Кіріспе

1836 жылы Мексика мен Техас Республикасы арасындағы шайқас

Рефугио шайқасы 1836 жылдың 12-15 наурызында Техас штатының Рефугио қаласының жанында болды. Мексика генералы Хосе Урреа мен 1500 орталықшыл әскер Амон Б. Кингтің және оның 28 америкалық еріктісін, сондай-ақ подполковник Уильям Уордты және оның шамамен 120 америкалық әскерін жеңіске жеткізді. Техас революциясының Голиад жорығының бір бөлігі болған бұл шайқас мексикалықтардың жеңісімен аяқталды және техастықтардың қарсыласуын әлсіретті.

Өмірбаян

Президент Антонио Лопес де Санта-Аннаның басшылығымен Мексика үкіметі федералистік үлгіден орталықтандырылған үкіметке қарай бет бұра бастады. Оның күшейе берген диктаторлық саясаты, соның ішінде 1835 жылдың басында 1824 жылғы Конституцияның күшін жою, бүкіл елдегі федералистерді көтеріліс жасауға итермеледі. Мексика армиясы Мексиканың ішкі аймағындағы көтерілістерді жылдам басып тастады, Оахака мен Закатекаста милицияларды қатыгездікпен жаныштады. Мексиканың Коахуила-и-Техас штатында тәртіпсіздіктер жалғасты. АҚШ-пен шекаралас Техас аймағында негізінен ағылшын тілінде сөйлейтін техастықтар тұрды. Қазан айында техастықтар қару алып, бұл Техас революциясы деп аталды. Келесі айда техастықтар өздерін Коахуиладан тәуелсіз штат деп жариялады және 1824 жылғы Конституцияның қағидаттарына негізделген уақытша үкімет құрды. Жыл соңына қарай барлық мексикалық әскерлер Техастан қуылды. Көтерілісті басуға нық белім білген Санта-Анна тәртіпті қалпына келтіру үшін үлкен күш жинауға кірісті; 1835 жылдың соңында оның әскері 6019 сарбазды құрады. Желтоқсанның соңында оның өтінішімен Мексика Конгресі Торнел жарлығын қабылдады, онда Мексика әскерлеріне қарсы күрескен кез келген шетелдіктер "қарақшылар деп есептеледі және олармен де солай күресіледі, олар Республикамен қазіргі уақытта соғысқан немесе танылған тудың астында шайқаспаған ешқандай ұлттың азаматтары емес" делінген. Санта-Анна өзінің әскерлерінің көп бөлігін ішкі San Antonio de Béxar қаласына жетектеп, генерал Хосе де Уреаға 550 сарбазды [қосымша бөлімдер де келеді] Атаскосита жолымен Голиадқа қарай баруды бұйырды. Уреаның миссиясы екі мақсатты қамтыды: біріншісі – Мексика армиясының оңтүстік қанатын қорғау. Екіншісі – Техас шығанағының жағалауын тазалау және түрлі порттарды басып алу. Бұл операция Техас көтерілісін оқшаулап, адам мен жабдық ағынын тоқтатуға бағытталған. Уреа өз мақсатына жеткенімен, кешігулер мен көптеген қаза болғандықтан генерал мен оның әскерлері генерал Санта-Аннаның бас күшіне маңызды қолдау көрсету мүмкіндігінен айырылды. Бұл операция және Техас шығанағының жағалауындағы көтерілісті сәтті басу Голиад науқаны деп танылды.

