Кіріспе
Бұрынғы пайда табуға арналған АҚШ білім беру компаниясы
Трамп Университеті (сондай-ақ Трамп байлық институты және Трамп кәсіпкерлік бастамасы ЖШҚ деп те аталады) 2005 жылдан 2010 жылға дейін жылжымайтын мүлік саласында оқу бағдарламасын жүргізген американдық компания болды. Ол «Трамп Ұйымының» меншігінде және басқаруында болды. «Трамп институты» деп аталатын жеке ұйым Трамп Университетімен лицензияланған, бірақ «Трамп Ұйымына» тиесілі емес еді. 2011 жылы бірнеше тергеу, сот процесі және студенттердің шағымдарына байланысты ол қызметін тоқтатты. Оны 2004 жылы 2017 жылдан 2021 жылға дейін АҚШ президенті болған Дональд Трамп және оның әріптестері Майкл Секстон мен Джонатан Спитальный құрды. Компания жылжымайтын мүлік, активтерді басқару, кәсіпкерлік және байлық құру бойынша курстар ұсынды. Атауына қарамастан, бұл ұйым аккредиттелген университет немесе колледж емес еді. Ол үш және бес күндік семинарлар (көбінесе «ретриттер» деп аталады) өткізді және оларды клиенттеріне сату үшін үлкен қысым тактикасын қолданды. Ол студенттерге колледждік кредит, диплом беру немесе баға қоймады. 2011 жылы компания Нью-Йорк Бас прокурорының кеңсесі тарапынан заңсыз бизнес әрекеттері бойынша тергеуге алынды, нәтижесінде 2013 жылдың тамызында сотқа шағым түсті. National Review журналында жарияланған мақалада бұл ұйым «ірі алаяқтық» деп сипатталды. Трамп Университеті сонымен қатар федералды сотта екі топтық сотқа қатысты. Сот процесі Трамп Университетінің студенттерді қате ақпарат беру арқылы және агрессивті сату тактикасын қолдану арқылы алдағаны туралы айыптауларға негізделген. Компанияға және оған қарсы сот процесіне 2016 жылғы президенттік сайлауда Трамптың қатысуына байланысты қызығушылық қайтадан арта түсті. Трамп келісімге келмейтінін бірнеше рет мәлімдегенімен, 2016 жылдың қарашасында президент болып сайланғаннан кейін барлық үш сот процесін жалпы сомасы 25 миллион долларға бітірді.
Тарих
Майкл Секстон жылжымайтын мүлік бойынша оқу бағдарламасының бизнес-жоспарын жасап, оны Дональд Трампқа ұсынды, Трампқа оның атын пайдалану үшін біржолғы төлем жасауды көздеді. Бірақ Трамп негізгі ие болуды жөн көрді. 2004 жылы Трамп, Секстон және Спитальный «Трамп Университетін» Нью-Йорктегі жауапкершілігі шектеулі компания ретінде тіркеді. Трамп компанияның 93 пайызына ие болды. 2005 жылдың 23 мамырында «Трамп Университеті» білім беру бағдарламасын ресми түрде бастады. «The Washington Post» газетінің мәліметінше, мектеп сатушыларының сөзінде: «Миллиардер өзіне жеткілікті ақша тапты. Енді ол өзінің данышмандығын қарапайым адамдарға жұмсап, көмектеседі». Семинарлар мен бағдарламалардың құны жоғары болды, бұл Трампты байыту үшін емес, (бір оқытушы студенттерге түсіндіргендей) «өз жұмысың үшін жеке жауапкершілікті қабылдау үшін» болды. Оқыту әдетте қонақүйдің балл залы сияқты жалға алынған орында кіріспе семинармен басталды. Кіріспе семинарда студенттерге қосымша курстарға жазылуға шақырылды, олардың бағасы 1495 доллардан басталып, 35 000 долларлық «Алтын Элита» бағдарламасына дейін жетеді. Олардың 6000-ға жуығы 3 күндік курсқа 1500 доллар төледі, ал 1000-ы