Кіріспе

Нью-Йорк қаласының көлік жүйесі – күрделі инфрақұрылымдық жүйелердің желісі. АҚШ-тың ең көп халқы бар қаласы – Нью-Йорк, әлемдегі ең ірі және жұқпалы метро жүйелерінің біріне, әлемдегі алғашқы механикалық желдетілетін көлік туннеліне және әуе трамвайына ие. Нью-Йоркте бес ауданның әрқайсысында кеңейтілген автобус жүйесі, қалалық және Стейтен-Айленд паромдары, сондай-ақ қала бойынша көптеген сары және боро таксилері бар. АҚШ-тың басқа қалаларымен салыстырғанда жеке көліктер аз қолданылады. Нью-Йорк қаласының агломерациясының әуежайлар жүйесі, оның ішінде Куинс облысындағы Джон Ф. Кеннеди және ЛаГуардия халықаралық әуежайлары, Солтүстік Джерсидегі Ньюарк Либерти халықаралық әуежайы, Нью-Йорк штатының Ориндж округіндегі Стюарт әуежайы және бірнеше шағын әуежайлар әлемдегі ең ірі жүйелердің бірі болып табылады. Нью-Йорк және Нью-Джерси порты, Нью-Йорк қаласының агломерациясының су жолдарымен бірге, АҚШ-тың ең жұқпалы теңіз порттарының бірі. Үш қалалық теміржол жүйесі, Нью-Джерсиге бағытталған PATH жылдам транзиттік жүйесі және Манхэттен мен Нью-Джерси арасындағы әртүрлі паром қызметтері бар. Вестчестер, Нассау округтері мен Нью-Джерсиге жеке автобус жүйелері де жұмыс істейді. Жеке көліктер үшін Нью-Йорк қаласын және оның маңындағы аймақтарды байланыстыратын тас жолдар мен магистральдар жүйесі құрылған.

Тарих

Нью-Йорк қаласының көлік жүйесінің тарихы Голландияның Нью-Амстердам портынан бастау алды. Порт бірнеше жолды сақтап келді; кейбіреулері бұрынғы Ленапе жолдарының үстіне, ал басқалары айналасындағы қалалармен «қарым-қатынас» үшін, тіпті біреуі 1658 жылы Петрус Стьювесанттың бұйрығымен төселді, деп хабарлайды Burrow және авторлар. 19 ғасыр жүйе тасымалдау форматына өзгерістер әкелді: 1811 жылғы Комиссарлар жоспары арқылы Манхэттен көшелерінің торы құрылды, сондай-ақ 1883 жылы Бруклин көпірі арқылы сол кездегі жеке қалалар – Нью-Йорк пен Бруклин арасындағы бесiлiм байланыс орнатылды. Екінші өнеркәсіптік революция қаланы түбегейлі өзгертті; 1825 жылы Эри каналы аяқталғаннан кейін порт инфрақұрылымы соншалықты жылдам өсті ki, Нью-Йорк бүкіл Еуропа мен АҚШ-тың ішкі аймақтары арасындағы ең маңызды байланысқа айналды. 1867 мен 1904 жылдар аралығында «Эль пойыздары» және «метро» деп аталатын биік және жер асты көліктері енгізілді. 1904 жылы алғашқы метро желісі пайдалануға берілді. 1930 жылға қарай жеке автомобильдер қалаға қосымша өзгерістер әкелді, атап айтқанда 1927 жылғы Голландия туннелі. Автомобильдердің маңыздылығы арта келе, Роберт Мозестің кейінгі өрлеуі Нью-Йорктің қазіргі заманғы жол инфрақұрылымын құру үшін шешуші болды. Мозес 669 шақырымнан астам жолдың, көптеген маңызды жолдардың және жеті үлкен көпірдің архитекторы болды.

Көлікті пайдалану және көлік иелігі

Нью-Йорк қаласы жеке автомобильге иелік етудің төмендігімен және қоғамдық көліктің кең қолданылуымен басқа АҚШ қалаларынан ерекшеленеді. Нью-Йорк қаласы американ қалаларының ішінде қоғамдық көлікті пайдалану деңгейі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие, 2021 жылы жұмысқа барушы жұмыскерлердің 55,6% осылай барады. АҚШ-тағы қоғамдық көлікпен жүретін әр үшінші адам және елдегі теміржолмен жүретін екі үшін екісі Нью-Йорк қаласында немесе оның айналасындағы аймақтарда тұрады. Дегенмен, Нью-Йорк қаласы АҚШ-тың ірі қалалары арасында шағылысушылар үшін ең ұзақ орташа сапар уақытына (42,5 минут) ие. Бірақ, басқа қалалармен салыстырғанда автомобильге иелік етудің абсолютті көрсеткіштері әлі де жоғары: 2019 жылы үй шаруашылықтарының 55% автомобиль иеленбеген, яғни 45% үй шаруашылықтары автомобиль иеленген.

