Кіріспе
Ең төменгі номиналды физикалық американдық валюта – АҚШ-тың бір центтік монетасы (символ: ¢), көбінесе «пенни» деп аталады, бұл АҚШ долларының жүзден бір бөлігіне тең валюта бірлігі. Ол 1857 жылы жарты центтің қолданыстан шығарылғаннан бері АҚШ валютасының ең төменгі номиналды физикалық бірлігі болып табылады (абстрактілі диірмен, ешқашан шығарылмаған және центтің оннан бір бөлігіне тең, салық және қаржы салаларында шектеулі қолданыста). АҚШ-тың алғашқы центі 1787 жылы шығарылды, және цент тарихы бойы негізінен мыс немесе мыспен қапталған монета ретінде шығарылды. Инфляция салдарынан пеннилер сатып алу қабілетін дерлік толығымен жоғалтты және көбінесе бизнес, банктер, үкімет (әсіресе монета дарабалары) және жалпы халық үшін қымбат салмақ ретінде қарастырылады. Пенни қазіргі түрінде Линкольн центі ретінде шығарылады, ал беткі жағында 1909 жылдан бері президент Абрахам Линкольннің профилі бейнеленген (оның туғанына 100 жыл толуы). 1959 жылдан (Линкольннің туғанына 150 жыл толуы) 2008 жылға дейін монетаның артында Линкольн ескерткіші бейнеленген. 2009 жылы Линкольннің 200 жылдық мерейтойына арналған төрт түрлі дизайн, ал 2010 жылы жаңа, «тұрақты» дизайн – Union Shield енгізілді. Монетаның диаметрі 0,75 дюйм (19,05 мм), ал қалыңдығы 0,0598 дюйм (1,52 мм). 1982 жылдан бері шығарылатын қазіргі мыспен қапталған мырыш центінің салмағы 2,5 грамм, ал айналымда әлі де кездесетін бұрынғы 95% мыс центінің салмағы 3,11 грамм (төмендегі мәліметтерді қараңыз). АҚШ Монета дарабасының ресми атауы – «цент», ал АҚШ Қаржы министрлігінің ресми атауы – «бір центтік монета». «Пенни» деген сөз британдық сомының сол аттас монетасынан алынған, ол британдық жүйеде ұқсас орынды иеленеді. «Пеннилер» – көпше түрде (валюта бірлігін білдіретін «пенс» емес). 2010 жылдардың басында пенни жасауға қолданылатын металдың бағасы монета дарабасы үшін айтарлықтай шығындарға дейін өсті, бұл номиналды 0,01 долларлық монета үшін 2 центтен астам теріс сеньоражға жетті. Бұл монета дарабасын монета үшін баламалы металдарды іздеуге итермеледі, сонымен қатар монетаны жою туралы пікірталасқа көбірек назар аударды. 2022 жылдың қазіргі күніне дейін мұндай жоспарлар жоқ.
The cent, the United States of America one cent coin (symbol: ¢), often called the "penny", is a unit of currency equaling one one hundredth of a United States of America dollar. It has been the lowest face value physical unit of U. S. currency since the abolition of the half cent in 1857 (the abstract mill, which has never been minted, equal to a tenth of a cent, continues to see limited use in the fields of taxation and finance). The first U. S. cent was produced in 1787, and the cent has been issued primarily as a copper or copper plated coin throughout its history. Due to inflation, pennies have lost virtually all their purchasing power and are often viewed as an expensive burden to businesses, banks, government (especially mints) and the public in general. The penny is issued in its current form as the Lincoln cent, with its obverse featuring the profile of President Abraham Lincoln since 1909, the centennial of his birth. From 1959 (the sesquicentennial of Lincoln's birth) to 2008, the reverse featured the Lincoln Memorial. Four different reverse designs in 2009 honored Lincoln's 200th birthday and a new, "permanent" reverse – the Union Shield – was introduced in 2010. The coin is 0.75 inches (19.05 mm) in diameter and 0.0598 inches (1.52 mm) in thickness. The current copper plated zinc cent issued since 1982 weighs 2.5 grams, while the previous 95% copper cent still found in circulation weighed 3.11 g (see further below). The U. S. Mint's official name for the coin is "cent" and the U. S. Treasury's official name is "one cent piece". The colloquial term penny derives from the British coin of the same name, which occupies a similar place in the British system. Pennies is the plural form (not to be confused with pence, which refers to the unit of currency). In the early 2010s, the price of metal used to make pennies rose to a noticeable cost to the mint which peaked at more than 2¢, a negative seigniorage, for the $0.01 face value coin. This pushed the mint to look for alternative metals again for the coin, and also brought the debate about eliminating the coin into more focus. as of 2022 there are no firm plans to do so.
