Қос қанатты және ауа жастығындағы кемелер

Кіріспе

Ауа жастығы және екі корпусы бар су кемесі

Беттік эффектілі кеме (SES) немесе бүйір қабырғалы ауа кемесі – бұл ауа кемесі сияқты ауа жастығымен және катамаран сияқты екі корпусы бар су кемесі. Ауа жастығы қолданылғанда, екі корпустың шағын бөлігі суда қалады. Ауа жастығы өшірілгенде («жастықтан шығу» немесе «корпуста жүзу») кеме салмағы екі корпустың қалықтау күшімен толығымен қолдалады. SES ашық теңізде жұмыс істеу үшін ауа кемесіне қарағанда екі артықшылығы бар: ол ауа немесе теңіз әсерінен бүйірге сырғанауға төзімді және су ағындары арқылы қозғала алады, өйткені кіріс соплолары әрқашан сумен жабылады.

АҚШ Әскери-теңіз флоты

АҚШ Әскери-теңіз күштері 1960 жылы SES модельдік сынау бағдарламасын бастады. 1963 жылға қарай, XR 1 деп аталған 10 тонналық сынақ кемесі, беттік эффект концепциясын сынау мақсатымен жобаланып, салынды. XR 1-дің алғашқы нұсқасында, тұтқындалған ауа көпіршігінің алдыңғы және артқы бөліктерінде бекітілген фанералық тығыздағыштар қолданылды. Негізгі жылдамдық беру үшін, итеру күшін қамтамасыз ететін реактивтік қозғалтқыш пайдаланылды. Көтеру желдеткіштерін басқару және төмен жылдамдықта маневрлеуге арналған шығыршықтарды қуаттандыру үшін жеке газ қозғалтқышы қолданылды. Сынақтардың бірінші жылында XR 1 күштірек негізгі жылдамдық беру жүйесімен жабдықталды, сондай-ақ икемді алдыңғы және артқы тығыздағыштар да сынақтан өтті. XR 1 су реактивті жылдамдық беру концепциясын сынау үшін де пайдаланылды. Кеме 1964 жылы жаңартылып, су реактивті жылдамдық беру құрылғыларын игертетін газ турбиналық қозғалтқыштармен жабдықталды. Кеменің салмағы 17 тоннаға дейін артты.

Рор индустриясы 1970-1980 жылдар

1970 жылы «Rohr Industries» компаниясы SES тарихына қатысып, Әскери-теңіз күштерінің XR 1 сынақ бағдарламасын өз мойнына алды. «Rohr» XR 1-ді қозғалтқыш және герметтеу тұжырымдамаларын сынау үшін пайдалануды жалғастырды. Олардың соңғы мақсаты – 3000 тонналық (3050 тонна) SES, LSES (Large Surface Effect Ship) кемесін жасау болды, ол вертикальді ұшыру жүйелерін, суға қарсы ұшқыштарды және әртүрлі VTOL ұшақтарын пайдалана алатын еді. Ұсынылған кеме 6 балдық теңіз жағдайында 80 түйін жылдамдыққа жете алуы тиіс еді. Ұсынылған негізгі қуат қондырғылары – 4 газ турбиналық қозғалтқыш, олар су реактивті жылдамдатқыштарды итермелейтін еді. 3000 тонналық кеме жасау шарты 1980 жылы күшін жойды.