күміс, алтын немесе элиталық жетекшілік курстарына қатысты, олардың бағасы 10 000-нан 35 000 долларға дейін ауыспалы болды. Трамп студенттер бағдарламаға 98 пайыз оң баға бергенін мәлімдеді, бірақ кейбір бұрынғы студенттердің айтуынша, «Трамп Университетінің» қызметкерлері студенттерге жақсы баға беруге қысым көрсетті, диплом алу үшін анкетаны толтыру қажет екенін айтты және сауалнамалардың объективті толтырылуын қамтамасыз ету үшін қалыпты процедураларды қолданбады. Рекламалық роликте Трамп «Трамп Университетінің» оқытушыларын өзі таңдағанын айтты. Бірақ 2012 жылғы куәлігінде ол оқытушыларды өзі таңдамағанын мойындады. Секстонның сөзінше, Трамп мектеп жарнамасына қол қойған. Бір кезде, 2008 жылы ол «Трамп Байлық Институты» деген атты пайдаланды. 2010 жылдың маусым айында «Трамп Университеті» атын «Трамп Кәсіпкерлік Бастамасы» деп өзгертті. Оның иесі және операторы Флорида штатының Бока-Ратон қаласынан келген Айрин және Майк Милин болды. Олар 2006 жылдан 2009 жылға дейін жылжымайтын мүлік бойынша семинарлар ұйымдастырды, содан кейін лицензиялық келісім мерзімі бітіп, жаңартылмады.
Нью-Йорк пен Трамп кәсіпкерлер бастамасы туралы
2005 жылы Нью-Йорк штатының білім департаменті Трампқа, Секстонға және Трамп университетіне хат жолдады. Онда олар "университет" сөзін қолдану арқылы штат заңын бұзады делінген, себебі Трамп университеті ресми түрде университет ретінде тіркелмеген және тікелей оқыту немесе оқу курстарын өткізуге қажетті лицензиясы болмаған. 2010 жылдың маусым айында Трамп университеті өзінің атын "Трамп кәсіпкерлік бастамасы" деп өзгертті. 2013 жылдың 24 тамызында Нью-Йорк штаты Трамп университетіне қарсы 40 миллион долларлық азаматтық сот процесін бастады, оның себебі – компанияның заңсыз бизнес-әрекеттері мен жалған мәлімдемелері. Нью-Йорк штатының бас прокуроры Эрик Шнайдерманның баспасөз хабарламасына сәйкес, іс Бас прокурордың көмекшілері Тристан С. Снелл мен Мелвин Л. Голдбергтің, Тұтынушылардың алаяқтығы мен қорғау бюросының орынбасары Лора Дж. Левиннің, бюро басшысы Джейн М. Азианың және Экономикалық әділет жөніндегі бас прокурордың орынбасары Карла Г. Санчестің қатысуымен қаралатын болды. Шнайдерман Трамп университетін алдау схемасы ретінде сипаттады. Ол Трампты 5000-нан астам адамды оның жылжымайтын мүлікке инвестициялау әдістерін үйрену үшін 35 000 долларға дейін төлеуге шақырды деп айыптады. Трамп бұл айыптауларды жоққа шығарды, мектептің 98% бекіту көрсеткіші бар екенін мәлімдеді және Шнайдерманды "жарнама іздейтін саяси манипулянт" деп атады. Ол Шнайдерманның тергеуімен бірге сайлау науқанына қаржы жинау әрекеттері болғанын мәлімдеп, шағымдануға тырысты. Нью-Йорк этикалық кеңесі шағымды тергеп, 2015 жылдың тамызында қабылдамады. Қатаң құпиялылық заңдарына байланысты, шағымның Трамптың талаптарының жалғандығына байланысты қабылданбағаны ма, әлде Шнайдерманның әрекеттері этикалық ережелерге қайшы келмегеніне байланысты ма, белгісіз. 