Линкольн центі
Линкольн центі – АҚШ-тың қазіргі бір центтік монетасы. Ол 1909 жылы қабылданды (бұл Линкольннің 100 жылдығына орай), бұрынғы Indian Head центін ығыстырды. Монетаның екінші жағы 1959 жылы бидай сабақтарының суретінен Линкольн монументін бейнелейтін суретке өзгертілді (Линкольннің 150 жылдығын еске алу үшін), ал 2009 жылы Линкольннің 200 жылдығына арналған төрт жаңа суретпен қайтадан жаңартылды. Басқа монеталарға қарағанда бір центтік монеталар көптеп шығарылады, сондықтан Линкольн центі бәріне таныс. Өмірінің барысында бұл монета екі дүниежүзілік соғысты бастан кешірді, олардың бірі соғыс қажеттіліктері үшін оның құрамын уақытша өзгертуге себеп болды. Монетаның беткі жағындағы сурет – айналымдағы американдық монеталардың ең ұзақ сақталған дизайны.
Тарих
Линкольн бір центтік монетасы 1909 жылы алғаш рет пайда болғанда, ол АҚШ монеталарының қалыптасқан стилінен радикалды түрде өзгеше болды, себебі ол 1909 жылға дейінгі көптеген тұрақты монеталарда бейнеленген мифтік Либертиден өзге портретті бейнелеген алғашқы тұрақты монета еді. Бұрын АҚШ-та монеталарда портреттерді пайдалануға қарсы күшті пікір болған, бірақ Авраам Линкольннің туғанына 100 жыл толуына байланысты туындаған қоғамдық көңіл-күйдегі өзгеріс, ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүрден басым түсті. Линкольннің суреті бар жекелеген сыйлық монеталары Линкольн президенттігі кезінде бір центтік монета ретінде айналымға түсті; Азамат соғысы кезінде нақты монеталар тапшы болды. Бұл алғашқы сыйлық монеталары Линкольн центтерінің номиналына, сыртқы түріне, мөлшеріне және құрамына әсер еткені сөзсіз. АҚШ-тың 26-шы президенті Теодор Рузвельт американдық монеталарды тым қарапайым және әсерсіз деп есептегендіктен, "Біз Құдайға сенеміз" деген ұранды дінді қорлағандықтан алып тастауға тырысты. Рузвельт литвалық еврей, жас Виктор Дэвид Бреннерге поза беруге мүмкіндік алды, ол 19 жыл бұрын АҚШ-қа келгеннен бері елдің ең танымал медальерлерінің біріне айналды. Рузвельт Бреннердің талантын Нью-Йорк қаласының төменгі Шығыс жағындағы әлеуметтік орталықта білген және Бреннердің Мэтью Брэдидің суретіне негізделген Линкольннің рельефіне бірден әсерленді. Линкольнді Одақты құтқарушы және ең ұлы республикалық президент деп есептеген, сондай-ақ өзін Линкольннің саяси мұрагері деп санаған Рузвельт, жаңа Линкольн центінің Бреннердің жұмысына негізделуін және 1909 жылы Линкольннің 100 жылдығына орай шығарылуын бұйырды. Монетаның беткі жағындағы Президент Линкольннің суреті Бреннердің бірнеше жыл бұрын жасаған және Нью-Йоркте Президент Рузвельттің назарына түскен тақташасының бейімделуі болып табылады. АҚШ монеталарында міндетті түрде болуы тиіс элементтерден – "LIBERTY" және "дата" – басқа, "In God We Trust" ұраны осы номиналдағы монетада алғаш рет пайда болды. АҚШ Конгресі 1865 жылдың 3 наурызында Линкольннің өкіметтік кезеңінде АҚШ монеталарында осы ұранды пайдалануға рұқсат беретін заңды қабылдады. Жаңа дизайн үшін ешқандай заң талап етілмегенімен, өзгеріс енгізу үшін Қаржы министрінің келісімі қажет болды. Франклин Маквей 1909 жылдың 14 шілдесінде келісім берді, ал үш аптадан кейін, 2 тамызда жаңа монета жұртшылыққа ұсынылды. 1918 жылы Бреннердің аты мен әріптеріне байланысты туындаған даулар басылғаннан кейін, оның әріптері бұдан былай дау тудырмайтын етіп, монетаның беткі жағына орналастырылды. Оларды Линкольннің иығының астында, бюстің жиегінде, өте ұсақ түрде табуға болады.