Қоршаған орта және әлеуметтік мәселелер

Нью-Йорк қаласының қоғамдық көлікті пайдаланудың ерекше жоғары деңгейі оны АҚШ-тағы ең энергия тиімді қалалардың біріне айналдырады. Қазіргі уақытта қаладағы бензин тұтыну деңгейі 1920 жылдардағы ұлттық орташа көрсеткішпен тең. 2006 жылы Нью-Йорк қаласының транзиттік көліктерді пайдалануы нәтижесінде мұнайдың үнемделуі және бензин шығындары 4,6 миллиард долларға азайды. Нью-Йорк бүкіл ел бойынша транзиттік көлік арқылы үнемделген мұнайдың жартысын қамтамасыз етеді. Мұнай тұтынудың азаюы ауаға 11,8 миллион тонна көмірқышқыл газының шығуын болдырмады. Нью-Йорк қаласының метрополитен аймағы Брукингс институтының мәліметінше, АҚШ-тың метрополитен аймақтары арасында көлікпен байланысты ең төмен көміртегі із қалдыратын және 2005 жылы АҚШ-тың 100 ірі метрополитен аймағының ішінде жалпы көміртегі із қалдыру бойынша төртінші орында тұрды. Бұл көрсеткіш бойынша Гонолулу, Лос-Анджелес және Портленд қалалары ғана одан жоғары тұрды. Қаланың көлік жүйесі және оның қамтамасыз ететін халық тығыздығы басқа да әсерлерге ие. Колумбия университетінің ғалымдары қаланың бес ауданындағы 13 102 ересек адамның деректерін зерттеді және Нью-Йорктің құрылыс ортасы мен қоғамдық денсаулық арасындағы байланысты анықтады. Халық тығыз орналасқан және жаяу жүргіншілерге қолайлы аймақтарда тұратын Нью-Йорктіктердің дене массасының индексі (БМИ) басқа тұрғындарға қарағанда айтарлықтай төмен. Қалалық ортаның үш ерекшелігі – тұрғын және коммерциялық мақсаттағы үйлердің аралас болуы, автобус және метро аялдамаларына жақын орналасу және халық тығыздығы жоғары аймақтарда тұру – БМИ деңгейімен кері байланысты екені анықталды. Көлік құралдарын пайдаланудың энергия тиімділігіне қарамастан, қаланың көшелері жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер үшін қауіпті деп есептеледі. 2019 жылға дейін Нью-Йоркте жыл сайын орташа есеппен 225 000 жол апаты, 61 000 жарақат және 200-ден астам адамның қаза болуы тіркелді. Қала көшелерінің шамамен 75% жылдамдықта көліктер мен жүк көліктерін қозғалысқа жіберуге және оларды тұрақтап қоюға арналған, ал қалған 25% жаяу жүргіншілерге, велосипедтерге және дүкендерге бөлінген. Нью-Йорк қаласындағы үй шаруашылықтарының 54% көлікке ие емес және қоғамдық көлікке сенеді. Көлік мәдениеті көптеген американ қалаларында басым болғанымен, Нью-Йоркте бұқаралық көлік салыстырмалы түрде кеңінен қолданылады. Метро сайлау кезінде саясаткерлердің сайлаушылармен кездесуге танымал орны және музыканттар үшін маңызды аламат болып табылады. Әр аптада 100-ден астам музыкант пен ансамбль классикалық, каджун, блюграсс, африкалық, Оңтүстік Америка және джаз сияқты жанрларда 150-ден астам өнер көрсетулер ұйымдастырады. Бұл өнер көрсетулердің бірнеше ондаған Нью-Йорк Транзитінің "Музыка Нью-Йоркте" бағдарламасы аясында метро жүйесінде өтеді. Нью-Йорк қаласында 3,7 миллион адам жұмыс істейді, ал Манхэттен барлық жұмыс орындарының 56% -ын қамтиды, ол негізгі жұмыспен қамту орталығы болып табылады. Манхэттенде жұмыс істейтіндердің 30% Манхэттеннен, 17% Куинстен, 16% Бруклиннен, 8% Бронкстен және 2,5% Стейтен аралынан келеді. Тағы 4,5% Насау округінен, 2% Лонг-Айлендтегі Саффолк округінен, ал 4% Вестчестер округінен Манхэттенге жұмысқа барады. 5% Нью-Джерсидегі Берген және Хадсон округтерінен жұмыс істеуге барады.

Жүргізуші

Метрополитендік көлік басқармасы (MTA) Нью-Йорк қаласының көпшілік көлік жүйелерінің басым бөлігін басқарады. Халық санауының деректерін пайдалана отырып, MTA 2006 жылғы тамызда автобустарда, метрода және қала маңындағы пойыздардағы жолаушылар санының соңғы жылдары халық санының өсуінен тез өскенін хабарлады, бұл Нью-Йорк тұрғындарының көбісі нашар қызмет көрсетілетін Нью-Йорк аймақтарына қарамастан, көпшілік көлікті пайдалануды қалайтынын көрсетеді. 2008 жылы отын бағасының күрт өсуі, сондай-ақ туризм мен тұрғын үйлердің өсуіне байланысты автобустар мен метродағы жолаушылар саны 3,1%-ға өсіп, 2007 жылмен салыстырғанда жылына шамамен 2,37 миллиард сапарға жетті. Бұл 1965 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. 2013 жылы Нью-Йорк метросындағы жолаушылар саны 1,7 миллиардқа жетті, бұл 1946 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш, «Сэнди» даулына байланысты метроның жабылуына қарамастан. Қалалық автобустардағы жолаушылар саны 803 миллионды құрады.