2014 жылдың қазан айында Нью-Йорк судьясы Трампты қажетті бизнес лицензиясысыз компанияны басқарғаны үшін жеке жауапкершілікке тартты. (Грег Эбботт атқарушы билікке өтіп, губернатор болды.) Makaeff v. Trump University, LLC ісі Макаэфф пен Трамп университетінің басқа да бұрынғы клиенттеріне өтемақы төлеуді, сондай-ақ келісімшартты бұзу, алаяқтық, абайсызда бұрмалау және жаман ниетпен келтірілген залапты өтеуді көздеді. Бастапқыда Дональд Трамп сотталушы ретінде аталмады, бірақ кейіннен түзетілген шағымда оның есімі енгізілді. 2010 жылдың 26 мамырында Трамп университеті Макаэффтің Трамп университеті туралы жамандаушы мәлімдемелер жасағанын, "нақты қылмыстар туралы көптеген негіссіз айыптауларды" қамтитынын және бұл Трамп университетіне 1 миллион доллардан астам шығын келтіргенін мәлімдеді. 2010 жылдың 30 маусымында Макаэфф Трамп университетінің жамандау туралы талабы оны қорқытуға бағытталған әрекет екенін, бұл SLAPP (қоғамдық қатысуға қарсы стратегиялық сот процесі) болып табылатынын мәлімдеді. Трамп университеті "қоғамдық тұлға" болғандықтан, жамандау туралы талап оның Трамп университеті туралы сөйлегенде және жазғанда "нақты зұлымдықпен әрекет еткенін" дәлелдеуді талап ететінін айтты. Калифорнияның SLAPP-қа қарсы заңын қолдану арқылы Макаэфф жамандау туралы талапты қарастыруды жеделдетті. 2010 жылдың 23 тамызында АҚШ округтік судьясы Ирма Э. Гонсалес Трамп университетінің қоғамдық тұлға емес екенін, Макаэффтің зұлымдығын көрсету қажеті жоқ екенін және оның жамандау туралы талабын жалғастыруға болатынын шешті. Макаэфф Апелляциялық соттың Тоғызыншы округіне шағымданды, онда үш судьядан тұратын алқа 2013 жылдың 17 сәуірінде Трамп университетінің "шектелген мақсаттағы қоғамдық тұлға" екенін және жамандауды анықтау үшін Макаэффтің қаскөйлігін көрсетуі керек екенін бірауыздан шешті. Ол істі жамандау туралы талапты қарау үшін округтік сотқа қайтарды. Қосымша материалдарды қарағаннан кейін судья Куриел 2014 жылдың 16 маусымында Макаэффтің пайдасына шешім шығарды және жамандау туралы талапты қабылдамады. Соттың шақыруымен Макаэфф жамандауға байланысты заңдық шығыстары мен ақылары туралы дәлелдер ұсынды. Ол 1,3 миллион доллар сұрады, ал 2015 жылдың 20 сәуірінде Куриел Трамп университетінің Макаэффқа заңгерлік шығыстар мен ақылар үшін 798 000 доллар төлеуін бұйырды. 2015 жылдың қарашасында округтік сот Трамптың қысқаша сот шешімі туралы өтінішін қарады. 44 беттік шешімде сот Трамптың көптеген талаптар бойынша қысқаша сот шешімін қабылдау туралы өтінішін қабылдамады, себебі талапкерлердің жалған әрекеттері мен жарнамалардағы жалған ақпараттар Калифорния, Флорида және Нью-Йорк штатының тұтынушыларды қорғау және бизнес заңдарын бұзады деген фактілік мәселе бар екенін анықтады, сондықтан бұл талаптар сотқа жіберілді. Сот Трамп университеті 2010 жылдың шілде айында студенттерді қабылдауды тоқтатқандықтан және енді сол семинарларды немесе басқа бағдарламаларды сатпағандықтан талапкерлердің тыйым салу туралы өтініші бойынша Трамптың пайдасына шешім шығарды. 2016 жылдың 21 наурызында Трамп университетінің адвокаттарының қарсылығына қарамастан, Куриел Макаэффтің бас талапкер ретіндегі өкілеттігін алып тастауға және оның орнына Сонни Лоуды тағайындауға рұқсат берді, нәтижесінде іс атауы Low v. Trump University, LLC болып өзгерді.