SES-100

Екі эксперименталды SES (SES 100A және 100B), екеуі де шамамен 100 тонна, ұзындығы 80 фут (24 м) және ені 40 фут (12 м), 1960 және 70-жылдары АҚШ әскері үшін құрастырылды. Олардың екеуі де бағдарламалық мақсаттан асып түсетін жылдамдыққа қол жеткізді. SES 100B, Bell Aerospace (Textron Corporation) компаниясы NASA Michoud жинау орталығында салды. Екі жартылай су астындағы, суперкавитациялық басқарылатын, кері қайтарылатын пернелермен қозғалатын, Флорида штатының Панама-Сити қаласындағы Сент-Эндрюс шығанағының сыртындағы Мексика шығанағында жоғары жылдамдыққа жетті. Жылдамдықты Әуе күштерінің ARIS радары растады. Сондай-ақ, ол Әскери-теңіз күштерінің алғашқы тік иіспен ұшырылатын зымырасын (SM 2) сынақтан өткізді. Ол автоматты жүріс бақылауы және жоғары жылдамдықтағы соқтығысудан сақтану және навигациялық жүйелерді сынау үшін де пайдаланылды. 100A кемесі сумен итермелеуді, өзгермелі геометриялы құбырларды және автоматты жүріс бақылау жүйелерін сынады. 100A және 100B екеуі де ауа жастығында судан тыс жерде жұмыс істей алды, тек қана қабырғаның бір бөлігі, пернелер немесе сумен итермелеу құбырлары суға еніп тұрды. 100 тонналық SES 100B АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін 1/10 масштабты модель ретінде құрастырылды, ол ұшақтар мен басқа да Жер үсті әсер ететін кемелерді жауынгерлік жағдайларда пайдалану мүмкіндігін сынады. Құпия талаптарда кеме соғыс аймағына сағатына 30 мильден жоғары жылдамдықпен кіріп, жағажайға танк пен 100 әскерді түсіріп, суға қайтып, жоғары жылдамдықпен қашуы керек болды. Қатты қабырғалы SES-терден айырмашылығы, толық белдеулі AALC-лер, JEFF A&B, Әскери-теңіз күштері Персия шығанағында сәтті қолданған LCAC-тің прототипі болды. 3000 тонналық SES тұжырымы жағажайға қонуға арналған кеме сияқты ешқашан жоспарланбаған. AALC (Amphibious Assault Landing Craft) және SES бастапқыда өте әртүрлі тұжырымдамалар болды. AALC – әскерлер мен көлік құралдарын жағажайға жоғары жылдамдықпен түсіруге қабілетті таза ауа кемесі. AALC-ден алынған LCAC, ауа жастығы ретінде, ауа жастығынан тысқары қатайтылған корпус бөліктері жоқ. Сондықтан ол жағажайдың арғы жағында жұмыс істей алады. SES қатайтылған бүйірлік корпустары бар, ол ауа жастығын қоршап, сумен итермелеуге мүмкіндік береді, бірақ су асты операцияларын жүргізген кезде ғана жағалауға жақындауға мүмкіндік береді. Rohr және Ingalls кеме құрылысы ұсынған 6000 тонналық жүк SES жобалау тұжырымдамалары кеменің жағажайдан, жеңілден, жолдан немесе дәстүрлі доктан жүк тиеу және түсіру идеясына негізделген. 1972 жылдың 10 қарашасында 4 компанияға 2200 тонналық прототиптің алдын ала жобалауын жүргізу үшін келісімшарттар жасалды; бұл жобалар 1973 жылдың тамызында аяқталуы керек еді. Басты мердігерлер Bell, Aerojet, Litton және Lockheed болды.

Two experimental SESs (the SES 100A and 100B), both of around 100 tons, with 80 feet (24 m) length and 40 feet (12 m) beams, were developed for the US Military in the 1960s and 70s. They both attained speeds in excess of the program goal of The SES 100B, was built by Bell Aerospace (Textron Corporation) at the NASA Michoud Assembly Facility. Driven by 2 semi submerged, supercavitating controllable, reversible propellers, achieved speeds in excess of in the Gulf of Mexico outside St. Andrews Bay in Panama City, Florida. The speed was verified by the USAF ARIS radar. It also fired the Navy's first vertically launched missile (an SM 2) while doing It was also used to test automatic ride control and high speed collision avoidance and navigation systems. The 100A ship was used to test waterjet propulsion, variable geometry inlets and automatic ride control systems. The 100A and 100B were both capable of operating almost completely out of the water on an air cushion with only of sidewall, the propellers or the waterjet inlets entering the water. The 100 ton SES 100B was built for the US Navy as a 1/10 scale model to test the feasibility of using hovercraft and other Surface Effect Ships in combat situations. The top secret specifications called for a ship capable of entering a combat zone at a speed of over and disgorging a tank and 100 soldiers onto a beach, turning back out onto water and escaping at high speed. Unlike the hard sidewall SES's, the full skirted AALCs, JEFF A&B were the prototype vehicles for the LCAC's used by the Navy with such success in the Persian Gulf War. The 3000 ton SES concept was never designed to go up on the beach, like a landing craft. The AALC (Amphibious Assault Landing Craft) and the SES were very different concepts from the beginning. The AALC was a pure hovercraft that is capable of high speed insertion of troops and vehicles onto a beach. As a hovercraft, the LCAC, derived from the AALC has no rigid hull parts that extend past the air cushion. It therefore can operate across the beach. The SES has rigid side hulls that enclose the air cushion, permitting water propulsion but allowing it to only go to the shore when conducting amphibious operations. Design concepts for a 6000 plus ton cargo SES's that Rohr and Ingalls Shipbuilding proposed relied on the idea of the ship loading and unloading from beach, lighter, causeway or conventional dock facilities. On 10 November 1972 contracts were let to four firms to conduct 2200 ton prototype preliminary design; these designs were to be completed in August 1973. The prime contractors were Bell, Aerojet, Litton, and Lockheed.