Транзит мәдениеттері

Бұл жүйе сауда, ойын-сауық және саяси белсенділіктің маңызды орталығы болып табылады. Стейтен аралын қоспағанда, қаланың көп бөлігі негізгі көлік құралы ретінде тәулігіне 24 сағат жұмыс істейтін метроға тәуелді. Нью-Йорк метро станцияларында сайлау науқаны жүргізу – бұл елдің басқа аймақтарында президенттік сайлау кезінде кандидаттардың шағын қалалардағы қонақ үйлерде пайда болуымен салыстыруға болатын дәстүрлі практика. Әр аптада 100-ден астам музыкант және ансамбльдер классикалық, блюграсс, африкалық, Оңтүстік Америка және джаз сияқты алуан түрлі жанрларда Нью-Йорк қалалық көлік департаментінің бекітуімен метро жүйесінің 25 орнында 150-ден астам концерт өткізеді, олардың көпшілігі «New York Music Under» бағдарламасы аясында ұйымдастырылады. Сонымен қатар, рұқсатсыз орындаушылар да бар, олар кәсіби музыканттардан бастап, өнер көрсету арқылы қайырымдылық іздейтін адамдарға дейін әртүрлі. Қаланың кең ауқымды қоғамдық көлікті пайдалануының нәтижесінде жергілікті газет индустриясы дамыды. Нью-Йорктің көптеген күнделікті газеттерінің оқырмандарының көп бөлігі жол жүру кезінде газет оқитын жолаушылар болып табылады. 2005 жылдың желтоқсан айында өткен үш күндік көлік ереуілі тираждың қысқа мерзімді төмендеуіне әкелді, бұл қаланың жол жүру мәдениеті мен газет оқу арасындағы байланысты көрсетті. Нью-Йорк метросы әдемілік конкурстары мен партизандық театрларға да қонақ болған. МТА-ның жыл сайынғы «Мисс Метро» конкурсы 1941 жылдан 1976 жылға дейін, ал 2004 жылы «Ms. Subways» деген жаңа атаумен қайта жаңғыртылды. Метро және қала маңындағы теміржол жүйелерінде МТА Өнер және дизайн бағдарламасы аясында тапсырыс берілген бірнеше көркем туындылар орналасқан.

Темір жол

Нью-Йорк қаласындағы басты көлік түрі – теміржол. Манхэттендегі сауда сапарларының бар болғаны 6% көлікпен жасалады. Қаланың қоғамдық көлік желісі Солтүстік Америкадағы ең кең және ең көне желілердің бірі болып табылады. Жүйенің түрлі бөліктерін басқару жауапкершілігі бірнеше мемлекеттік органдарға жүктеледі. Олардың ішіндегі ең ірісі және маңыздысы – Метрополитендік көлік басқармасы (MTA), Нью-Йорк штатының қоғамдық мүдделерді қорғайтын корпорациясы. Ол қаланың үш жылдам транзит жүйесінің екеуін, автобустардың көп бөлігін және үш қала маңы теміржол желісінің екеуін басқарады. 1995 жылдан 2005 жылға дейін қаладағы жолаушылар саны 36%-ға өсіп, 2,2 миллиардқа жетті, бұл халық санының өсу қарқынынан әлдеқайда жоғары. 2006 жылдың қыркүйек айындағы орташа жұмыс күнінде метромен жүретіндердің саны 5,076 миллионды құрады, ал сол айдағы орташа жұмыс күнінде метро мен автобуспен бірге жүретіндердің саны 7,61 миллионға жетті.

МТҚ

Нью-Йорк метрополитені станциялар саны бойынша әлемдегі ең үлкен метро жүйесі болып табылады, ал жылдық жолаушылар ағыны бойынша сегізінші орында тұр (2015 жылы 1,76 миллиард жолаушы саяхат жасады). Бұл Бостон қаласындағы жылдам транзит жүйесінен кейін АҚШ-тағы екінші ең көне метро жүйесі. 2002 жылы әр апта күні орташа есеппен 4,8 миллион жолаушы метродан пайдаланды. 2005 жылдың қыркүйек айында бір күні 7,5 миллион жолаушы тасылды, бұл жолаушылар ағыны бойынша рекордты көрсеткіш. 2013 жылы метро 1,71 миллиардтан астам жолаушыны тасыды, апта күндері күніне шамамен 5,5 миллион, сенбі күндері 3,2 миллион, жексенбі күндері 2,6 миллион жолаушы тасылды. 21 ғасырдың басында жолаушылар ағыны үнемі өсті, бұл ішінара метроның энергия тиімділігімен байланысты. Нью-Йорк қаласының өмірі метроға настолько тәуелді, сондықтан әлемдегі 24 сағат бойы жұмыс істейтін сирек метро жүйелерінің бірі осы қалада орналасқан. Қаланың метро қызметтері Стейтен-Айленд аралынан басқа барлық аудандарды қамтиды, онда 24/7 Стейтен-Айленд темір жолы қызмет көрсетеді. Метро жолаушылары MetroCard арқылы төлейді, ол қаладағы барлық басқа жылдам транзит жүйелері мен автобустарда, сондай-ақ Рузвельт аралы трамвайында қолданылады. MetroCard бұрын қолданылған жетондарды толығымен алмастырды, олар жол ақысын төлеу үшін пайдаланылатын. Жол ақысы картаға электрондық түрде салынады. 2019 жылдан бастап жолаушылар OMNY жүйесін пайдалану мүмкіндігіне ие болды, бұл жүйе смарт-әмияндармен және кредиттік карталармен үйлесімді, байланыссыз төлем жүйесі. OMNY жүйесінің барлық автобустар мен метро станцияларында орнатылуы 2020 жылы аяқталды, ал OMNY 2023 жылға қарай MetroCard-ты толығымен алмастырады.

ЖОЛ

Порт Ауториті Транс-Гадсон (PATH) – Манхэттенді Джерси-Сити, Хобокен, Харрисон және Нью-Джерси штатындағы Ньюарк қалаларымен байланыстыратын жылдам транзит жүйесі. Манхэттен мен Нью-Джерси арасындағы маңызды көлік байланысы болып табылатын PATH, әр жұмыс күнінде төрт бағыт бойынша 240 000 жолаушыны тасымалдайды. PATH станцияларының кейбіреуі Нью-Йорк, Ньюарк және Хадсон округіндегі Хадсон Берген жеңіл рельстік көлік станцияларына жақын орналасқан, бірақ ақысыз ауысу мүмкіндігі жоқ. PATH жүйесінің жалпы ұзындығы 13,8 миль (22,2 км) құрайды, бұл жолдардың бір-бірімен тоғысқан бөліктерін қамтымайды. Нью-Йорк метросы сияқты, PATH тәулігіне 24 сағат бойы жұмыс істейді. 1908 жылы жеке меншік корпорация ретінде «Хадсон және Манхэттен темір жолы» деген атпен ашылған PATH, 1962 жылдан бері Нью-Йорк және Нью-Джерси порттық басқармасының басқаруында.

