Ақаулы монеталар және олардың құндылығы

Қате монеталар: Монета жасау кезіндегі қателер, себептері, анықталуы және айналымға түсуі туралы ақпарат. Сирек монета коллекциясы үшін маңызды!

14 мин оқу

100%

Дереккөз: Mint-made errors — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Шаққанда қатесі бар монеталар

Монеталардың қателі шабу кезінде дұрыс жасалмағанда туындайды, оның ішінде шабу процесі аяқталғанға дейін монетаға кез келген өзгеріс енгізілуі мүмкін. Монеталардың қателі, шабу жабдықтарының тозуынан, апаттардан немесе шабу процесіндегі бұзушылықтардан, немесе шабу қызметкерлерінің әрекеттерінен болуы мүмкін. Монеталар өндіріс кезінде тексеріледі және қателер көбінесе анықталады. Дегенмен, кейбір монеталар қателімен бірге айналымға түсіп қалуы мүмкін. Қазіргі заманғы өндіріс әдістері көптеген қателерді болдырмайды және автоматтандырылған санаушылар қателі монеталарды іріктеуде тиімді. Кейінірек туындаған зақымдану (шабудан кейінгі зақымдану) кейде нағыз шабу қателіне ұқсауы мүмкін. Қателі монеталар коллекционерлер үшін сирек кездесетін болса және жағдайы жақсы болса құнды болуы мүмкін. Кейбір монета коллекционерлері қателі монеталарға маманданған. Қателердің себебі кемшікті планшеттер, кемшікті қалыптар немесе соғу кезінде жасалған қателер болуы мүмкін. Планшет, қалып және соғу (немесе PDS) жіктеу жүйесі АҚШ-тың ең ірі үш монета шабу зауытының – Филадельфия, Денвер және Сан-Францисконың монета шабу белгілерімен сәйкес келеді. Кейбір қателердің бірнеше себебі болуы мүмкін және барлық қателер нақты санаттарға жатпайды. Мысалы, монетадағы дизайн элементтерінің жоқ болуы қалыптағы ойыстар майға толып қалуынан болуы мүмкін – бұл қалыптың мәселесі, бірақ қате монета соққан кезде пайда болады. Қателердің нақты санаттарын анықтау үшін қолданылатын белгілер қате себебін (қалыптың жарылуы, бұрылған қалып, қиылып кеткен планшет), монетаның сыртқы түрін (толқынды сатылар, іздер, жоғалған элемент) немесе басқа факторларды (мұла, кұд, брок) сипаттауы мүмкін. Кейбір қателер бірнеше атаумен белгілі, мысалы, толтырылған қалып қателері дизайн элементінің жоқ болуы ретінде де, соққыдан өткен қателер ретінде де белгілі. Кейбір қателер, мысалы, ортасынан ауытқыған соққы, бірегей болады. Басқа қателер, мысалы, нақты қалыптың жарылуынан туындаған қателер, әртүрлілік құрайды, яғни ерекше ерекшеліктері немесе сипаттамалары бар монеталар тобын құрайды. Бірегейлік қателі монетаны міндетті түрде құнды етпейді. Ортасынан ауытқыған соққыға ие монета басқа монеталардан ерекше болса да, ортасынан ауытқыған соққылардың әртүрлі деңгейдегілері сирек кездеспейді. Кездейсоқ қателі монеталар, әсіресе қазіргі шабуда сирек кездесетіндіктен, коллекционерлер үшін құнды болуы мүмкін. Шабу қызметкерлерінің қасақана араласуы әдетте қате жасауға бағытталмайды, көбінесе сапаны жақсартуға бағытталған, бірақ сәтсіз аяқталатын әрекет болады.

