Кіріспе

JMP компьютерлік бағдарламалар жиынтығы (айтылуы: "жамп") – SAS институтының еншілес компаниясы JMP әзірлеген статистикалық талдау және машиналық оқытуға арналған компьютерлік бағдарламалар жиынтығы. Бағдарлама 1989 жылы Macintosh операциялық жүйелерінде пайда болған графикалық интерфейсті пайдалану мақсатымен құрылды. Кейіннен ол жақсартылып, Windows операциялық жүйесі үшін қолжетімді болды. Бұл бағдарламалық қамтамасыз ету зерттеуші визуалды талдауға бағытталған, онда пайдаланушылар деректерді зерттейді және талдайды. Сонымен қатар, ол гипотезаларды тексеру, деректерді өңдеу немесе басқа да талдау әдістері арқылы осы зерттеулерді растауға мүмкіндік береді. JMP-тің талдау құралдарын пайдалану арқылы алынған жаңалықтар көбінесе тәжірибелік жобалауда қолданылады. JMP деректерді өңдеу, Six Sigma, сапаны бақылау, эксперименттерді жобалау, сондай-ақ ғылым, инженерия және әлеуметтік ғылымдар саласындағы зерттеулер сияқты салаларда қолданылады. Бағдарлама бес түрлі конфигурацияда қолжетімді: JMP, JMP Pro, JMP Clinical, JMP Genomics және JMP Live. JMP-ді оның құпия скрипт тілі JSL арқылы автоматтандыруға болады.

Тарих

JMP 1980-шы жылдардың ортасынан соңына дейін Джон Салл және әзірлеушілер тобы Apple Macintosh жүйесінде пайда болған графикалық интерфейсті пайдалану мақсатымен жасады. Бастапқыда ол "Джонның Macintosh жобасы" деп аталды және алғаш рет 1989 жылдың қазан айында жарияланды. Жартылай өткізгіштерді өндірушілер де JMP-нің ерте пайдаланушыларының қатарында болды, 1991 жылы Macworld Expo көрмесінде таныстырылған 2.0 нұсқасымен бірге. 2-ші нұсқасы бастапқы нұсқадан екі есе үлкен болды, бірақ ол әлі де дискетте таратылды. Ол үшін 2 МБ жад қажет болды және 700 беттен тұратын нұсқаулықпен бірге келді. Microsoft Windows жүйесіне қолдау 1994 жылы 3.1 нұсқасымен қосылды. 4-ші нұсқада жаңадан жазылып, 2002 жылы шығарылған JMP әртүрлі деректер көздерінен деректерді импорттауға және беттік графиктерді қолдауға мүмкіндік берді. 2005 жылы 5-ші нұсқада шешім ағаштары және нейрондық желілер сияқты деректерді талдау құралдары, сондай-ақ Linux жүйесіне қолдау қосылды, бірақ ол кейіннен JMP 9 нұсқасында алынып тасталды. JMP 2007 жылы SAS 7.0 нұсқасымен интеграциялауды бастады және осы интеграцияны үнемі күшейтіп келеді. Пайдаланушылар JMP-де SAS коды жаза алады, SAS серверлеріне қосыла алады және SAS деректерін алуға және пайдалануға мүмкіндік алады. 7-ші нұсқада көпіршік графиктерді қолдау қосылды. JMP 7 деректерді визуализациялау және диагностикалау мүмкіндіктерін де жақсартты. JMP 8 2009 жылы Mac операциялық жүйесінің жетістіктерін пайдалану үшін жаңа сүйреп тастау мүмкіндіктерімен және 64 биттік нұсқасымен шығарылды. Оған сонымен қатар графиктер құруға арналған жаңа интерфейс, таңдау эксперименттеріне арналған құралдар және өмірлік үлестірімдерге қолдау қосылды. Scientific Computing журналының мәліметінше, бағдарламалық қамтамасының графикасы, сапаны бақылау, пайдалануға оңайлығы, SAS интеграциясы және деректерді басқару салаларында жақсарулар болды. 2010 жылы JMP 9 JMP-де R бағдарламалау тілін пайдалануға арналған жаңа интерфейс және Excel үшін қосымша құралдарды қосты. Басты экран жаңадан құрылды және симуляциялар, графика және жаңа Degradation платформасына жақсартулар енгізілді. 2012 жылдың наурызында 10-шы нұсқа деректерді талдау, болжамдық талдау және автоматтандырылған модельдерді құру мүмкіндіктерін жақсартты. 11-ші нұсқасы 2014 жылдың соңында жарияланды. Ол жаңа пайдалану мүмкіндіктерін, Excel импорт шебері мен эксперименттерді жобалаудың кеңейтілген мүмкіндіктерін қамтыды. Екі жылдан кейін 12.0 нұсқасы ұсынылды. Scientific Computing мәліметінше, ол жаңа "Модельдеу құралдары" қосымшасын, өнімділікті жақсарту және статистикалық талдау үшін жаңа техникалық мүмкіндіктерді қосты. 13.0 нұсқасы 2016 жылдың қыркүйегінде жарияланды және есеп беру, пайдалануға оңайлығы және жадта үлкен деректер жиынтықтарын өңдеудегі жақсартуларды қамтыды. 14.0 нұсқасы 2018 жылдың наурызында шығарылды, жаңа мүмкіндіктерге жобаларды басқару құралы және графикадағы маркерлер ретінде өз кескіндеріңізді пайдалану мүмкіндігі кірді. JMP бастапқыда SAS Institute компаниясының бір бөлімінде жасалған. 2011 жылға қарай ол 180 қызметкерді және 250 000 пайдаланушыны жұмысқа алды. JMP 2020 жылдары 15.2 нұсқасында жаңа құрылымдық теңдеулерді модельдеу бағдарламасын жариялады. 2021 жылдың наурызында JMP бағдарламалық қамтамасының 16-шы нұсқасын ұсынды, ол құрылымдық теңдеулерді модельдеуді жақсартты және талдау жүргізіліп жатқан деректер үшін ең жақсы модельді анықтауға көмектесетін мүмкіндіктерді қосты. JMP/JMP Pro 17 2022 жылдың қазан айында жарияланды.