Әуежай қызметтері

Джон Ф. Кеннеди және Ньюарк Либерти әуежайлары интермодальдық теміржол жүйелерімен қызмет көрсетеді. AirTrain JFK – Кеннедиді Нью-Йорк метросымен және Квинс аймағындағы қала маңы теміржол желісімен тәулігіне 24 сағат байланыстыратын 13 шақырымдық жылдам транзит жүйесі. Ол сонымен қатар әуежай терминалдары арасында тегін жол жүруге мүмкіндік береді. Әуежайдан тыс сапарлар үшін бағасы 8,25 доллар. 2006 жылы AirTrain арқылы Кеннедиге 4 миллионға жуық адам сапар шекті, бұл 2005 жылмен салыстырғанда шамамен 15%-ға көп. AirTrain Newark – Ньюарк әуежайының үш терминалын Солтүстік-Шығыс дәлізіндегі қала маңы және қалааралық пойыздармен байланыстыратын 3 шақырымдық монорельстік жүйе.

Жолға дейінгі теміржол

Нью-Йорк қаласының қала маңы теміржол жүйесі АҚШ-та ең ауқымды жүйе болып табылады, онда шамамен 250 станция және 20 теміржол желісі бар. Олар үш штаттық аймақта жылына 150 миллионнан астам жолаушыға қызмет көрсетеді. Қала маңындағы теміржол қызметін екі агенттік жүзеге асырады. MTA Лонг-Айленд аймағында Лонг-Айленд темір жолын және Хадсон аңғары мен Коннектикут штатында Метро Норт темір жолын басқарады. Нью-Джерси Транзит Хадсон өзенінің батысындағы теміржол желісін басқарады. Бұл теміржол жүйелері АҚШ-тағы ең жұмысты екі теміржол вокзалында – Манхэттендегі Пенн вокзалында және Гранд-Централь терминалында тоғысады. Бұған қоса, жақын жердегі қала маңы теміржол жүйелерімен де байланыс бар, оның ішінде Оңтүстік-Шығыс Коннектикуттың Шор Лайн Ист және Орталық Коннектикут пен Оңтүстік Массачусетстің Хартфорд желісі (Нью-Хейвен, Коннектикут) және Оңтүстік-Шығыс Пенсильванияның Трентондағы SEPTA жүйелерімен байланыс бар. Қазіргі уақытта Лаккавана кесігі арқылы Солтүстік-Шығыс Пенсильваниядағы Скрантон қаласына қызмет көрсету мәселесі қаралып жатыр.

Қалааралық темір жол

Нью-Йорк пен Лонг-Айлендтегі теміржол жүк тасымалы тоқырап, жүк айналымының көп бөлігі Солтүстік Джерсиде шоғырланса, қалада қалааралық және қалаішілік жолаушылар пойыздарының жиілігі елдегі басқа кез келген қаладан немесе елді мекеннен жоғары. Қалааралық қызметтерді Amtrak компаниясы қамтамасыз етеді. Ең жүйрік бағыт – Солтүстік-Шығыс дәлізінде Нью-Йорктан Филадельфияға дейінгі маршрут бойынша күніне 54 пойыз қатынайды. Солтүстік-Шығысқа қарай 805 км (500 миль) қашықтықтағы басқа қалаларға сапар жасағанда Amtrak көбінесе әуе тасымалынан арзан әрі жылдам. Amtrak Нью-Йорк пен Вашингтон арасындағы автомобильсіз қалааралық сапарлардың 47%-ын және осы қалалар арасындағы барлық сапарлардың (автомобильмен жасалатындарын қоса алғанда) 14%-ын құрайды. Amtrak-тың жоғары жылдамдықты Acela пойыздары Солтүстік-Шығыс дәлізі арқылы Нью-Йорктен Бостон мен Вашингтонға дейін жүреді, бұл оларға еңіс технологиясы мен қуатты электр локомотивтерін пайдалануға мүмкіндік береді. Нью-Йорк қаласының Пенн вокзалы жылдық жолаушылар ағыны бойынша АҚШ-тағы ең қызықты Amtrak вокзалы болып табылады. 2004 жылы Acela 4,4 миллион жолаушыны тасымалдады, бұл екінші ең көп жолаушы қабылдайтын Вашингтон қаласындағы Юнион вокзалынан екі есе көп. 2017 жылы жаңа күту залымен, ал 2021 жылы қосымша залмен кеңейтілді. Түндегі пойыздар Нью-Йорк қаласын Чикагомен (сонда батыс жағалауына қатынайтын көптеген рейстер бар), Атланта, Жаңа Орлеан және Майамимен байланыстырады. Майамиге күніне екі, Шарлоттаға және Саваннаға бір-бірден пойыз қатынайды. Чикаго Нью-Йоркпен екі бағыт бойынша байланысады: біреуі күнделікті жол жүріп, Нью-Йорк пен Кливленд арқылы өтеді, ал екіншісі аптасына үш рет Синциннати арқылы ұзақ маршрутпен жүреді. Жиі қызмет көрсетілетін маңызды бағыттар: Олбани, Балтимор, Бостон, Харрисбург, Филадельфия, Провиденс және Вашингтон, округ Колумбия. Сонымен қатар, Канаданың Торонто және Монреаль қалаларына Империя дәлізі арқылы Олбаниге және одан батысқа қарай күнделікті халықаралық пойыздар қатынайды.

