» танк дивизиясының ерікті сапында Шығыс майданында соғысты. Оның кіші інісі Юрий Вермахттың 137-ші жаяу әскер дивизиясында қызмет етті және Игорьдан өзгеше, әкесінің саяси көзқарастарына жеке басынан сын айтты. Юрий соғыс аяғында тұтқындалып, түрмеге қамалды, босатылғаннан кейін Батыс Германияға эмиграциялады. Бұл Эмил Хача сияқты басқа протекторат дәуірінің шенеуніктерінен өзгеше, оны Лаугленд «трагикалық тұлға» деп сипаттайды. 2006 жылы Чехия Сыртқы істер министрлігі жыл сайын Чехия Республикасын жақтататын азаматтарды марапаттайтын «Gratias Agit» сыйлығын табыс еткен кезде министр Сирил Свобода: «Біз өзіміздің жақсы атын түзейтіндердің ғана емес, Эммануэль Моравец, Клемент Готтвальд сияқты атымызды кірлеткендердің де еліміз» деді. Чех тарихшысы Жири Пернес Моравец 1939 жылдың наурызынан бұрын қайтыс болғанда, ол құрметті богемиялық патриот ретінде есте қалар еді деп санайды. Оның соғысқа дейінгі еңбектері тарихқа енуіне жеткілікті дәрежеде еді. Кейіннен ол Моравецтің өмірі туралы докторлық диссертациядан ауыр плагиатталған деп айыпталған кітабы үшін сынауға ілікті. Бұл оқиға шынайы және патологиялық ұлттық мақтаныш арасындағы екіұштылықты көрсетеді, сондай-ақ өзі белгілі және даулы ұлтшыл Ланданың бейнесін ашады.
Жарияланымдар
Моравек, Эммануэль. (1936 ж.) Obrana státu ("Ұлттық қорғаныс"). Прага: Svaz čs. důstojnictva.
Моравек, Эммануэль. (1936 ж.) Válečné možnosti ve střední Evropě a válka v Habeši ("Орталық Еуропадағы әскери мүмкіндіктер және Абиссиния соғысы"). Прага: Svaz čs. důstojnictva.
Моравек, Эммануэль. (1939 ж.) Válečné možnosti ve střední Evropě a válka v Habeši ("Орталық Еуропадағы әскери мүмкіндіктер және Абиссиния соғысы"). Прага: Orbis Verlag.
Моравек, Эммануэль. (1940 ж.) Děje a bludy ("Тарих және қате пікірлер"). Прага: Orbis Verlag.
Моравек, Эммануэль. (1941 ж.) O smyslu dnešní valky; cesty současné strategie. ("Қазіргі соғыстың мәні"). Прага: Orbis Verlag.
Моравек, Эммануэль. (1941 ж.) V úloze mouřenína: Československá tragedie 1938 ("Мавр рөлінде: 1938 жылғы Чехословакия трагедиясы"). Прага: Orbis Verlag.
Моравек, Эммануэль. (1942 ж.) Tři roky před mikrofonem. ("Микрофон алдындағы үш жыл"). Прага: Orbis Verlag.
Моравек, Эммануэль. (1942 ж.) Tatsachen und Irrtümer ("Факты және қателіктер"). Прага: Orbis Verlag.
Моравек, Эммануэль. (1943 ж.) O český zítřek. ("Болашақ Чехия туралы"). Прага: Orbis Verlag.