Бағдарламалық жасақтама

JMP құрамына JMP, JMP Pro, JMP Clinical және JMP Genomics кіреді. Бұрын Graph Builder iPad қосымшасы да кіретін. JMP Clinical және JMP Genomics JMP-ді SAS бағдарламалық қамтамасымен үйлестіреді. Жаңа нәтижелермен бірге қосымша контексттік мәзірлер жасалады. JMP бағдарламалық қамтамасы негізінен деректерді зерттеу арқылы талдау және визуализациялауға бағытталған. Ол пайдаланушыларға гипотезаны растаудың орнына деректерді зерттеп, күтпеген жайттарды анықтауға мүмкіндік береді. JMP статистикалық деректерді оларды көрнекі бейнелейтін графикалық түрлермен байланыстырады, соның арқасында пайдаланушылар деректерді және олардың әртүрлі көрнекі ұсыныстарын тереңірек зерттей алады. Пайдаланушылар графикалық элементтермен өзара әрекеттескенде, басқа кестелердегі сәйкес нүктелер де сол сәйкес жаңарып отырады. Мысалы, пайдаланушы графиктегі нүктелерді таңдап, деректер кестесіндегі сәйкес нүктелермен салыстырып, деректер жиынтығындағы жасырын құрылымдарды анықтауды жеңілдете алады. JMP жасанды интеллект және интуитивті машиналық оқыту саласындағы мүмкіндіктерді қамтиды, соның ішінде нейрондық желілер, кеңейтілген регрессия және шешім ағаштары сияқты болжамдық модельдеу әдістерін қолдау арқылы модельдер құруға көмектеседі. Бұл шеберлікке негізделген интерфейсі бар десктоптық қолданба, ал SAS серверлерге орнатылуы мүмкін. JMP Pro дерек ғалымдары үшін арналған, оның басты назарында озық болжамдық модельдеу және модельді таңдау мәселелері тұр. Жұмыс істеу үшін SAS компоненті қажет, сондай-ақ SAS/Genetics және SAS/STAT процедураларына қол жеткізе алады немесе SAS макростарын іске қосады.