Автобустар

2014 жылға қарай, MTA Regional Bus Operations жүйтіндегі 5710 автобус 238 қалалық бағыт, 62 экспресс бағыт және 7 Select Bus Service бағыты бойынша тәулігіне 2,5 миллион жолаушыны үздіксіз қызмет көрсетіп тасымалдады, бұл 793 миллион жылдық автобус сапарына тең. MTA-ға тиесілі автобустар қаланың жер үсті көлігінің 80% құрайды. 2008 жылдан бері BoltBus және Megabus есімді екі жеңілдетілген қалааралық автобус қызметі Нью-Йорк қаласы мен АҚШ-тың бірнеше қалалары арасында автобус тасымалын жүзеге асырып келеді. Tripper Bus және Vamoose Bus Нью-Йорк пен Вашингтон (Округ Колумбия), Вирджиния штатының Арлингтон және Мэриленд штатының Бетезда қалалары маңында автобус қызметін ұсынады. BestBus күнделікті 9-шы авенюге жақын батыс 34-ші көшедегі аялдамадан Вашингтон (Округ Колумбия), Мэриленд штатының Сильвер-Спрингі, Вирджиния штатының Манассас, Вена және Спрингфилд қалаларына, сондай-ақ жазғы демалыс күндері Делавэр штатының Рехобот-Бич және Дьюи-Бич қалаларына қызмет көрсетеді.

Аэропорттық трамвай

1976 жылы арал тұрғындарын Мидтаунға тасымалдау үшін салынған Рузвельт аралы трамвайы бастапқыда аралда метро станциясы ашылғанға дейін уақытша байланыс ретінде қарастырылған. Бірақ 1989 жылы метро Рузвельт аралымен қосылғаннан кейін, трамвайды тоқтату мүмкін болмады, өйткені ол өте танымал болды. Трамвайды Рузвельт аралы операциялық корпорациясы (RIOC) басқарады. Әрбір кабина 125 жолаушыға арналған. Рузвельт аралынан Манхэттенге дейінгі сапар бес минуттан кем уақыт алады және бағасы метро бағасымен бірдей. 2006 жылы трамвайдағы техникалық бұзуылғандықтан барлық жолаушылар эвакуацияланып, қызмет алты айға тоқтатылды.

Жолдар мен жедел жолдар

Нью-Йорк қоғамдық көлікке үлкен тәуелді болғанына қарамастан, жолдар қаланың маңызды бір бөлігі болып табылады. Манхэттеннің көшелер торы қаланың физикалық дамуына зор ықпал етті. Бродвей, Уолл-стрит және Мэдисон авенюі сияқты қаланың бірнеше көшелері мен даңғылдары американ тілінде сол жерде орналасқан ұлттық салаларды білдіретін қысқаша немесе метафора ретінде қолданылады: театр, қаржы және жарнама. Манхэттенде Хадсон өзеніне параллель 12 нөмірленген даңғыл және өзенге перпендикуляр 220 нөмірленген көше бар. 2008 жылдың мамыр айында Нью-Йорк қаласында жол қозғалысын бақылаудың жаңа индекстік жүйесі сынақ үшін орнатылды. Жолдарды, туннельдерді және көпірлерді жаяу жүргіншілер мен жүргізушілер үшін қауіпсіз ету мақсатында Нью-Йорк қаласы қозғалыс шамдарын реттеу және энергияны сақтау үшін таймерлерді тиімді пайдаланды.

Жылдам жолдар

Темір жол және қайықпен саяхаттауға қарағанда аз қолданылатын балама – Роберт Мозес жобалаған Нью-Йорк аймағындағы экспресс-жол желісі. Қаланың кең магистральдық желісі төрт негізгі мемлекетаралық тас жолды қамтиды: Interstate 78, Interstate 80, Interstate 87 және Interstate 95. Interstate 78 және Interstate 87 қаланың шығысы мен оңтүстігінде аяқталады. Interstate 95 қала шегіне кіреді, ал Interstate 80-нің шығыс соңғы нүктесі Нью-Джерси штатының Тинек қаласында орналасқан. I 278 және I 287 қаланың айналасында жартылай белдеулік жолдар болып табылады: I 278 Статен-Айленд, Бруклин, Куинс және Бронкс арқылы өтеді, ал I 287 Вестчестер округі, Рокленд округі және Солтүстік Нью-Джерсиде орналасқан. I 495 Куинс Мидтаун туннелінен Куинс Мидтаун экспресс-жолы ретінде басталады, Куинс бульвары мен Нассау округінің шекарасы арасында Гораций Хардинг экспресс-жолы болып өтеді, содан кейін Лонг-Айленд экспресс-жолы Лонг-Айленд қалашықтарына дейін жалғасады. Қала тұрғындары көбінесе "LIE" деген атауды осы тас жолдың барлық ұзындығын сипаттау үшін қолданады. Нью-Йорктегі шектеулі кіруге болатын саябақтық жолдар, тағы бір Мозес жобасы, көліктерге арналғанымен, жүк көліктері мен автобустарға арналмағандықтан, көбінесе тығырылып жатады. FDR Drive (алғашқыда East River Drive деп аталған) және Harlem River Drive – Манхэттеннің шығыс жиегімен өтетін екі мұндай жол. Генри Хадсон Парквейі, Бронкс Ривер Парквейі және Хатчинсон Ривер Парквейі Бронксты жақын орналасқан Вестчестер округіне және оның саябақтық жолдарына қосады; Гранд-Централ Парквейі және Белт Парквейі Лонг-Айлендтің саябақтық жүйесі үшін ұқсас қызметтерді атқарады.