Mint made errors occur when coins are made incorrectly at the mint, including anything that happens to the coin up until the completion of the minting process. Mint error coins can be the result of deterioration of the minting equipment, accidents or malfunctions during the minting process, or interventions by mint personnel. Coins are inspected during production and errors are typically caught. However, some are inadvertently released into circulation. Modern production methods eliminate many errors and automated counters are effective at removing error coins. Damage occurring later (post mint damage) may sometime resemble true mint errors. Error coins may be of value to collectors depending on the rarity and condition. Some coin collectors specialize in error coins. Errors can be the result of defective planchets, defective dies or the result of mistakes made during striking. The planchet, die, and striking (or PDS) classification system happens to correspond with the mintmarks of the three largest U. S. mints, Philadelphia, Denver, and San Francisco. Some errors have multiple causes and not all errors fall neatly within the categories. For example, design elements may be missing from coins because die crevices were filled with grease — a problem with the die but the error occurs when the coin is struck. Labels used to identify specific categories of errors may describe the cause of the error (die crack, rotated die, clipped planchet), the appearance of the coin (wavy steps, trails, missing element) or other factors (mule, cud, brockage). Some errors are known by multiple names, e. g. filled die errors are also known as missing design element errors and as strike throughs. Some errors, such as an off center strike, are unique. Other errors, such as those resulting from a specific die crack, form a variety, i. e., a group of coins with distinctive details or characteristics. Uniqueness does not necessarily make an error coin valuable. Although no other coin may be the same as a coin with a particular off center strike, off center strikes of varying degrees are not extremely rare. Accidental error coins are perhaps the most numerous, although in modern minting they are rare, making them potentially valuable to collectors. Intentional intervention by mint personnel does not typically involve a deliberate attempt to create an error, but usually involves an action intended to improve quality that miscarries.

Планшетті дайындау қателері

Монеталар жасау орындары ұзын металл жолақтарын сатып алады, олар дискілерді – бос планшеттерді (немесе жай ғана планшеттерді) – соғып шығаратын машиналар арқылы өңделеді. Осы дискілерден монеталар дайындалады. Бұл болашақ монеталардың мөлшері мен пішінін анықтайды.

Бос тақта

Перфорацияланған дискілер алдымен "1-түрлі" бос дискілер (немесе планшеттер) деп белгілі болады. Дискілерге біркелкі дөңгелек жиектер қосылғаннан кейін, олар "2-түрлі" бос дискілер (немесе планшеттер) деп аталады. Кейде "1-түрлі" және "2-түрлі" бос дискілер одан әрі өңделмей, монета жасау орнынан шығып, айналымға түсіп қалады. "2-түрлі" бос дискілер де қате соғылған монеталар ретінде қарастырылуы мүмкін, себебі олар дұрыс дайындалған, бірақ соққы берілмей босатылады.

Қалқаншалы планшет

Металл лентасын басу машинасы арқылы өткізу кезінде қоректену қатесі болуы мүмкін. Пуансон кейде металл лентасының алдыңғы жиегін жауып, тік клип жасауға себеп болады. Кейде пуансон алдыңғы соққыдан қалған тесікті жауып тұратын лентаның бөлігіне тиіп, қисық клип пайда болады. Бөлінген планшет қатесі көбінесе біртектес қорытпадан жасалған планшеттерде кездеседі, мысалы АҚШ центтері мен никельдері, сондай-ақ Австралияның елу центтік монетасы. Мұндай планшеттердің салмағы әдеттегі планшеттен кем болады.

Беттеудегі ақау

Қазіргі заманғы көптеген монеталар түрлі металдардан жасалған қабаттардан, яғни қаптамалардан тұрады. Осы қаптама қабаттары кейде қабығынан ажырап, бүгіліп немесе толығымен бөлініп кетеді.

Кескінің және өлшеуіштің қателері

Монета таңбалау орындарында монеталардағы суреттерге ұқсас көтеріңкі суреттері бар шоғырлар болат таяқшалардың ұштарына басып, ойық суреттер жасау үшін қолданылады. Бұл таяқшалар монеталарды қалыпқа келтіретін қалыптарға айналады. Қалыптар мен қалыптағы қателер қалыптар жасалған кезде, преске орнатылғанда және пайдалану кезінде қалыптар тозуынан пайда болуы мүмкін. Қазіргі заманғы монеталар да көзге көрінбейтіндей ұсақ ақаулары болса, қалыптар мен қалыптағы қателермен шығарылуы мүмкін. Кейде, 1955 жылғы АҚШ Линкольн центі сияқты, анық кемшіліктері болса да, қалыптар қолданылады.

Түпкілікті өлшеу қатесі

Өлшегіштің өндірушілер көздегендей орнатылмауы өлшегішті орнатудың негізгі қатесіне әкеледі. Мысалы, 2013 жылдың сәуір айында Ирландия Орталық банкі Джеймс Джойстың құрметіне 10 евролық күміс ескерткіш монета шығарды. Қаржы департаменті авторлық құқық және дизайн мәселелері бойынша кем дегенде екі рет ескерткеніне қарамастан, монетада оның шедеврi "Улисс" кітабынан алынған атақты сөйлем дұрыс келтірілмеген.