Коэн Трампқа қарсы
2013 жылдың 18 қазанында Калифорниялық кәсіпкер Арт Коэн Арт Коэн Дональд Трампқа қарсы азаматтық іс қозғады, АҚШ-тың Оңтүстік Калифорниядағы аудандық сотында. Бұл іс 2007 жылдың 1 қаңтарынан кейін Трамп университетінен «Тірі оқиғалар» деп аталатын қызметтерді сатып алған АҚШ-тағы тұтынушылардың мүддесін қорғайтын топтық сот процесі ретінде тіркелді. Онда RICO заңын бұзу, яғни алаяқтық схемаға қатыстылығы айтылды. Трамп «Трамп университеті» туралы жалған мәлімдемелер жасап, «ондаған миллион доллар табуға» тырысқан, бірақ іс жүзінде «Дональд Трампты немесе университетті» ұсынбағаны айыпталды. Істе Трамп жалғыз кінәлі деп танылып, залап ақысын, соның ішінде айыппұл және үш еселенген залап төлеу талап етілді. 2014 жылдың 24 қазанында судья Куриел талапкер ұсынған топтық іс шарттарын бекітіп, Коэн істі қарау үшін жеткілікті дәлелдер ұсынғанын мәлімдеді. Бірақ Трамптың адвокаттары соттан өзін қалдыру туралы өтініш берген жоқ, ал заңгерлердің пікірінше, мұндай өтініш заңдық негізге ие емес және тіпті бекер деп есептелуі мүмкін. 2016 жылдың мамыр айында Куриел сот отырысын АҚШ президенттік сайлауынан кейін, 2016 жылдың 28 қарашасында бастауға белгіледі, ал қазылар алқасын құру бірнеше апта бұрын жоспарланған. 2016 жылдың тамызында аудандық сот Трамптың алдын ала сот шешіміне қатысты өтінішін қабылдамады, себебі Трампқа қарсы іс жүргізу үшін жеткілікті дәлелдер бар екені анықталды. 2016 жылдың 10 қарашасында Куриел Трамптың сот отырысын оның қызметке кірісуіне дейін кейінге қалдыру туралы өтінішін қабылдамады. Сонымен қатар, Куриел тараптарды келісімге келуге шақырды, және екі тарап та АҚШ аудандық судьясы Джеффри Т. Миллердің келіссөздерді жеңілдету туралы ұсынысын қабылдады.
Сот құжаттарын жариялау
2016 жылдың 27 мамырында Куриел The Washington Post газетінің іске қатысты белгілі бір құжаттарды жариялау туралы өтінішін қабылдады. Ол олардың "қалыпты" екенін және көпшілігі бұрыннан-ақ қолжетімді екенін атап өтті. Жарияланған ақпаратқа қызметкерлерге күшпен сату әдісін қолдану жөніндегі нұсқауларды қамтитын "нұсқаулықтар", сондай-ақ бұрынғы қызметкерлердің Трамп университеті студенттерді алдаған немесе оларға жалған айтқандығы туралы куәліктері кірді. 2016 жылдың 2 тамызында сот The Washington Post және басқа да бұқаралық ақпарат құралдарының Коэн ісінде 2015 жылдың қарашасы мен 2016 жылдың қаңтарында алынған Трамптың екі куәлігінің видеожазбаларын жариялау туралы өтінішін қабылдамады. (Куриел Мексикадан АҚШ-қа көшіп келген ата-аналарының отбасында Индиана штатында дүниеге келді). Трамп сондай-ақ Куриелдің өзін қызметтен шеттетуі керек деді, бірақ оның адвокаттары судьяны істен алу туралы өтініш жасамақ емес екенін мәлімдеді. Куриелдің жалғыз пікірі – процессуалдық шешімде Трамптың "осы сот отырысының адалдығына күдік тудырғаны" туралы жазу болды. Трамптың Куриелдің ұлтына қатысты айтқан сөздері, сондай-ақ оның "біреулер судьяны тексерсін" деген пікірлері заңгерлерді алаңдатты, олар бұл пікірлердің сот тәуелсіздігіне тигізетін әсеріне қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. 2016 жылдың 7 маусымында Трамп ұзақ мәлімдеме жасап, судьяны сынауы "бұрмаланғанын" және Куриелдің бейтараптығына қатысты алаңдаушылығының себебі тек ұлты ғана емес, сонымен қатар іс бойынша қабылданған шешімдер екенін айтты.
