Кіріспе

Каилуа /k/aɪ/ˈl/uː/ə/ – АҚШ-тың Гавайи штатының Гонолулу округінде орналасқан халық санағы бойынша белгіленген аудан (CDP). Ол Оаху аралының Кулаупоко ауданында, Каилуа шығанағының жел жақ жағалауында жатыр. Бұл – Ko'olaupoko ахупуасы аталған сот округінің құрамында. Гонолулудан солтүстік-шығысқа қарай 19 шақырым (12 миль) қашықтықта, Ну‘уану Пали арқылы орналасқан. Гавай тілінде «Каилуа» сөзі «екі теңіз» немесе «екі ағым» деген мағынаны білдіреді, бұл «kai» (мәні – «теңіз» немесе «теңіз суы») және «elua» (мәні – «екі») сөздерінің қысқартылған түрі; бұл аймақтағы бұрынғы екі балық шаруашылығы көлінен (Кавайнюи және Каэлепулу) немесе Каилуа шығанағынан өтетін екі ағымнан осылай аталған. Каилуа – негізінен тұрғын үйлерден тұратын қауымдастық, Каилуа жолы бойында орталықтандырылған сауда аймағы бар. 1992 жылы халық саны 50 000 адамды құрады. 2017 жылғы санақ бойынша халық саны 38 000-ға дейін азайды. 2020 жылғы санақ бойынша халық саны 40 514 адамды көрсетті. Каилуадағы танымал орындарға Каилуа жағажай паркі, Каохао немесе Ланаикай жағажайлары, Каваинуи батпағы, Маунавили шарлауығы және Гавайи теңіз жаяу әскерлерінің базасы жатады. Бұл жер Барак Обаманың қысқы Ақ үйіне де үй болған.

Ерте тарих

Какухихева патшасы мен оның ізбасарлары Канекапу, Кахооваха, Кауакахиакахооваха және Куалии билігі тұсында Кайлуа, Оаху билеушілерінің (Оахудың алии нуи) тұрақты орны ретінде Уайкикиді ығыстырды. Аймақта Улупо-Хейау мемлекеттік тарихи орны сияқты көптеген ежелгі ғибадатханалардың қираған қалдықтары сақталған. 1795 жылы Нууану шайқасында Оаху әскері Ұлы Камехамеха патшадан жеңілгеннен кейін, Оахудың саяси астанасы мен алии нуи резиденциясы Кайлуадан Гонолулуға көшірілді.

Жағажай

Кейлуа жағасы жарты ай пішіндес, шамамен 2,5 миль (4 км) ұзындығында және ені әртүрлі. Жағажайдың алдындағы мұхит түбі тіктеп, басынан асып кететін тереңдікке дейін бірте-бірте төмендейді, мұнда ешқандай маржан тобы жоқ. Жеңіл және орташа толқындар серфинг пен дене серфингіне мүмкіндік береді. Ұдайы соғатын пассат желдері Кейлуа жағасын жел серфингі мен кайтсерфинг үшін тамаша орынға айналдырды. Жел серфингінің бірінші әлем чемпионы және Кәсіби Жел серфингішілер қауымдастығының Даңқ залына енген Роби Найш Кейлуада өсті. Flat Island және Nā Mokulua аралдарына, халық арасында "Моке" деп танылатын, қорғалған теңіз құстарының қасиетті орындарына теңіз каягымен және паддлбордпен бару жағажайда су спортының ең танымал түрлерінің біріне айналды.

География

Каилуа (21.397370, −157.739515) координаталарында орналасқан. Жақын маңдағы қалалар: Канеохе, Маунавили және Вайманало. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, CDP-нің жалпы ауданы – , оның ішінде құрлық және (26,62%) су алабын құрайды. Су алабының маңызды бөлігі – Кавайнауи батпағы, ол Гавай аралдарындағы ең ірі батпақ жер және Рамсар конвенциясының нысаны.

Қауао/Ланикай

Каохао – «Ланикай» деп аталатын жердің ең ерте белгілі гавайилік атауы. Каохао «байлау» дегенді білдіреді және «көне қонакей ойынында жеңілгеннен кейін екі әйел мұнда белбеумен байланған» деген ежелгі әңгімеден туындаған. Каохао 1920 жылдары коммерциялық тұрғыдан дамытылып, «Ланикай» деп аталды. Қазір ол Каилуадағы, Каилуа шығанағының жел жағалауындағы құрамына кірмейтін қауымдастық. Ланикай жағажайы Sherman's Travel Magazine журналы бойынша әлемдегі үздік он жағажайдың бірі деп танылды. Аймақ ақ, ұнтақ құмды жағажайларымен және Каива қырқасы бойымен Екінші дүниежүзілік соғыстың әскери бекіністеріне, көбінесе «Ланикай таблеткалары» деп аталатын жаяу жолмен танымал. Шағын қауымдастығы мен танымал жағажайға оңай қол жеткізілуінің арқасында Ланикайда Гавайидегі ең қымбат жылжымайтын мүлік нарықтарының бірі орналасқан. Ол Каилуаның 96734 пошталық кодымен қамтамасыз етіледі.