Жоғалған жобалау элементтері

Ақша таңбалары, даталар және басқа да дизайн элементтерінің жоғалғаны, қалыптың жасалуындағы немесе соғылу кезіндегі қателердің нәтижесінде болады. Қалып жасалған кезде жоқ дизайн элементі – бұл түбіртек қателік. Қалыптардың қисайғандығынан және планшет бетіне толық тимегендіктен жоғалған дизайн элементтері бұрыс орналасқан қалыптар деп аталады. Дизайн элементінің жоғалғанының себебі, май сияқты сыртқы заттардың қалыптың металлдың соққы қысымымен ағып түсетін ойығын бітеп тастауы болуы мүмкін. Бұл қателік толтырылған қалып немесе соққы арқылы да белгілі. Бұл қалыпты қамтиды, бірақ көбінесе соғу қатесі ретінде қарастырылады, алайда толықтығы үшін мұнда да келтірілді.

Қос өлшемі

Қос штамп пайда болады, егер монетаға ядродан қосымша, қате орналасқан із калса. 1942/1 АҚШ Меркурий динары және 1918/7 АҚШ бизон никелі сияқты ескірген монеталар да қос штамптар болып табылады. Олар екеуі де CONECA-да ІІІ сыныптағы қос штамптар ретінде тізімделген.

MAD қақтығысы

MAD соқтығысуы ("бұрыс орналасқан қалыптар" деген қысқартпа) – егер алдыңғы және артқы қалыптар бір-біріне қатысты дұрыс орналаспағанда бір-біріне тиіскенде пайда болады. Басқа да орналасу қателері төменде талқыланады.

Пункция қателері

Тарихи тұрғыдан алғанда, монетаның сыртқы шетіне жақын кейбір дизайн элементтері соғу арқылы қосылды, себебі технология орталық және шеттік дизайн элементтерін бір уақытта басуды қиындатты. Сондай-ақ, кейбір монета қалыптары әртүрлі монета соғу орындарында пайдалану үшін монета соғу орындарының белгілері мен күндерісіз жасалды. Монета қалыптарын жөндеуші техник, әріп немесе санның кернеулі бейнесі бар кішкентай болат тағанды (пуансонды) орнатып, сосын оны балғамен соғып, бейнені монета қалыпына басатын. Егер бейне жеткілікті күшті болмаса, техник оны екінші рет соғады. Соққылар арасында басқа позицияға орналастырылған пуансон екі еселенген бейне тудырады, бұл қайта соғу деп аталады. Екінші соққы екінші орында қайталанғанда қос соққы пайда болады. Кейде техниктер қате немесе дұрыс емес өлшемдегі әріп немесе санды қолданады. Кішкентай монета белгісінің мәшһүр мысалы – 1945 жылғы S "Микро S" АҚШ Меркурий динарлық монетасы, онда Филиппин монеталары үшін арналған ескі пуансон қолданылған. Одан да сирек кездесетін мысал – 1892 жылғы O "Микро O" АҚШ Барбер жарты доллары, бұл, мүмкін, төртінші долларға арналған пуансонның қысқа мерзімді қолданылуынан туындаған. 1905 жылғы O АҚШ Барбер динарлық монетасында да осындай қате кездескен. Бұл қателіктің көптеген мысалдары белгілі. Қазіргі заманғы технологиялар дизайн элементтерін соғу арқылы қосу қажеттілігін жойды, өйткені олар дизайнның ажырамас бөлігі болып табылады және монета қалыптарын жасау процесінің әрбір қадамына енгізіледі.

Уақыт өткен және монетаның белгісі өткен

Бұрынғы кезде монетаханалар металл формаларын (штамптарды) олар сынғанша пайдаланған. Жыл басында монетаханалар қолданыстағы формалардың үстіне жаңа жыл күнін қадаған. 19 ғасырдағы монеталар үшін қайта қадалған күнді "қате" деп атау қиын, себебі бұл форманы қасақана қайта пайдаланудың нәтижесі болған. Монетахана таңбасының үстіне басқа таңба қадалуы бір монетаханадан екіншісіне форманы беру кезінде, бұрынғы таңбаның үстінен жаңа таңба соғылғанда пайда болады. Мұның белгілі бір мысалы – 1900 жылғы Морган күміс доллары. Бүркіттің астындағы "CC" таңбасы бар форма Карсон-Сити монетаханасынан Нью-Орлеан монетаханасына жіберілгенде, оларға "O" таңбасы қойылған. 1938 жылы да ұқсас жағдай болды. Сан-Франциско монетаханасы үшін бұқа никелінің формасы жасалған, себебі сол жылы ғана Денвер монетаханасы осы монеталарды "S" таңбасының үстіне "D" таңбасын қадап шығарған.