Елді мекен
2016 жылдың 18 қарашасында Трамп екі топтық сот процесі мен Нью-Йорк штатының талабын реттеу үшін 25 миллион доллар төлеуге келіскені хабарланды. Келісім Сан-Диегодағы топтық сот процесі басталмай тұрып, 10 күн бұрын қол жеткізілді. 21 миллион доллар топтық сот процесіне қатысушыларға, 3 миллион доллар топтық сот процесіне кірмейтін Нью-Йорк тұрғындарына берілді, ал Нью-Йорк штаты лицензиясыз университет ашқаны үшін 1 миллион долларға дейін айыппұл салады. Арыз берушілердің адвокаттары өздерінің гонорарын алудан бас тарды және осы іске қатысқан Трамп университетінің шамамен 7000 бұрынғы студентіне берілетін соманы арттыру үшін про боно жұмыс істеуге келісті. Сондай-ақ, келісімде Трамптың бұрын ешқашан келісімге келмейтінін айтқаны, бірақ ешқандай құқық бұзушылықты мойындамағаны көрсетілген. Келісуге АҚШ округтік судьясы Джеффри Т. Миллер көмектесті, ол 10 қарашада Куриелдің өтініші бойынша тараптарға өз қызметтерін ұсынды. Куриел келісімді 2017 жылдың 31 наурызында бекітті. Шнайдерман Трамптың келісімі мен төлемін «Дональд Трамптың күрт өзгерісі және оның алаяқтық университетінің 6000-нан астам құрбаны үшін маңызды жеңіс» деп атады. Трамп өзі «мүмкін болатын үкімнің аз бөлігіне» қанағаттанғанын, себебі ол президент сайланғаннан кейін сотқа уақыты болмағанын айтты. Ол былай деді: «Президенттікке сайлаудың жалғыз жаман жағы – Трамп университеті бойынша ұзақ, бірақ жеңіске жететін сот процесін өткізуге уақытым болмады. Өкінішті!» Бір топ мүшесі жеке талапты іске асыру үшін келісімнен бас тартқандықтан, келісімнің соңғы төлемі тоқтап қалды. Аудандық сот және апелляциялық сот бұл адамның талабын қабылдамады, ал Куриел 2018 жылдың сәуірінде келісімді аяқтады. Бұрынғы студенттер енді курстарға жұмсаған ақшаның 90%-ына дейін қайтарып ала алады. Төлемді Трамп емес, оның Лас-Вегастағы қонақ үй бизнесінің серіктесі, миллиардер Фил Раффин жасады. 2019 жылдың ақпанында АҚШ Өкілдер палатасының Бақылау және реформа комитетінің отырысында Джеки Спейер «Канзастық» деп атаған, кейіннен Раффин екені белгілі болған, Трамп университетінің үкімі бойынша Трамптың жауапкершілігін өтеу үшін 25 миллион доллар төлегенін айтты. Раффин 2018 жылы Трампқа 28 миллион доллар төлегенін мойындады, бірақ бұл Трамп Интернешнл қонақ үйі Лас-Вегасқа байланысты «ескі қарыз» үшін және Трамп университеті ісіне қатысы жоқ екенін мәлімдеді.
