Кіріспе

Монетаның дизайнын көрсету үшін үлгілік монета – бұл ресми түрде шығарылмаған, бірақ ұсынылған монета дизайнын бағалау мақсатында жасалған монета. Олар көбінесе сынақ үшін арзан металдардан (қалыптарды сынау үшін төмен құнды металдарды пайдалану), сынап тарту стандартында немесе пидфорт түрінде жасалады. Көптеген монета коллекционерлері олардың тарихи маңыздылығына байланысты үлгілік монеталарды жинап, зерттейді. Әлемдегі ең құнды монеталардың көпшілігі – үлгілік монеталар; «АҚШ-тың 100 ең керемет монетасы» тізіміндегі шамамен 25 монета үлгілік монеталар болып табылады.

Ағылшын үлгілері

Ең алғашқы анықталған ағылшын монетасы – бастапқыда төрт пенс құны болған грат. Бұл монетаның бір данасы 19 ғасырдың ортасында Додсли Кафф сатылымында суреттелген және сатылған. Оның сыртына әдеттегі үш дөңгелек орнына тәждер бейнеленген. Үлгілер ерекше көзге түседі және Елизавета I тұсынан бастап көптеп сақталған. 18 ғасырдың ортасынан бұрынғы барлық монеталардың эксперименталды металлдан жасалған шығарылымдары жақсы сақталған. Соходағы Болтонның монета соғу зауыты көптеген үлгілер шығарды, ал Тейлор олардан шамамен елу жыл кейін сол қалыптарды пайдаланып толықтырды.

АҚШ-тың алғашқы үлгілері

1776 жылғы 4 шілдеде Тәуелсіздік декларациясына қол қойылғаннан кейін, Америка Құрама Штаттарында қандай валюта қабылдануы тиіс екені туралы талқылаулар басталды. Сол кезде Солтүстік Америка халқы әртүрлі шетел монеталарын пайдаланды, олардың ешқайсысы біркелкі стандартта жасалмағандықтан күнделікті қаржылық амалдар қиынға соқты. 1783 жылы Конгресс монета жасау жүйесін құру жоспарын әзірлеуді Қаржы жөніндегі бақылаушы Роберт Морриске тапсырып, монета жасауды ұйымдастыруды шешті. Америка Құрама Штаттары жасаған алғашқы монеталар – Nova Constellatio үлгілері – осы жоспарды іске асыру мақсатымен жасалды. 1792 жылы Филадельфияда Америка Құрама Штаттарының монета жасау орталығы ашылды. Сол жылы жарты дин (half dime) сияқты бірнеше үлгілер жасалды, ол кезде "жарты дисме" деп аталды. 1500 дана үлгі ретінде соғылған, және осы үлгілер келесі он жылдық ішінде айналымға түскен деп саналады. Келесі 40 жылдың ішінде тағы көптеген үлгілер жасалды, бірақ қазіргі уақытта осы монеталар туралы мәліметтер аз. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл монеталар үлгі емес, керісінше, басқа металлдан жасалған, ол айналымға түсетін монеталар үшін арналған металлдан өзгеше болды. Мысалы, 1807 жылғы мыспен соғылған Half Eagle, яки бес долларлық алтын монета.

Қазіргі АҚШ үлгілері

АҚШ Монета жасау орталығы кейде жаңа монеталармен тәжірибе жүргізеді, мысалы, күміс монеталардың дизайнынан алынған кезде. Монета жасау орталығы Марта Вашингтонның суреті бар сынақ соғылған монеталар үшін қалыптарды қолдана бастады, себебі олар нақты айналымдағы ақшаға ұқсамайтындықтан, шатасу мүмкін емес. Осылайша, Марта Вашингтонның монеталарын сатуға ешқандай шектеу жоқ. Қазіргі заманғы үлгілер өте сирек, жеке коллекцияларда аз ғана данасы бар. АҚШ Монета жасау орталығы монетаға ұқсайтын қазіргі заманғы үлгілердің сатылуына шектеулер қойды, мысалы, 1974 жылғы алюминийден жасалған цент. Американың үлгілі монеталарының ең толық жинағы – Гарри У. Басс кішінің коллекциясы, ол Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласындағы Америкалық нумизматикалық қауымдастығының Ақша мұражайында сақталады.

Басқа елдер

Франция және Монако сияқты француз тілді елдердің сынама монеталары француз тіліндегі essai терминімен сипатталады. Жаңа Гебрид аралдарының essai монеталары Ұлыбритания Достастығының монеталарын жинаушылар үшін қызығушылық тудырады, себебі Жаңа Гебрид аралдары 1980 жылы Вануату Республикасы болып тәуелсіздік алды. Эссай сөзі Намибияның сынама монеталарында неміс тіліндегі Probe сөзімен бірге жазылған.