Жолдар

Жолдар деп аталатын сызықтар, қазіргі заманғы жоғары қысымды "бір реттік басу" процесімен жасалған қалыптардан монеталарға көшеді. Бұл процесс арқылы қалыптарға бейнелер түсірілгенде, ығыстырылған металл бетке қарай жылжып, қалыптарда көрінетін сызықтарды қалдырады. Мұндай қалыптар "жол қалыптары" деп аталады. Сызықтары бар монеталар қарапайым "жолдар" деп аталады. Жолдар алғаш рет 1959 жылдан 2008 жылға дейін соғылған бір центтік монеталардың арт жағындағы Линкольн ескерткішінің баспалдақтарында байқалды. Бұл жолдар баспалдақтарды толқынды етіп көрсетті. "Толқынды баспалдақтар" термині әлі де ескерткіш баспалдақтарында табылған жолдарды атау үшін қолданылады, бірақ "жолдар" термині көбінесе басқа жерде кездесетін сызықтарды атау үшін қолданылады.

Мүлік

Бірге қолдануға арналмаған қалыптармен соғылған монета "мул" деп аталады. Мысалы, әртүрлі номиналды монеталарға арналған қалыптармен соғылған монета немесе екі қалыптың екесінде де монета соғылған жылы көрсетілмеген, нәтижесінде "жылсыз" монета шығады.

Дұрыс емес өлшемі

Монеталарды дұрыс соғу үшін, олар баспа машиналарында дұрыс орналасуы керек. Дәнекерлердің (штамптардың) орны ауысқанда, еңкейгенде немесе бұрылғанда қателер пайда болады. Оффсет қатесі – балға штампының, әдетте, аверсі ортасынан ауытқып, кері жағы орталанғанда туындайды. Еңкею қатесі – штамп беттері параллель болмағанда пайда болады, нәтижесінде монеталардың бір жиегі жұқа болып шығады, ал қарсы жиегіндегі сурет элементтерінің жоғалуына себеп болады, себебі сол жиекке жеткіліксіз қысым түседі. Бұрылу қатесі – аверс пен кері штамптардағы суреттер қалыпты жағдайдан бұрылғанда туындайды, мысалы, кері жақ суреті аверске перпендикуляр болып келгенде.

Шабу қателері

Соққан кезде қателер планшетке соққанда пайда болады. Бұл – қалып немесе планшеттің емес, өндіріс процесіндегі ақаулық. Нумизматтар көбінесе жақсы соқпаған монеталарды мінсіз соққан монеталардан жоғары бағалайды, себебі олар жиі кездеседі, бірақ қалыптағы қателіктері бар монеталардан төмен бағалайды, олар әдетте сирек кездесіп, құнды болады.

Кең ауқымды шабуыл

Кең соққы қателері жағалық матрица (төменгі матрицаны қоршап тұрған дөңгелек матрица) бұрыс жұмыс істегенде пайда болады. Жағалық бос монетаның металлының матрица шегінен тысқары ағуына жол бермейді. АҚШ монеталарының барлық номиналы кең соққы болған жағдайда тегіс жиектері болады.