Жеке автомобильдер

Қаланың жол-көлік шамдары Лонг-Айленд қаласындағы Көлік департаменті орталығынан басқарылады, қаладағы созылмалы тығындарды жеңілдету үшін жиі реттеледі. Нью-Йорк тұрғындарының 48%-ы көлік иесі, бірақ жұмысқа бару үшін оларды пайдаланатындардың саны 30%-дан кем, көптеген адамдар қоғамдық көлікті арзан әрі ыңғайлы деп санайды, себебі көлік тығыны автобустардың да жылдамдығын төмендетеді. Көлік жүктемесін азайту мақсатында 2007 жылы қала әкімі Майкл Р. Блумберг Манхэттеннің бизнес ауданына таңғы сағат 6:00-ден кешкі сағат 6:00-ға дейін кіретін автокөліктерге ақы төлеу жүйесін енгізуді ұсынды. Бірақ бұл ұсыныс Нью-Йорк штатының Ассамблеясының спикері Шелдон Сильвер заң жобасын өз палатасында қарауға қоймайтынын мәлімдеген соң қабылданбады. Манхэттендегі жанармай құю станцияларының саны 40-қа жетті және азайып келеді, бұл олардың маңында көлік тығынына себеп болады. Бәсекелестіктің болмауы және жоғары операциялық шығындарға байланысты Манхэттендегі жанармай бағасы штат және жалпыұлттық орташа бағадан көбінесе жоғары болады. Нью-Йорк қаласында электр көліктерінің иелену көрсеткіші дәстүрлі бензинмен жүретін көліктерге қарағанда төмен болғанымен, 2011 және 2014 жылдар аралығында Нью-Йорк және Вестчестер тұрғындарына тіркелген 300 000-нан астам көліктің ішінде 3 000-нан астам электр көлігі тіркелді.

Тоқтама бағасы

Нью-Йорк қаласындағы жол жүру ақысы – Манхэттеннің оңтүстік және орталық бөліктеріне кіретін немесе олардың ішінде жүретін көлік құралдарынан алынатын ақы. Бұл ақы қала әкімі Майкл Блумбергтің қала халқының өсуін жоспарлаумен қатар қаланың болашақ экологиялық тұрақтылығын жақсартуға бағытталған "PlaNYC 2030: Жасыл, Үлкен Нью-Йорк" жоспарының бір бөлігі болды. Алайда, ол сол кезде мақұлданбады, себебі ол Ассамблеяда дауысқа қойылған жоқ. 2024 жылдың наурызында мақұлданды және егер сотқа берілген шағымдар оны күштен шығармаса, маусымның ортасында күшіне енеді деп күтілуде.

Жеткізу машиналары

21-ші ғасырдың басынан бері Amazon сияқты электрондық коммерция компанияларының өсуі Нью-Йорк қаласында жеткізу көліктерінің санының артуына себеп болды, 2019 жылға қарай күніне 1,5 миллион жұма салынды. Нью-Йорк аймағында жұмаларды жылдам тарату үшін қала ішінде бірнеше логистикалық орталықтар мен қоймалар салынды. 2016 жылы NYCDOT комиссары Полли Троттенберг Нью-Йорк қаласына тасымалданатын тауарлардың 90% жүк көлігімен жеткізілетінін мәлімдеді. Үлкен автокөліктердің қала көшелеріне көптеп келуі көлік қозғалысына елеулі әсер етті. Манхэттеннің ең тығырыққан аудандарында 2019 жылғы көлік қозғалысы 2010 жылғыдан 23% баяу болды, ал қалаға және қаладан бағытталатын көпірлер мен туннельдердегі қозғалыс одан да баяулады. Көбінесе жүк көліктеріне жұмыс емес уақытта екі қатар тұруға рұқсат берілгенімен, бұл көбінесе қызған уақытта екі қатар тұрғанда айналасындағы көшелерде тығырық тудырады. Жиі шағымданушылар жүк көліктері велосипед жолағы мен тұрақ орындарын басып алады дейді. 2018 жылы ғана төрт жеткізу компаниясы (UPS, FedEx, FreshDirect және Peapod) тұрақ және жол қозғалысын бұзғаны үшін барлығы 27 миллион доллар айыппұл төледі. Сонымен қатар, қаланың «Белгіленген айыппұл бағдарламасы» жүргізушілерге сотқа шағымданусыз, алдын ала белгіленген айыппұл төлеу арқылы бұрынғы екі қатар тұру айыппұлдарынан құтылуға мүмкіндік береді. Осының салдарынан, 2019 жылы NYCDOT қала орталығында жеткізуді шектеу, жеткізу уақытына шектеу қою және бір қатарлы көшелердегі коммерциялық екі қатар тұруға тыйым салу ережелерін күшейтті. Пік сағаттағы көлік қозғалысын және жүк көліктерінен шығатын зиянды газдарды азайту үшін NYCDOT Манхэттеннің орталық аймағында «Пік емес уақытта жеткізу бағдарламасын» іске қосты, ол аталған аймақтағы жеткізуді кешкі 7-ден таңғы 6-ға дейін жүргізуді талап етеді.