JMP скрипт тілі (JSL)

JMP скрипт тілі (JSL) – талдау нәтижелерін қайта жасау және JMP бағдарламалық қамтамасының мүмкіндіктерін автоматтандыру немесе кеңейту үшін қолданылатын интерпретацияланған тіл. JSL алғаш рет 2000 жылы JMP 4 нұсқасында пайда болды. JSL синтаксисі LISP-ке ұқсас, және ол өрнектер тізбегі түрінде құрылған. Барлық бағдарламалау элементтері, соның ішінде «if-then» операторлары мен циклдар, JSL функциялары ретінде жүзеге асырылады. Деректер кестелері, дисплей элементтері және талдаулар JSL-дегі атаулы хабарламалар арқылы басқарылатын объектілермен көрсетіледі. Пайдаланушылар JSL скрипттерін қолжетімді емес талдаулар мен визуализацияларды жүргізу үшін немесе апталық есептер сияқты командалар тізбегін автоматтандыру үшін жаза алады.

Белгілі қолданулар

JMP түрлі салаларда талдау, болжамдық модельдеу, машиналық оқыту және деректерді талдау үшін пайдаланылады.

Химиялық инженерия

JMP химия өнеркәсібінде, мысалы, химияметрия, эксперименттерді жобалау, соның ішінде жауап беттік әдістемесі сияқты қолданыстар үшін пайдаланылады. Химия инженерлері оны жиі қолданады, себебі ол эксперименттік жобалау бағдарламалық қамтамасымен бірге жұмыс істейтін көптеген сызықтық регрессия алгоритмдерін қамтиды.

Қоршаған орта ғылымдары

2007 жылы жабайы табиғатты бақылау ұйымы WildTrack, жойылып бара жатқан жануарларды олардың іздері арқылы анықтау үшін Footprint Identification Technology (FIT) жүйесімен JMP бағдарламасын қолдана бастады. 2009 жылы Чикаго ботаникалық бағы тропикалық нан жемісінің ДНК деректерін талдау үшін JMP бағдарламасын пайдаланды. Зерттеушілер тұқымсыз, крахмалға толы бұл жемістің нан жаңғағы мен дугдуг екі жемістің қасақана будандастырылуы нәтижесінде пайда болғанын анықтады.

Фармацевтикалық

JMP молекулалық модельдеу, сапаны жобалау, статистикалық процестерді бақылау және эксперименттерді жобалау сияқты фармацевтикалық өнеркәсіп салаларында кеңінен қолданылады. Eli Lilly және Regeneron Pharmaceuticals сияқты компаниялар осы бағдарламалық құралды дәрі-дәрмектерді әзірлеуде пайдаланады.

Денсаулық сақтау және өмірлік ғылымдар

JMP Clinical және JMP Genomics медициналық зерттеулер мен биотехнологияда кеңінен қолданылады. JMP Pro сонымен қатар Еуропа мен Африкадағы Target Malaria зерттеу консорциумы өзінің жетекші институты – Лондон Имперский колледжімен лицензия арқылы пайдаланады. Құралға қолжетімділіктің артуы зерттеулерді бірнеше жағынан айтарлықтай жеңілдетті: зерттеу топтарына ең жақсы тәжірибелерді қалыптастыруға көмектесу, деректер жиынтықтарын оңайрақ бөлісуге мүмкіндік беру, визуалды зерттеу талдауы үшін платформа ұсыну және зерттеушілерге ашық кодты бағдарламалық құралдармен орындау мүмкін болмаған күрделі талдауларды жүргізуге жағдай жасау.