Аудару

"Соққы арқылы" монетасы, бос монета мен қалып арасында басқа зат келіп түскен кезде жасалады. Сол заттың контуры бос монетаның бетіне басылады. Көбінесе мысалдарға степлерлер, металл түйіршіктері және басқа монеталар сияқты қатты заттар, сондай-ақ мата мен май сияқты жұмсақ заттар жатады. Қатты заттар өткір контурларды қалдырады және кейде бос монетаға жабысып, "қалған соққы" деп аталатын монетаны құрайды. Монетаның бедері "броккеж" деп аталады (төменде талқыланады). Егер "соққы арқылы" зат бос планшет болса, нәтижесінде бір жағы соғылған, бір жағы бос бір жақты монета пайда болады (төменде қараңыз). Егер "соққы арқылы" зат басқа монета болса, және ол монета қалыпқа жабысса (екінші монетаға емес), жабысқан монета "қалып қақпағы" деп аталады (төменде талқыланады). Бір-біріне жабысқан екі монета "біріккен жұптар" деп аталады. Май сияқты жұмсақ заттар қалыптағы ойықтарды толтырып, әлсіз соққы мен нашарланған көрініс береді. Бұл қателер көбінесе "жоғалған элемент монеталары" деп аталады (жоғарыда талқыланған және "толтырылған қалыптар"). (Мұндай қателіктің керемет мысалы 1922 жылы болды, ол кезде тек Денвер монетасы Линкольн центтерін шығарды. Өндірісті жеделдетуге тырысудың нәтижесінде, қалыптарға тым көп май жағылды, нәтижесінде монета таңбасы жасырылды немесе 1922 жылғы центтерде әлсіреген. Бұл коллекционерлер арасында өте танымал.)

Бір бетті монета

Бір бетті монета екі планшеттің соққы берілген кезде бірін-бірің үстіне қойылуынан пайда болады. Бұл екі монетаны құрайды: біреуі тек алдыңғы бетімен, екіншісі тек артқы бетімен. Планшеттер дұрыс ортаға келтірілсе, әр монетада толық сурет пайда болады, ал ортадан ауытқыса, әр жағында бөлік суреттер пайда болады. Қоса берілген бос артқы беттің суретінде монетаның алдыңғы жағынан Линкольннің профилінің көлеңкесі немесе сызықтары көрінеді.

Шеңбердің шапкасы

Соғылған монета қалыпта қалып, кейін соғылған монеталарға өте баяу өшетін із (брокаж деп аталады) қалдырады және уақыт өте келе бөтелке қақпағына ұқсас пішінге өзгереді.

Броккаж

Броккаж – бұл монетаның көлеңкелік бейнесі бос монетаға соғылғанда пайда болады. Соққыдан кейін монета шығарылмаған жағдайда, жаңа бос монета соғылған монета мен соққы төмен түсетін қалыптың арасына жіберіледі. Соққы төмен түсетін қалып екінші бос монетаға соғып, оның бір жағында бейнесін қалдырады, ал бос монетаны бұрынғы қалыпқа басып, оның бейнесі қарсы жағына сіңеді. Көптеген броккаждар ортадан смещенген болады, бірақ толық жабысқан броккаждар ең бағалысы саналады.

Етістіктің соққысы

Шекаралық соққылардың екі түрі бар. Тұрған қабырғалы соққы, бос монета соққанда тік тұрып, қабырғасымен соққыға ұшырағанда пайда болады. Соққы қысымынан қалыптар соққан жерлерде қабырғадағы іздер пайда болады, кейде бос монета бүгіліп қалады. Қайталап соққы бергенде монета жазыққа дейін бүктелуі мүмкін. Тізбекті соққылар екі бос монета бір уақытта қалыптар арасындағы кеңістікке түскенде пайда болады. Бос монеталар соққанда кеңейіп, біріне-бірі қысым жасайды, нәтижесінде әрқайсысының шетінде бір-бір ойық пайда болады. Екі тізбекті соққыға ұшыраған монета бірге "жұптасқан жұп" деп аталады.

Бірнеше рет соққы беру

Монетаға бірнеше рет соққы түсіру, сондай-ақ қос экспозиция деп те аталады, ол монетаның ортасынан қате түсіп, қайта соққыға ұшырағанда қосымша бейнелер пайда болғанда болады. Мұндай жағдайда оны кейде "екі еселенген штамп" деп жаңылыстырады. Сирек жағдайларда, монета соққылар арасында аударылып, екінші бейне монетаның екінші жағын көрсетеді.

Ортадан тыс соққы

Ортадан қате соғылған монета, монета бір рет соғылғанда, бірақ ортасынан ауытқып соғылса пайда болады. Кең соғылудан айырмашылығы, соққы монетаның ортасында емес, шетінде болады. Бұл монетаның дөңгелек болмауына әкеледі. Нәтижесінде монета ерекше көрініс алады және әртүрлі мөлшерде бос монета табаны көрінеді. Монеталардың құны олардың ортадан қаншалықты қате соғылғанына байланысты өзгеруі мүмкін, алайда толық күні бар монеталар, күні жоқ немесе цифрлары кем монеталардан құндырақ болады.