Бидай центі (19091958)
Үш мүмкін кері пішімді зерттеу нәтижесінде екі бидай басы бейнеленген естелік стиліндегі өте қарапайым дизайн мақұлданды. Бұл екі бастың арасында, монетаның ортасында номиналы және «АҚШ» деген жазу орналасқан, ал жоғарғы жиегі бойында ұлттық ұран – «E Pluribus Unum» («Көптен біреу») латын тілінде жазылған. Алғашқы үлгінің кері жағында Бреннердің аты «АҚШ» деген жазудың астындағы жиек бойымен жазылған. Бірақ монеталар шығарылмас бұрын, АҚШ Монета орталығының қызметкерлері аты тым ірі көрінеді деп санағандықтан, «VDB» әріптерімен алмастырылды. Монета шығарылғаннан кейін көптеген адамдар тіпті әріптердің өзі көзге түсетінін және дизайнды бұзғанын айтты. Монетаға сұраныс жоғары болғандықтан және өзгеріс енгізу үшін өндірісті тоқтату қажет болғандықтан, әріптерді толығымен жою туралы шешім қабылданды. Осылайша, 1909 жылы АҚШ-та алты түрлі цент болды: 1909 және 1909 S Indian Head центтері, және төрт Линкольн монетасы: 1909 VDB, 1909 S VDB, 1909 және 1909 S. Барлық жағдайларда Филадельфиядағы соғылған монеталардың саны Сан-Францискодағыдан әлдеқайда көп болды. Ең аз соғылған монета – '09 S Indian, ал '09 S VDB – Линкольн монеталарының ең маңыздысы, демек ең құндысы. Оның 484 000 данасы қарапайым V. D. B-ның барлық санының 1,7% құрайды.
Линкольн Мемориалдық цент (19592008)
1959 жылдың 12 ақпанында Линкольннің туылған күнінің 150 жылдығына орай жаңартылған кері дизайн енгізілді. Ешқандай ресми бәйге өткізілмеді. Филадельфия монетаханасының көмекші гравері Фрэнк Гаспарро, монетахана граверлерінен қарауға ұсынылған 23 модельдің ішінде таңдалған жеңімпаз эскизін дайындады. Дизайн 25 жылдан астам қолданыста болғандықтан, өзгеріске тек Қаржы министрінің келісімі ғана қажет болды. Кері жақтағы орталық мотив – әсерлі мәрмәр Линкольн ескерткіші, ал «E Pluribus Unum» және «UNITED STATES OF AMERICA» деген жазулар номиналмен бірге дизайнды толықтырады. «FG» әріптері оң жақта, бұталардың жанында орналасқан. Бұл серияның ерекшелігі – Авраам Линкольннің суретінің аверсте де, кері жақта да бейнеленгендігі, оның келбетін ескерткіштің ортасынан кері жақта көруге болады.