Климат

Кейлуада тропикалық саванна климаты.

Демография

2020 жылғы санақ бойынша, Каилуада бір үйде орташа есеппен 3,04 адам тұратын 40 514 адам және 12 387 үй шаруашылығы болды. Халық тығыздығы төмен, бұл Гонолулудан (шаршы мильге 5842,0 немесе км2-ге 2255,6) азырақ. Каилуада орташа тығыздығы 4322 тұрғын үй бірлігі болды. Каилуаның нәсілдік құрамы: 44,8% ақ нәсілді, 0,9% қара немесе афроамерикандық, 0,2% американдықтар, 19,3% азиялық, 4,4% Тынық мұхиты аралдарынан, 1,4% басқа нәсілдерден және 29,0% екі немесе одан көп нәсілді. Каилуа халқының ақ нәсілді тұрғындарының үлесі штат бойынша көрсеткіштен жоғары, ал азиялық тұрғындарының үлесі төмен (тиісінше 25,3% және 38,6%). Каилуа халқының 8,6% испан немесе латын американдықтарды құрады. Каилуа тұрғындарының 12,7% үйінде ағылшыннан басқа тілде сөйлейтінін мәлімдеді, бұл мемлекеттік орташа көрсеткіштен (26,1%) төмен. Каилуа халқының жас құрамы әртүрлі: 5,8% 5 жасқа дейінгі балалар, 21,6% 18 жасқа дейінгі жастар және 19,3% 65 жастан асқан адамдарды құрады. Әр 100 әйелге 97,4 еркек шамасында келді.

Туризм

Тарихи тұрғыдан алғанда, Оаху аралындағы туризмнің көп бөлігі Вайкики және басқа да туризмге арналған аймақтардың шамасында болды. Бірақ туризм Каилуада да маңызды экономикалық күшке айналды, және туризммен байланысты жұмыс орындары Гавайидегі жалпы жұмыспен қамтудың шамамен үштен бірін құрады. Обама отбасының демалысы, сондай-ақ әртүрлі әлеуметтік желілер мен саяхат сайттарындағы жарияланымдар Каилуаға туристік бағыт ретінде жаңа қызығушылықты тудырып, туристердің Каилуаға көптеп келуіне әкелді. Бұл жағдай Каилуа тұрғындарының наразылығын тудырып, онда туристік белсенділікті шектеу мақсатындағы заң жобалары ұсынылды.

Қысқы ақ үй

Барак Обама 2008 және 2012 жылдар аралығында Кайлуада демалыспен болды. 2010, 2011 және 2012 жылдары Обама отбасы Paradise Point Estates-те орналасқан, мұхит жағасындағы Plantation Estate үйін жалға алды. Бұл үйді құрылысшы Гарольд Каиналлу Лонг Касл салған және ол да онда тұрған. Обама 2008 жылғы АҚШ президенттік сайлау кезінде 2008 жылдың тамызында Каилуадағы Оаху Ланьидегі басқа үйге де демалысқа шыққан.

Дау

Туризм Каилуа экономикасының басты драйвері болғанымен, қала тұрғындары арасында әлі де даулы мәселе болып табылады. Тұрғындар бірнеше рет қалада туризмді шектеуге бағытталған заңдарды ұсынды. Мұндай мысалдың бірі – 2021 жылдың қазан айында Гонолулу қалалық кеңесіне енгізілген 41-заң жобасы. 2022 жылы Гонолулу округінің әкімі Рик Блангиарди Каилуа жағажайында өткен баспасөз мәслихатында 41-заң жобасына қол қойды. Бұл заң қысқа мерзімді жалға берілетін тұрғын үйлерге қосымша шектеулер енгізеді. Оларға тұрғын үй ауданында 90 күннен кем мерзімге тұрғын жайды жалға алу үшін рұқсат алу, сондай-ақ хостинг платформаларының (мысалы, Airbnb) Гонолулу округінің (Каилуа қаласы да оның құрамында) барлық жарияланымдарын округтік үкіметке ұсыну талаптары кіреді. 41-заң жобасын қолдаушылар оның қабылдануы Каилуаға келетін туристердің ағынын күрт төмендетуіне үміттенеді.

Мемлекеттік мектептер

Гавайи білім беру департаменті мемлекеттік мектептерді басқарады. Сиқырлы көл, Каэлепулу, Каилуа, Каинал, Кеолу және Маунавили мектептері бар. Каилуа орта мектебі, Калахео жоғары мектебі және Каилуа жоғары мектебі де CDP-де орналасқан. 2000 жылғы халық санағы бойынша Каилуа жоғары мектебі мен Маунавили бастауыш мектебі Маунавили CDP-де деп белгіленді. 1996 жылы ол жекешелендірілген мектеп мәртебесін алды, ал 2017 жылы қазіргі атауын иеленді.

Қауымдастық

Кейлуа жыл бойы түрлі шаралармен қамтиды, блок-кештерден бастап фейерверктерге дейін.