Кіріспе

Полковник Джеймс Фаннин және оның әскері ескі Президио Ла-Баияның бекінісін күшейтіп, оны «Форт Дефианс» деп атады. Сан-Патрисио шайқасында Франк В. Джонсон басқарған техастықтардың және Агуа-Дулсе шайқасында Джеймс Гранттың (екеуі де алдыңғы шайқастарда тұтқындалған) тағдыры туралы жаңалық Голиадта жиналған еріктілерді іс-қимылға түртпей, керісінше, оларды шатастырды. 7 наурызда Льюис Айерс Фаннинге Голиадтан оңтүстікке қарай 40 шақырым жерде орналасқан Рефугио қаласынан хабар жеткізді. Апта бұрын Виктория гвардиясы, орталықшылдықты қолдаған техано (жергілікті мексикалықтар) тобы, қаланы тонап кеткен. Көптеген мүлікті жойғаннан кейін, капитан Карлос де ла Гарза басқаратын гвардиялық жасақ қаланың сыртында лагерь құрды. Рефугио аймағында Айерстің әйелі мен балалары сияқты бірнеше ағылшын отбасылары, мексика армиясы оларды тұтқындап алады деп қорқып, бірақ кетсе де ла Гарзаның адамдары зиян келтіреді деп ойлап, қалды. Фаннин көліктік көмек үшін өгіздер мен арбалар қолжетімді болғанда, қоныс аударушыларды эвакуациялау үшін әскер жіберуге келісті. Үш күннен кейін әскердің арбалары Лавака портынан гарнизонға қажетті жабдықтармен қайтып келді. Жүк түсірілген соң, Фаннин Рефугиоға еріктілерді шақырды. 11 наурызда капитан Амон Б. Кинг өзінің 28 адамы мен көптеген арбаларын алып, қоныс аударушыларды эвакуациялауға аттанды. Олар сол күні кешке жетіп, Mission Nuestra Senora del Refugio деген жерде, ағылшын отбасыларының біразы паналаған жерде түнеді. Мексика католик шіркеуі бірнеше жыл бұрын осы миссияны тастап кеткен. Миссия жартылай қираған еді. Ескі миссияда дін қызметкерлері немесе шіркеудің басқа да өкілдері болған жоқ. Рефугио аймағынан келген ирланд иммигранттары жақында басты ғимараттың шатырын, есіктерін және терезелерін жөндеп қойған. Олар орындықтар мен жиһазды жөндеп, ішкі жабдықтауды күзеді. Бұл жөндеулер дұрыс болмаса да, дін қызметкері табылғанда қызмет өткізуге мүмкіндік берді. Келесі күні таңертең Кинг әскерін Льюис Айерстің отбасы тұрған Эстебан Лопестің ранчосына бастап барды. Кинг, тастап кетілген үйлерді тонап жүрген алты теханоны тұтқындады. Одан кейін басқа теханолардың 13 шақырымдай оңтүстікке қарай үйлерді тонап жатқанын білгеннен кейін, Кинг өзінің жартылай әскерін рұқсатсыз оларды қууға жіберді. Олар де ла Гарзаның адамдары мен Каранкава үндістері жасаған тұтқынға түсті. Техастықтар шайқастан шығып, Лопестің ранчосына қайтып келді. Барлық отбасылар сол жерде жиналып, Рефугиодағы миссияға эскортталды.