Қос номиналды

Қос номиналды монета – әртүрлі номиналды қалыптардың арасында екі рет соғылған монета, мысалы, бір рет никель қалыптары арасында, ал екінші рет ширек қалыптары арасында. Бұл термин кейде қате планшетке соғылған монетаны білдіру үшін де қолданылады (төменде қараңыз).

Қате планшетке соғылған

Кейде бір монетаның номиналына арналған планшеттер басқа номиналдағы штамптармен жабдықталған монета соғу пресіне жіберіледі. Бұл нәтижесінде, басқа өлшемдегі монетаға арналған дизайны бар монета пайда болады. Мұндай қателер коллекционерлер үшін құнды, бірақ олар әдетте өндіріс процесінде анықталып, жойлады. Мұндай қателер кейде "қос номиналды" монеталар деп аталады, бірақ бұл термин басқа номиналды штамптармен екінші рет соғылған монеталарды да білдіреді. Мысалдарға центтерді он центтік планшеттерде соғу, никельдерді центтік планшеттерде соғу немесе ширек долларды он центтік планшеттерде соғу жатады. Бұл қате түрін өте сирек кездесетін "мула" қатесімен шатастырмау керек, ол ешқашан бірге қолданылмауы тиіс екі штамптың арасында соғылған монета, мысалы, никельді бейнесі және он центтік сыртын көрсететін монета. Монетаның құрамы өзгерген кезде де дұрыс емес планшет қатесі пайда болуы мүмкін. Мұндай жағдайлар көбінесе, монета жасау орын жаңа жылда монетаның қорытпасын немесе қаптамасын өзгертуді шешкенде, бірақ бұрынғы жылғы бірнеше планшеттер әлі соғылмаған болса туындайды. Жаңа жылға арналған штамптарды ауыстырғанда, ескі планшеттер соғуды күтіп тұрса және алынып тасталмаса, ескі құрамнан жасалған монеталар жаңа жылдың күнімен соғылады. Мұндай монеталар сирек кездеседі және коллекционерлер оларды жоғары бағалайды, мысалы, 1943 жылғы мыс центтер мен 1944 жылғы болат центтер. Тағы да сирек кездесетін қате – шетелдік планшетте соғылған номинал. Бұл АҚШ (соның алдында американдық отарлар) монеталарында 17, 18 және 19 ғасырларда кездейсоқ орын алған. 20 ғасырда шетелдік планшеттердегі қателер аз табылады, бірақ олар АҚШ Монета жасау орыны шетелдік үкіметтермен олар үшін монеталар шығаруға келісім жасаған кезде де кездеседі және жоғары құнға ие болуы мүмкін. Жақында жасалған капсулалар мен аукциондардағы сатулар 1995 және 1996 жылдардағы шетелдік планшеттердегі монеталардың мысалдары көрсетілген. Бірнеше 1996 жылғы Линкольн центтері Сингапурға арналған акциялар бойынша соғылды. 1997 D, 1998 және 2000 жылдардағы Линкольн центтері шетелдік планшеттерде соғылған, бірақ PCGS немесе NGC оларды қай елге арналғанын анықтамаған. 2010 жылдың тамызында Heritage Auctions аукционында 5462,50 долларға сатылған дұрыс емес планшет қатесі – күні көрсетілмеген АҚШ никелінің 1960 жылғы Перудің 5 центінің үстіне соғылған монетасы.

Sometimes planchets for one coin denomination are fed into a coin stamping press equipped with dies of another denomination. This results in a coin that has been stamped with a design intended for a differently sized coin. The resulting errors are prized by collectors, though they are usually caught during the manufacturing process and destroyed. Such errors are sometimes called "double denomination" coins, but that term is also used to refer to coins struck a second time with dies of a different denomination. Some examples include cents struck on dime planchets, nickels on cent planchets, or quarters on dime planchets. This type of error should not be confused with the much rarer mule which is a coin struck between dies that were never intended to be used together such as a coin with nickel obverse and a dime reverse. Wrong planchet errors may also occur when the composition of the coin changes. Such situations generally arise when the mint has decided to change the alloy or plating of the coin in the new coinage year, but a few planchets from the previous year—and thus of the previous composition—have yet to be struck. Should the dies be changed for the new year while the old planchets are awaiting striking and not removed, coins using the old composition will be struck with the new year's date. Such coins are rare and often highly valued by collectors, as with the 1943 copper cents and 1944 steel cents. A much rarer error is a denomination struck on a foreign planchet. This did occur occasionally with United States (and before that American colonial) coinage in the 17th, 18th, and 19th centuries. In the 20th century, fewer errors on foreign planchets are discovered but they still occur when the U. S. Mint is contracted by foreign governments to produce coinage for them, and can hold a high value. Recent encapsulations and sales at auctions reveal 1995 and 1996 examples of mintages on foreign planchet. A few 1996 Lincoln cents were struck on stock designated for Singapore. There are 1997 D, 1998 and 2000 dated Lincoln cents struck on foreign planchets, but not identified by PCGS or NGC as to the country the mintage was intended. A wrong planchet error that sold for $5462.50 on Heritage Auctions in August 2010 is an undated U. S nickel struck on top of a 1960 Peruvian 5 centavos.