Басқа тергеулер
2010 жылы Техас штатының бас прокуроры Грег Эбботт Трамп университетін тергеді. Сотқа шағым түсірілмеді, бірақ тергеушілермен хабарласу барысында, тергеушілердің клиенттер тізімі мен ішкі құжаттарды сұрауынан кейін, Трамп университеті Техастағы қызметін тоқтатты. Бұл ішінде газет жарнамалары, тегін презентациялар және үш күндік семинарлар бар еді. Алты жыл өткен соң, 2016 жылғы президенттік сайлау кезінде Associated Press Трамптың Эбботтың 2014 жылғы губернаторлық науқанына 35 000 доллар сыйлық бергенін анықтады. Texas Monthly журналы Эбботтың Трампқа ерекше жақсы қарым-қатынас жасағанын күмәндандырды. Техас штатының бас прокуроры лауазымына Эбботты алмастырған Кен Пакстон, Тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаментінің бұрынғы орынбасары Джон Оуэнске хат жолдады. Ол істі тоқтату туралы нұсқау алғанын және бұрын жарияланбаған құжаттарды Associated Press агенттігіне жібергенін мәлімдеді. Пакстон Оуэнстің «құпия және артыққылық ақпаратты» жариялағанын айтты. 2010 жылы бас прокурордың орынбасары болған Дэвид С. Моралес 2016 жылы Эбботпен мәселені талқыламастан 5,4 миллион долларлық талап-арызды қабылдамағанын мойындады. 2018 жылы Трамп Моралесті Техастың оңтүстік округінің аудандық сотының судьясы қылып тағайындады. Флориданың бас прокуроры Пэм Бонди 2013 жылдың қыркүйегінде Трамп университетіне қарсы Нью-Йорктегі сотқа қосылуды қарастырып жатқанын мәлімдеді. Төрт күннен кейін Дональд Трамп қоры Бондидің сайлау науқанын қолдаған «And Justice for All» деген 527-ші топқа 25 000 доллар сыйлық берді. Содан кейін Бонди Нью-Йоркқа қосылудан бас тартты. Бондидің өкілі мәлімдегендей, Бонди кеңсесі сотқа қосылуды қарастырып жатқанын жариялағанға дейін бірнеше апта бұрын Трамптан жеке өтініш жасаған. 2016 жылдың наурызында Вашингтондағы Жауапкершілік және этика үшін азаматтар (CREW) салық қызметіне мүмкін заңсыз сыйлық туралы шағым түсірді. 2016 жылдың қыркүйегінде сыйлықтың коммерциялық емес ұйымдардың саяси жарналарына қарсы заңдарды бұзғаны және Трамптың өзінің ақшасымен қорды толтырғаны, ал IRS-ке 2500 доллар акциздік салық төлегені хабарланды. Трамп сыйлықтың Трамп университетінің ісімен байланысты еместігін жоққа шығарып, ол Бондидің бас прокурор ретіндегі жұмысы үшін берілгенін айтты. Ақ үй 2019 жылдың қарашасында Бондидің Трампқа қарсы жүргізіліп жатқан импичменттік тергеу туралы хабарларды басқару үшін уақытша штатқа қосылатынын мәлімдеді, бұл этикалық бақылаушылардың наразылығын тудырды.
2016 жылғы президент сайлау науқанындағы мәселе
2016 жылғы республикалық президенттік іріктеу кезінде Трамптың оппоненттері оны сынау үшін Трамп университетін пайдаланды. Митт Ромни наурыздың басында: «Дональд Трамп – жалған, алаяқ. Оның уәделері Трамп университетінен алған диплом сияқты құнды емес» деді. Сенаторлар және президенттікке үміткерлер Тед Круз бен Марко Рубио ақпан және наурыз айларында өткен теледебаттарда осы мәселені көтерді. Дебат жүргізушісінің бірі, Fox News телеарнасынан Мегин Келли бұл мәселені жан-жақты талқылады. Трамп Трамп университетінің «шағын кәсіпорын» екенін және студенттердің пікірлерінің басым көпшілігі оң болғанын мәлімдеді. Ол сот процестерінің кәсіптік қызметтің қалыпты бөлігі екенін және оның көпшілігінде жеңіске жеткенін айтты. Бір топтық сот ісі туралы ол: «Мен осы мәселені көп рет реттеуге болар едім. Қазір оны өте аз ақшаға реттеуге болады, бірақ мен принциптің қатысты екенін ескере отырып, оны жасағым келмейді» деді.
Танымал мәдениетте
Трамп университеті 2005 жылдың маусым айында "Дунсбери" комиксінде бір апталық серияның тақырыбы болды. "Барлық зұлымдықтың тамыры" атты туындының екінші бөлімінде Трамп университетін паш етіп көрсететін сахна бар. Трамп университеті 2016 жылғы қыркүйекте шыққан "Уилл мен Грейс" мини-эпизодында да әзіл-қалжыңға алынды, бұл эпизод 2016 жылғы президенттік сайлауға дауыс беруге шақыру мақсатында түсірілген. Эпизодта Карен өзінің латиноамерикандық үй қызметшісі Росарионы Трамп университетіне "шаң жұру" курсына жібергенін айтады.