Линкольнның екі жүз жылдық сенттері (2009)
2005 жылғы Президенттік 1 долларлық монета туралы заңда 2009 жылы центтің артқы жағын қайта жобалау қажеттігі көзделді. Бұл, оның туғанына екі жүз жыл толуына орай, Авраам Линкольннің өмірінен көріністерді бейнелейтін төрт түрлі монетаның шығарылуына әкелді. 2008 жылдың 22 қыркүйегінде Вашингтондағы Ұлттық алаңдағы Линкольн ескерткішінде өткен салтанатты шарада таныстырылған төрт дизайн: Кентуккидегі тууы мен балалық шағы: Бұл дизайнде ағаш үй және Линкольннің 1809 жылы туған жылы бейнеленген. Оны Ричард Мастерс жобалап, Джим Ликарец мүсін жасаған. Бұл цент Линкольннің 200 жылдығына орай, 2009 жылдың 12 ақпанында, Линкольннің туған жері – Кентукки штатының Ходженвилл қаласындағы ЛаРю округінің орта мектебінде өткен арнайы шарада қолданысқа енгізілді. Бұрынғы жылдармен салыстырғанда, монетаның саны өте аз болды (Линкольн центінің монета саны туралы мәліметтерді қараңыз). Оған «Ағаш үйден жасалған цент» деген лақап ат берілді. Индианадағы қалыптасу жылдары: Бұл дизайнде жас Линкольн, рельс кесуден үзіліс жасап, кітап оқып отырғаны бейнеленген. Оны Чарльз Викерс жобалап, мүсіндеп шығарған. «Индиана центі» деп аталған бұл монета 2009 жылдың 14 мамырында қолданысқа енгізілді. Иллинойстағы кәсіби өмірі: Бұл дизайнде Спрингфилдтегі Иллинойс штатының Капитолийі алдында тұрған жас Линкольн бейнеленген. Оны Жоел Исковиц жобалап, Дон Эверхарт мүсінін жасаған. «Иллинойс центі» деп аталған бұл монета 2009 жылдың 13 тамызында қолданысқа енгізілді. Айналымға шығарылған монеталардың құрамында мыс қаптамасы бар цинк ядросы сақталды.
Birth and early childhood in Kentucky: this design features a log cabin and Lincoln's birth year 1809. It was designed by Richard Masters and sculpted by Jim Licaretz. This cent was released into circulation on Lincoln's 200th birthday, February 12, 2009, at a special ceremony at LaRue County High School in Hodgenville, Kentucky, Lincoln's birthplace. The mintage was extremely low compared to prior years (see Lincoln cent mintage figures). It has been nicknamed the "Log Cabin Penny". Formative years in Indiana: this design features a young Lincoln reading while taking a break from rail splitting. It was designed and sculpted by Charles Vickers. Nicknamed the "Indiana Penny", it was released on May 14, 2009. Professional life in Illinois: this design features a young professional Lincoln standing before the Illinois State Capitol, in Springfield. It was designed by Joel Iskowitz and sculpted by Don Everhart. Nicknamed the "Illinois Penny", it was released on August 13, 2009. Those struck for circulation retained the normal composition of a zinc core coated with copper.