Шайқас

Фаннин лейтенантты жіберді, Уильям Уорд полковник, грузин, ұйымдастырушы және бұрынғы Грузия батальонының командирі. Осы бөлім және капитан Пейтон С. Уайттың басқаратын ротасы, Грузия батальонына қосылған, көмекші колоннаның қалдығын құрады. Олар 13 наурыздың таңғы сағаттарында жолға шықты. Фаннин Кинг пен Уорд қайтып келгеннен кейін өзінің позициясын эвакуациялауға шешім қабылдады. Ол Уордқа мексикалықтармен қақтығыстан аулақ болуға, азаматтарды жинап, мүмкіндігінше тезірек оралуға бұйрық берді. Жылдам қозғалыс үшін Грузия батальоны әрбір адамға 36 оқтан аспайтын оқ-дәрі ғана алып жүрді, себебі ұзаққа созылған шайқас күтілмеді. Олар сол күні саз жолмен жылдам марш жасап, түстен кейін келді. Уорд миссияға мексикалық атты әскері мен жергілікті мексикалық жасақтары шабуыл жасап жатқанын анықтады. Грузия батальоны бір-екі рет оқ атқаннан кейін олар шегінді. 13-ші күні қоршау бұзылғанмен, Уордтың Рефугиоға келгені капитан Кингпен командалық қақтығысқа әкелді. Кинг, оқиға орнындағы алғашқы командир ретінде, лейтенант Уорд өзінің полкінің бас офицері болғанымен және одан жоғары шенді болғанына қарамастан, біріккен күштің басшысы болуы керек деп талап етті. Уорд қысқа тынығудан кейін Грузия батальоны мен Кинг ротасы азаматтарды жинап, Рефугио миссиясын эвакуациялап, Голиадқа қайтуын бұйырды. Кинг бас тартты және өз адамын алып, капитан Карлос де ла Гарза мен мексикалық жасақтарына қолдау көрсетіп жатқандығы айтылған ранчоға шабуыл жасағанын мәлімдеді. Шіренішті жағдай салдарынан, тараптар өзара келісімге келе алмады. Кинг өз адамымен және Грузия батальонының бірнеше мүшесімен (көбінесе Уайт ротасынан) кетіп қалды. Кейбір адамдар үшін олжа мен кек алу мүмкіндігі тым тартымды болды. Кинг пен оның адамы 14-ші күні таңертең миссиядан кетті. Кингтің Фанниннен тікелей бұйрық қабылдамауы Фанниннің бүкіл командасына ауыр салдар әкелді. 8. Кингтің адамы қалай болды? Кингтің адамы қаза тапқан жерінде қалды. 14-ші күні таңертең Рефугио миссиясында мексикалық армияның бөлімшелері миссияға шабуыл жасау үшін мылтық отын қосып келуін жалғастырды. Бастапқыда бұл от тиімді болмады. Атыс кем дегенде бір сағатқа созылды, мексикалықтар миссияға жақындады. Оқ-дәрі жетіспегендіктен, Уорд өз командасына жау жақындағанша атысты тоқтатуды бұйырды. Біршама уақыттан кейін кішкентай зеңбірек қосылды, бірақ миссияның қалың тас қабырғаларын бұзу мүмкін болмады. Мексикалық әскерлер 200-300 метр қашықтықта жинала бастағанда, грузиндер мылтықпен тиімді атып, Үреа әскерлері жаяу және атты түрде алға жылжуда, үлкен шығын келтірді. Шабуыл жақсы үйлестірілді, бірнеше полк және батальон миссия периметрінің әртүрлі бөліктеріне шабуыл жасады. Кейбір жерлерде мексикалық топтар миссияны қоршап тұрған төменгі тас қабырғаға жетті. Бірақ ешқайсысы шіркеуге жетпеді немесе Булок ротасы қорғаған қабырғадан өтпеді. Грузия батальоны үш, мүмкін төрт ірі шабуылды тойтарды. Кем дегенде екеуі миссияның шығысындағы төменгі тас қабырғаға бағытталды. Сэмюэл Хардавей, 15 жастағы Мекон, Джорджия тумасы, және Л. Т. Пиз, сондай-ақ Мекон, Джорджиядан, Булок ротасының мүшелері болды және шайқастан және соғыстан аман қалған азаздардың екеуі. Екеуі де өздерінің қызметі туралы естеліктер жариялады. Пиз өзінің естелігінде ол және Булок ротасының қалған бөлігі миссияның шығысындағы төменгі тас қабырғада орналасқандығын айтты. Ол да, Сэмюэл Хардавей де жаудың саптары грузиндердің отынан ерігенге дейін қабырғаға өте жақын келген ауыр шайқасты сипаттады. Жерде көптеген өлгендер мен жараланғандар жатты. Куәгерлердің айтуынша, Грузия батальонының үш мүшесі ғана жарақат алған. Бір жауынгердің жарасы өлімге әкелді. Тағы біреуі аяғына оқ тиді, жүре алмады. Соңында полковник Уордты зеңбірек оғынан шашыраған тас бұйырып, жарақаттады. Мексикалықтардың шығыны 150-ден 600-ға дейін, жараланғандар мен қаза тапқандар туралы әртүрлі мәліметтер бар. Мексика армиясының осы бөлімінің қолбасшысы генерал Хосе де Уреа соғыстан кейінгі жылдары берген хабарлары өзгерген сияқты. Оның алғашқы хабарлауында 200-ге жуық адам қаза тауып, жараланған делінген. Техас жағында да мәліметтер әртүрлі. 