Таксилер

Нью-Йорк қаласында 13 237 такси жұмыс істейді, оған қоса 40 000-нан астам жалға берілетін көлік бар. Олардың ерекше сары түсі Нью-Йорк символына айналдырды. Таксилерді жеке компаниялар басқарады және Нью-Йорк қаласының такси және лимузин комиссиясы лицензиялайды. "Медальон таксилері", яғни танымал сары таксилер, тарихи тұрғыдан қалада көшеден шақыру арқылы жолаушыларды алуға рұқсат етілген жалғыз көліктер болды. 2013 жылы Манхэттеннің сыртқы аудандарында және солтүстік бөлігінде жолаушыларды алуға "алма жасыл" түстегі "боро таксилері" деп аталатын жаңа көшелік ливрейлік көліктерге рұқсат берілді. 2000 жылы такси бағасының орташа мөлшері 6,00 АҚШ доллары болды; сол жылы барлығы 1 миллиард АҚШ долларынан астам ақы төленді. 1999 жылдан бері Нью-Йорк қаласында таксимен 241 миллион жолаушы сапар жасады. 2000 жылғы АҚШ халық санағы мәліметтері бойынша, Нью-Йорктегі 42 000 такси жүргізушісінің 82%-ы шетелде туған: 23%-ы Кариб аймағынан (Доминикан Республикасы және Гаити), ал 20%-ы Оңтүстік Азиядан (Үндістан, Пәкістан және Бангладеш). Сонымен қатар, Нью-Йорктегі көптеген американдық такси жүргізушілері Пуэрто-Рикодан немесе пуэрто-риколықтар. 2014 жылы такси жүргізушілерінің 23,1%-ы Бангладештен, 13,2%-ы Пәкістаннан, 9,3%-ы Үндістаннан, 6,5%-ы Гаитиден, 5,9%-ы АҚШ-тан және 4,4%-ы Мысырдан шыққан. 2005 жылы Нью-Йорк қаласы ағымдағы сары таксилерді электрлі гибридтік көліктермен алмастыруға ынталандыру шараларын енгізді, ал 2007 жылдың мамыр айында Нью-Йорк қаласының мэрі Майкл Блумберг Нью-Йорк қаласының таксилерін отынды тиімді гибридтік көліктерге ауыстыру үшін бес жылдық жоспар ұсынды, бұл Нью-Йорк қаласының парниктік газдар шығарылымын азайту және отын бағасының өсуіне байланысты қабылданған шаралардың бір бөлігі болды. 2010 жылы Nissan компаниясы өздерінің NV200 микроавтобусының дизайнына негізделген модельмен Нью-Йоркке көлік жеткізу бойынша келісім шартқа қол қойды.

Балаларды, жаяу жүргіншілерді және велосипедтерді

Нью-Йорк қаласында велосипедпен жүру – қаладағы тағы бір көлік түрі. 2009 жылы шамамен 200 000 қала тұрғыны күн сайын велосипедпен саяхаттайды және 655 000 сапар жасайды, бұл қаладағы ең танымал он автобус маршрутының санынан асып түседі. Қалада жыл сайын АҚШ-тағы ең ірі велосипедпен жүру іс-шарасы – Five Boro Bike Tour өтеді, онда 30 000 велосипедші қаланың аудандары арқылы 68 шақырым (42 миль) жол жүреді. Жыл сайын 500-ден астам адам велосипедтік рикша немесе педикэб жүргізушілері ретінде жұмыс істейді, олар 2005 жылы бір миллион жолаушыны тасымалданды. Қалалық кеңес 2007 жылы екі рет дауыс берді, тіпті мэр Блумбергтың ветосын базар шегіне байланысты жоққа шығарды, педикаб иелері мен жүргізушілеріне лицензия беру және тек 325 педикаб лицензиясына рұқсат беру үшін. Педикабтар санына қойылған шектеу де, заңның өзі де Нью-Йорк қаласының педикаб иелері қауымдастығының рұқсат беру туралы сотқа шағымдануының нәтижесінде күшіне енген жоқ. Ақырында, 2007 жылғы заңның кемшіліктерін жоюға бағытталған екінші заң қабылданғаннан кейін, 2009 жылдың қарашасында 943 педикаб бизнес иелеріне рұқсат берілді. Бүгінде педикабтар қала орталығында экологиялық көлік және кешкі сағаттардағы қозғалыс кезінде жылдам сапарлар үшін нарық сұранысын қанағаттандырады, онда автокөліктердің орташа жылдамдығы сағатына 4,5 мильді құрайды. 2019 жылы Нью-Йорк қаласы АҚШ-тағы басқа қалалардың барлығынан жоғары, барлық сапарлардың 31% -ын жаяу жүру үлесіне ие болды. Салыстыру үшін, ең көп жаяу жүріп жүретін Бостон қаласында 119 294 жаяу жүруші болды, бұл осы қаланың жолаушыларының 4,1% -ын құрады. Квиннипиак университетінің зерттеуі Нью-Йорк тұрғындарының көпшілігі бұл бастаманы қолдайтынын көрсетті. Бірінші жыл ішінде 100 000-нан астам тіркелген мүше болды, оның ішінде алғашқы үш айда 70 000 мүше тіркелді. 2014 жылы Citi Bike 6 000 велосипедпен және 2017 жылға дейін 375 жаңа тұраққа рұқсат беру арқылы өз қызметін кеңейтетінін хабарлады. 2018 жылдың қарашасында бес жылдық кеңейту жарияланды, бұл велосипед бөлісу жүйесінің қызмет көрсету аумағын екі есеге арттырады. Сонымен қатар, велосипедтер саны 12 000-нан 40 000-ға дейін үш еседен астам өседі. Манхэттеннің қалған бөлігінде, сондай-ақ Бруклин, Куинс және Бронкстің кейбір бөліктерінде тұрақтар орнатылатын болады. "Жасыл толқын" – жол қозғалысы шамдарын бір бағыттағы бірнеше қиылыстарда үздіксіз қозғалысқа (жасыл шамдар тізбегі) мүмкіндік беру үшін бағдарламалау. Нью-Йорк қаласында бұл "жасыл толқын" велосипедшілерге басымдық береді, жол қозғалысы шамдарын велосипедтің орташа жылдамдығына қарай реттейді, сонымен қатар ауыр автокөліктердің тығырының теріс әсерін азайтады. 2019 жылы велосипедшілердің қазасы болғаннан кейін, бұл екі онжылдықта велосипедшілер үшін ең көп өлім болды, қала жол қозғалысы шамдарын қайта реттеуді шешті, сонда көліктер кезекті жасыл шамдар арасында орташа есеппен белгілі бір қашықтықты жүруі керек болды. Көлік комиссары Полли Троттенберг қаланың көліктік қауіпсіздікке деген адалдығы мен жетістіктерін көрсету үшін велосипед жолақтарын көбейтуді қолдады. Алайда, Нью-Йорк қаласында велосипедпен жүрудің кеңеюіне байланысты көлік жүргізушілері наразылық білдірді. Мысалы, 2019 жылы көлік жүргізушілері мен Upper West Side тұрғындары Central Park West бойындағы екі жүзден астам тұрақ орындары велосипед жолағын кеңейту үшін алынып тасталғаннан кейін наразылық білдірді.