"Одақ қалқасы" центі (2010 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
2005 жылы екі жүз жылдық мерейтойына арналған қайта жобалауға рұқсат берген заңда Линкольн центінің тағы бір қайта жобаланған арт жағы соғылатыны айтылды, ол "президент Линкольннің Америка Құрама Штаттарын біртұтас және біріккен ел ретінде сақтап қалуын бейнелейтін сурет болады". 2010 жылғы центтің арт жағына 18 эскиз ұсынылды. 2009 жылдың 16 сәуірінде Көркемдік комиссия жиналып, Американың бір ұлт ретіндегі бірлігін символдайтын, бір сақинамен байланыстырылған 13 бидай бауын бейнелейтін эскизді таңдады. Бірақ бұл эскиз 1920 жылдары Германияда шығарылған монеталарға ұқсас болғандықтан кейіннен алынып тасталды. Содан кейін Азаматтар Монета жасау жөніндегі консультативтік комитеті жиналып, ішіне жазуы енгізілген Одақ қалқанын бейнелейтін эскизді таңдады; қалқанның жоғарғы бөлігінде «E Pluribus Unum» жазуы көрсетілген. 2009 жылғы центтердің соңғы партиясын таныстыру рәсімі аясында 12 қарашада 2010 жылғы центтің дизайны жарияланды. Таңдау CCAC бұрын таңдаған эскизге түсті. Монета соғу бюросы сонымен қатар, Линкольн президенттігі кезінде Капитолийде жұмыс істеген суретші Константино Брумидидің Капитолий дәліздерінде салған суреттерінде қалқан жиі қолданылғанын атап өтті. 2010 жылдың қаңтар айында монеталар Пуэрто-Рикода мерзімінен бұрын шығарылды, себебі аралда 2009 жылғы центтер жетіспеді. 2017 жылы Филадельфияда соғылған центтерге АҚШ Монетасының 225 жылдығын мерекелеу үшін «P» белгісі қойылды. 2017 жыл – Филадельфия центтерінде белгі қойылған жалғыз жыл. 2019 жылы АҚШ Монетасы мен Вест-Пойнт Монетасы «W» белгісімен таңбаланған центтерді шығарды, олар тек коллекциялық жиынтықтармен ғана қолжетімді болды және коллекциялық жиынтықтан бөлек, АҚШ Монетасының пластик қаптамасына оралған.
Жою ұсыныстары
Пенниді валюта бірлігі ретінде жою туралы бірнеше себептермен ұсыныс жасалған. Мысалы, көптеген американдықтар пенниді шығындамайды, оны дүкендерде қалдық ақша ретінде алып, оны жоғары номиналды валютаға айырбастау үшін банкке қайтарады немесе монета санау автоматтарында ақшаға айналдырады. Көптеген қазіргі заманғы сауда автоматтары пенниді қабылдамайды, бұл олардың қолданылуын одан әрі азайтады. АҚШ-тағы кәсіпорындар жаңа ережелерге сәйкес пенниді төлем ретінде қабылдауға міндетті емес. Сонымен қатар, инфляцияның өсуіне байланысты монетаны өндіру құны оның номиналды құнын басып өтеді. Мысалы, 2001 және 2006 жылдары Аризона штатының АҚШ өкілі Джим Колбе (R) пенни өндірісін тоқтатуға бағытталған заң жобаларын ұсынды (2001 жылы – «Заңды төлемді жаңғырту туралы заң», ал 2006 жылы – «Өнімді ұлт үшін валюта реформасы туралы заң» [COIN]). АҚШ пеннилерін және никельдерін пайда табу үшін балқыту мүмкіндігін болдырмау мақсатында, АҚШ Қаржы министрлігінің құрамындағы АҚШ Монетаханасы 2006 жылдың 14 желтоқсанында жаңа ережелерді қабылдады, олар пеннилер мен никельдерді балқытуды қылмыстық қылық деп есептейді және монеталарды экспорттауға шектеулер қояды. Бұл ережені бұзушылар 10 000 АҚШ долларына дейін айыппұл төлеуге, бес жылға дейін бас бостандығынан айырылуға немесе екеуі де жазалануы мүмкін.
Уыттылық
1982 жылдың ортасынан кейін таңбаланған АҚШ центтерінің маңызды құрауышы мырыш, ол көп мөлшерде улы. 97,5% мырыштан тұратын мұндай монетаны жұту асқазанның қабырғасына зақым келтіруі мүмкін, себебі мырыш ионы қышқылды асқазан ортасында жоғары дәрежеде ерігіш. Монеталар балалардың ең көп жұтып қоятын жат денелері болып табылады, бірақ пациентте ешқандай белгі байқалмаса, көбінесе өздігінен шығып кетеді. 1982 жылдан кейін таңбаланған АҚШ пеннилерін жұту арқылы туындайтын мырыш уыттылығы иттерде көбінесе өлімге алып келеді, себебі ол ауыр гемолитикалық анемияны тудырады. Бұл уыт үй жануарлары – тотықтар үшін де өте қауіпті және көбінесе өлімге себеп болуы мүмкін.