150-ден 600-ға дейін айтылды. Үреа әскерінің 12 наурыздан бұрынғы және 17 наурыздан кейінгі тізімінде 17 наурыз күні 300-ден астам адамның жауынгерлік қабілетінен айырылғандығы көрсетілді. Мексикалықтардың шығыны туралы есептерде осы күні шайқасқан мексикалық жасақтарының шығыны көрсетілмеген. Бұл жасақтар 12-ден 20 наурызға дейін шайқастарға қатысты. Уорд курьер Джеймс Хамфристі және кем дегенде бір адамды Фаннинге бұйрық алу үшін жіберді, 14-ші күні кешке шайқас баяулағанда. 14-ші күні кешкісін мексикалық армияның тұтқыны болған Эдвард Перри генерал Үреамен капитуляция талабын жеткізді. Ол Уордқа оның курьерлерінің және Фаннин жіберген курьердің Үреамен ұсталғанын айтты. Ол сондай-ақ Фанниннің курьерінен тартып алынған хатын жеткізді. Бұл хатта Уорд Викторияға қайтуға бұйрық берілген, онда Техас күштері қайта топлануы керек еді. 14-ші күні бойы мексикалық бөлімшелер келуін жалғастырды. Кешке Үреа 1200 сарбаз, жаяу және атты әскер, 100-200 мексикалық атты жасақ және бірнеше артиллериялық құралдардан тұратын күшті шоғырландырды. Генерал Үреа өз күшінен жасырмады, қорқыту арқылы капитуляцияға мәжбүр етуді үміттенеді. Грузиндерге музыкалық топтар мен жауынгерлік бөлімдердің көрсетілімін көруге бұйрылды. Күшін күшейткеніне және Грузия батальонына көмек келмейтінін білген Уорд Перриді Үреаға жауабымен қайтарды: "Грузиндер капитуляцияламайды". Оқ-дәрісі мен ұнтағы таусылып бара жатқан Уорд Фанниннің бұйрығын орындауды жоспарлады. 15 наурыздың түнде немесе таңғы сағаттарында, қатты жаңбырдың астында, Грузия батальоны, мылтықтарын, аздаған оқ-дәрілерін және басқа ештеңесін алып, мексикалық күзетшілердің байқаусыз миссиядан өтті. Жасырлар, кем дегенде бір сау мүше және шамамен 25 мексикалық тұтқын (зияны жоқ) артында қалды. Уорд және оның көп бөлігі Копаноға қарай қашып, содан кейін Мелон Крикке бұрылып Викторияға бет алды. Рефугио миссиясында мексикалық күштер олардың қашқанын күндіз ғана білді, бұрынғы мексикалық тұтқындар миссиядан шыққанда. Жасырлар мен ағылшын азаматтары мексикалық армияның келуіне дайындық жасады. Миссиядағылар ізделіп, барлық құнды заттары тоналып алынды. Бірақ мексикалық офицерлер жағдайды жақсартты. Жасырларға (біраз уақытқа) қарапайым сарбаздардың зорлық-зомбылығынан қорғау ұсынылды, ал әйелдер мен балалар қауіпсіздікке алынды. Кейінірек, қарапайым сарбаздардың бір бөлігі жасырларды өлімге жіберді. Бұл бұйрықпен жасалған-жасалмағанын білуге болмайды. Кейбір тарихшылар бұрынғы мексикалық тұтқындарға жақсы қарым-қатынас жасау мексикалық армияның кек алуға деген құштарлығын азайтуға көмектескенін айтады. Неміс-мексикалық офицері Хуан Хольцингер Льюис Т. Айерс, Фрэнсис Дитерих, Бенджамин Одлум және жергілікті отбасылардан сегіз адамды құтқаруға тырысты. Мексикалық күштерден зиян көруден қорқып, үйлеріне оралуға рұхсат етілді. Кинг компаниясы мен Грузия батальонының құтқару әрекеттері қажетсіз болып шықты. Мексикалық атты әскерінен қашу үшін Уорд пен оның адамы өзендер мен батпақты жерлерде ағаштар арасымен саяхаттауға мәжбүр болды. Олар сағаттап судың белдеріне дейін жүрді. Наурыздың соңында жаңбыр жиі жауып, түндер суық болды. Жауынгерлер ағаштарда демалып, ұйықтауға мәжбүр болды. Олар бірнеше күн бойы бақа, жылан және таба алатынын жеп, азықтанды. Олар сиырды атып, біраз уақыт демалды, бірақ күш...