Hovermarine SES Ferries кемесі

Ұлыбританиядағы Hovermarine компаниясы HM.2 SES паромдарын 1960 жылдары Саутгемптон қаласының Вулстон ауданындағы зауытында жасады. HM.2 паромдарының алғашқысы 1968 жылы Ryde Pier мен Портсмут порты арасында Seaspeed компаниясымен пайдалануға берілді. HM2 паромдарының бастапқы кезеңінде механикалық проблемалар болды, ал 1969 жылы қаржылық дағдарыс кезінде Hovermarine өз еркімен таратылып, негізгі активтерді жаңа Hovermarine Transport Ltd компаниясы сатып алды, кейіннен оны американдық Transportation Technology Inc компаниясы иеленді. Солтүстік және Орталық Америка үшін HM.2 паромдарын Hovermarine зауыты Флорида штатының Титусвилл қаласында өндірді. 1974 жылдың шілдесінен күздің соңына дейін Торонтодан Ниагара көліне және Нью-Йорк штатының Йонгстаун қаласына дейін 2 HM.2 паромдарының қысқа мерзімді сынақтары жүргізілді. Can Am Hover Express басқаратын қызмет екі паромды – Toryoung I және Toryoung II – пайдаланды, бірақ соңғы паромдағы апат қызметтің тоқтатылуына себеп болды. 110-нан астам HM.2 паромдары Ұлыбритания мен АҚШ-та жасалды.

Жапония

Жапонияда екі типті SES салынды: Кибу және Суперлайнер Огасавара. Кибу Шидзуока префектурасындағы Шимидзу порты мен Шимода порты арасында автомобиль паром ретінде пайдаланылды. Оның салмағы 2780 тонна, ұзындығы 74 метр, 2×MFT8 (JT8D) қозғалтқыштарымен жабдықталған. Кеме 2005 жылы қызметтен шығарылды. Суперлайнер Огасавара Токио порты мен Токио префектурасындағы Огасавара аралы арасында жұмыс істеуге жоспарланған, бірақ 2005 жылы реактивті отынның қымбаттығына байланысты жоба тоқтатылды. 2011 жылы ол Цунами апатынан зардап шеккендер үшін Ишиномаки портында қонақ үй кемесі ретінде орналасты. Кейін 2018 жылы бұзылып, мақұлданды. Кеме 14500 тонна, ұзындығы 140 метр, 2×LM2500 қозғалтқыштарымен қозғалды.

Ресей

Кеңес теңіз күштері 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында 1050 тонналық "Бора" классының екі беткі әсерлі корветін салды. Кемелер Ресей теңіз күштеріне өткізілді және Қара теңіз флотында әлі де активті қызметте тұр.

Норвегия

Umoe Mandal Норвегия Корольдік Теңіз күштері үшін мина соғысы жүргізуге арналған 9 Alta және Oksøy класты жер үсті әсері кемелерін салды. Норвегия Теңіз күштері сондай-ақ алты Skjold класты жер үсті әсері патрульдік қайықтарын пайдаланады. Бұл кемелер қызметтік жылдамдығымен әлемдегі ең жылдам әскери кемелер болып есептеледі. Прототип (KNM Skjold) бір жылға АҚШ Теңіз күштеріне жалға беріліп, сынақтан өтті.

Швеция

HSwMS Smyge, Visby класы корветінің алғашқы, кішігірім прототипі ретінде пайдаланылған, қазір шведтік амфибиялық корпусының су астындағы мінесіздендірушілерін оқыту платформасы ретінде қолданылуда.

Солтүстік Корея

Корея Халық Армиясының Әскери-теңіз күштері 6 Нонго классындағы соғыс кемесін пайдаланды.