Еңістік пен жиек қателері

Бос нысандар қалыптасуын және жайылуын болдырмау үшін соққы кезінде жағалармен қоршалады. Шеттік және жиектің қателіктері жағалардың орнынан жылғаны немесе тозуы салдарынан пайда болады. Сым тәрізді жиек, жаға мен қалыптың жиегі арасындағы металлға артық қысым түсіріліп, өте жіңішке және биік жиек пайда болғанда кездеседі. Жарым-жартылай жаға, жаға орнынан жылғанда монетаның шетінде көрінетін сызық қалдырады. Егер монетада тісті жиек болса, онда жарым-жартылай жаға кейде "теміржол жиегі" деп аталады, себебі сызық теміржолға, ал тістер теміржолдың таяқтарына ұқсайды.

Жұп немесе жиын

Бір мезгілде немесе бір немесе бірнеше штамптарға тікелей соққылар арқылы жасалған екі немесе одан көп монеталардың жиынтығы, осы монеталардағы қателер оларды бір-бірімен байланыстырады және жиынтық құрайды. Барлық дөңгелек қателер, ойықтар, тізбек тәрізді жиектердегі соққылар және қақпақ штамптардың соққыларына сәйкес монета болады, бірақ олар сирек бірге табылады. Жиынтықтың бір монетасы қана сапаны бақылаушылармен анықталып алынып тасталуы мүмкін, немесе монеталар айналымға бөлек таратылатын түрлі партияларға бөлінуі мүмкін.

Монетадан кейін зақымдану

Шынайы қателік монеталар жиі монетадан кейін зақымдалған монеталармен шатастырылады. Мұндай монеталар соңғы соққыдан кейін, кездейсоқ немесе қасақана түрде зақымдалады (қыртылып, сызылып, кесіліп, бұрмаланып, жалпақталған). Егер зақымдану монета соғылатын зауытта, соғылу процесінен кейін, мысалы, автоматтандырылған өңдеу кезінде болса, ол да монетадан кейінгі зақым деп есептеледі. Тозу, сызаттар, иілу және кішкене зақымдар монеталар айналымда жүргенде пайда болуы мүмкін және кейде монета соғу қателеріне ұқсауы мүмкін.

Қате монеталардың нумизматикалық құны

Басқа монеталар сияқты, қателердің құны да сирек кездесуіне және сақталу жағдайына байланысты болады. Әдетте, төмен номиналды монеталардағы қателер жоғары номиналды монеталардағы қателерге қарағанда арзан болады, себебі олар көптеп шығарылады, сол арқылы қателердің саны көбейеді. Өндіріс және сапаны бақылаудың жақсаруының нәтижесінде, қазіргі заманғы монеталардағы қателер сирек кездеседі, бұл олардың құнына әсер етеді. Кейбір қателердің түрлері, мысалы, қиылып қалған монета жапсырмалары, жиекке тиген соққылар және сыртқы заттардың соққысы жасалма болуы мүмкін. Көптеген қателер олардың салыстырмалы түрде төмен құны және саралаудың жоғары құны себепті сараланбаған күйінде сатылады. Сонымен қатар, қателерді саралау қызметтері көбінесе анықтамайды. Екі жыл көрсетілген монеталар, гибридтер, брокаж, екі номиналды монеталар және қате жапсырмаға соғылған монеталар көбінесе құнды болады. Дегенмен, ежелгі, орта ғасырлық және жоғары құнды монеталардағы қателер монетаның нумизматикалық құндылығына зиян келтіруі мүмкін.