Жалпы түсінік және нәтижелер

Кейіннен Уорд пен Кинг Рефугиодағы ағылшын азаматтарын эвакуациялауға тырысып, сәтсіз аяқтады. Олардың соңғы тағдыры Кингтің жоғары офицердің бұйрықтарына (және Фанниннің нақты нұсқауларына) еріксіз бағынбауымен шешілді. Полковник Фанниннің өз жасағының маңызды бөлігінің оралуын күтуі генерал Уреаға Викторияға баратын жолда Колето сағасындағы Техас күштерінің қалған бөлігін қоршауға мүмкіндік берді. Егер Кинг пен Уорд Рефугиодан қашып, Фаннинмен қосылғанда, генерал Уреа біріккен және күшті күшті ұстап, жеңуге мүмкіндік алатын еді. Мексиканың шығындары арта түсер еді, бірақ нәтиже өзгермес еді. Фаннин генерал Сэм Хьюстоннан Кинг пен Уордтың болмағанда, Голиадты эвакуациялап, мүмкіндігінше тез Викторияға шегінуге бұйрық алған. Уақытылы шегініс және, соңынан, жеткілікті әскермен күшейту Фаннинге тиімді жауынгерлік күш ретінде тұруға мүмкіндік берер еді. Әртүрлі бөлімдер оралғанша күтпегендіктен, Фаннин Уреаның алға жылжуынан бұрын Голиадтан шығуға үлкермеді, нәтижесінде Колето шайқасы болды. Фаннин өзінің қысқа ғана командалық кезеңінде үлкен әскери күшті жылжытуға қажетті баяулықты және ұйымдастыру дағдыларының жетіспеуін көрсетті. Бірақ Техас күштерінің қозғалмауының кінәсі тек оған емес. Революциялық үкімет тек қорғануға дайындалған және жабдықталған стационарлық гарнизонды ауыстыру үшін қажетті көлік және негізгі жабдықтарды ұсына алмады. Тіпті кешіксе де, Фанниннің Хьюстонмен қосылу әрекеті сәтті болатынына кепілдік жоқ еді. Рефугио мен Колето сағасындағы Техас еріктілерінің құрбандығы генерал Уреаның жасағына ауыр зиян келтірді және оның алға жылжуын баяулатты, Сан-Хасинтодағы негізгі армияны қолдаудан алды. Сонымен қатар, лейтенант-полковник Уордтың 1836 жылғы 14-15 наурыз түнде Рефугио миссиясынан сәтті қашып кетуі және 7 күн бойы өзендер мен батпақтар мен ойпаттар арқылы шегінуі ерекше әскери жетістік ретінде танылуы керек. Уорд, оның офицерлері мен сержанттары жасақтың тұтастығын сақтап қалды. Жақсы жабдықталмаған және киімсіз, жеткілікті тамақсыз, Джорджия батальонының сарбаздары Техас үшін әскери бөлім және жауынгерлік күш ретінде бірігіп әрекет етуді жалғастырды. Генерал Уреа грузин сарбаздарын іздеп табу және жою үшін жүздеген адамын жұмсауға мәжбүр болды. Уорд пен Джорджия батальоны кем дегенде екі мексикалық кавалерия бөлімімен шайқасып, байланысты үзуге және Викторияға қарай жорығын жалғастыруға қол жеткізді. Полковник Уорд Фанниннің Викторияға жету туралы бұйрығын орындады. Фанниннің, әлдеқайда үлкен күшімен және қысқарақ қашықтықпен орындай алмаған ісі. Викторияның жау қолында екенін көрген Уорд, өз сарбаздары үшін қауіпсіз орын табуға тырысты және Диммит қонысына екі шақырым жеткенде, қайтадан мексикалық армияның әскерлерімен қоршалды. Көзі куәгерлерінің айтуынша, Джорджия батальонының сарбаздары соңғы оқ-дәрілерін, штыктарын және мылтықтарын шабуылға қарсы қолданып, соңғы шабуылды тойтарды. Генерал Уреа тек содан кейін ғана Фаннин бірнеше күн бұрын қабылдаған, АҚШ-қа қайтару мүмкіндігін ұсынатын шарттармен бас тартуды ұсынды. Уорд өз сарбаздарының қайтадан ормандар мен батпақтарға жетіп, жорығын жалғастыра алатынына сенді және офицерлеріне бас тартуға қарсы екенін айтты. Бірақ Джорджия батальоны еріктілерден құралғандықтан, ол офицерлері мен сарбаздарына шешім қабылдауды тапсырды. Аштықтан, шаршаудан және суықтан зардап шеккен сарбаздар мексикалық генералдың шарттарын қабылдауға дауыс берді. Уордтың басшылығына қарамастан, Джорджия батальоны бір апта бойы өзінен 12 есе көп жауға қарсы тиімді күрес күштері ретінде тұрды. Хьюстон мен оның армиясына тағы жеті күн.

Мұра

Рефугиодағы округтік соттың қарсысындағы көшедегі қоғамдық алаңда Кинг ескерткіші капитан Кинг пен оның ерлеріне құрмет ретінде тұр. 1900 жылдардың басында алаң Техас штатына тиесілі болды және Кингтің мемлекеттік паркі деп аталды. 1850 жылдары Техас губернаторы мен заң шығарушы органы жас грузин жауынгерлерінің құрбандығы үшін, сондай-ақ Техасқа берілген қару-жарақ пен әскери жабдықтары үшін Грузияға өтемақы төлеуге келісті. Грузияның сұранысы бойынша, Грузия батальонының құрметіне ескерткіш орнатылсын, ал штат Техаста ескерткіш салуға қаржы бөледі. Бір кезде Техас қаржылық қиындыққа тап болды. Содан кейін құрылыс жұмыстары кешіктірілді және Техас уәде берілген ескерткішті тағы да кейінге қалдырды. Грузия осы күнгә дейін күтіп отыр, бірақ бүгінгі күнге дейін Техас штаты осы құрмет қарызын өтемеді. Дегенмен, 1976 жылы Техас штатының Албэньи қаласы Уорд пен Грузия батальонының құрметіне фонтан салдырды.