Долларлық фургондар

Нью-Йорк қаласында жартылай ресми және бейресми қоғамдық көліктің көптеген түрлері бар. Нью-Йорк агломерациясындағы долларлық микроавтобустар Бруклин, Куинс және Бронкс аудандарының метро желісі жеткіліксіз қамтылған маңызды аймақтарына қызмет көрсетеді. Олар маршрут бойындағы кез келген жерден жолаушыларды мінгізіп, түсіреді, ал төлем жол аяқталған соң жасалады. Долларлық микроавтобустарға ұқсас, қытай микроавтобустары негізінен Чайнатаундағы, Флашинг, Сансет Парк және Элмхерсттегі қытай қауымдастықтарына қызмет көрсетеді. Jitney автобустары сондай-ақ Нью-Джерси штатының Гудзон және Берген округтерінің кейбір бөліктеріне көлік қызметін ұсынады. Ерекше атауға лайық – испандық көлік компаниялары ұсынатын, Джордж Вашингтон көпірінің автобус терминалы мен Нью-Джерси штатының Патерсон қаласы арасында Нью-Джерсидің 4-тас жолы бойындағы жиі іске қосылатын қалааралық экспресс бағыты. Қатты бәсекеге толы Чайнатаун автобус желілері Нью-Йорк қаласының Чайнатаундарынан Солтүстік-Шығыстағы басқа Чайнатаунға бағыттарды іске асырады, сондай-ақ Бостон, Филадельфия және Вашингтон (Колумбия округі) сияқты ірі қалаларға жиі рейстер ұйымдастырады. Бұл компаниялар үлкен автобустарды пайдаланады және Greyhound және Coach USA сияқты дәстүрлі тасымалдаушылардан әлдеқайда арзан баға ұсынады. Greyhound және Coach USA болса, BoltBus, NeOn және Megabus қызметтері арқылы 1 доллардан басталатын онлайн бағаларды ұсына отырып, Чайнатаун тасымалдаушыларымен бәсекелесуге тырысты.

Әуежайлар

Нью-Йорк қаласы – АҚШ-қа халықаралық әуе жолаушыларының басты шлюзі. Нью-Йорк – елдегі ең қызықты әуе шлюзі. 2011 жылы қалаға қызмет көрсететін ірі әуежайларды – Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайын (JFK), Ньюарк Либерти халықаралық әуежайын және ЛаГуардия әуежайын 104 миллионнан астам жолаушы пайдаланды. Тетерборо жалпы авиациялық әуежай ретінде қызмет етеді. JFK және Ньюарк екеуі де жеңіл рельстік көлік арқылы аймақтық теміржол жүйелерімен байланысқан. JFK және Ньюарк ұзақ қашықтықтағы ішкі және халықаралық рейстерге қызмет көрсетеді. 2004 жылы екі әуежайдан жасалған халықаралық сапарлар АҚШ-тың барлық шетелге сапарлаған жолаушыларының шамамен төрттен бірін құрады. ЛаГуардия қысқа қашықтықтағы және ішкі бағыттарға рейстер ұсынады. JFK – АҚШ-қа халықаралық келгендердің басты нүктесі және жүк көлемі бойынша елдегі ең ірі халықаралық әуе жүк шлюзі. 50-ден астам елден 100-ге жуық әуе компаниясы JFK-ге тікелей рейстерді орындайды. JFK – Лондон Хитроу бағыты АҚШ-тың ең танымал халықаралық әуежай жұбы болып табылады. Әуежай Ямайка шығанағының жанында, Куинс аймағындағы Говард Бич маңында, Манхэттеннің орталық бөлігінен шамамен 19 шақырым (12 миль) қашықтықта орналасқан. Ньюарк – Нью-Йорк қаласына қызмет көрсеткен алғашқы ірі әуежай және АҚШ-қа халықаралық рейстер бойынша бесінші орында тұр. Әуежай Манхэттеннің орталық бөлігінен шамамен 10 шақырым (6 миль) қашықтықта орналасқан. 2015 жылдың шілде айында ЛаГуардия әуежайын миллиардтаған долларлық жобамен толығымен қайта жаңарту жоспары жарияланды. Манхэттенде үш қоғамдық вертолет алаңы бар, оларды көбінесе бизнесмендер пайдаланады. Тұрақты тікұшақ рейсі Уолл-стриттің шығыс жағында орналасқан Манхэттеннің орталық вертолет алаңынан JFK әуежайына рейстерді жүзеге асырады. Сонымен қатар, Шығыс 34-ші көшедегі және Батыс 30-шы көшедегі вертолет алаңдары да бар.