Кіріспе

АҚШ-тағы ескерткіш

Джон Фицджеральд Кеннеди ескерткіші – 1970 жылы салынған және танымал сәулетші Филип Джонсон жобалаған, Техас штатының Даллас қаласының орталық ауданындағы Тарихи батыс аймағында орналасқан АҚШ президенті Джон Фицджеральд Кеннедиге арналған монумент.

Дизайн

Джон Ф. Кеннеди ескерткіші – белгілі американдық сәулетші және Кеннеди отбасының досы Филип Джонсонның тұңғыш ескерткіші. Оны Жаклин Кеннеди бекітті. Джонсон оны "қаланың шуынан оқшауланған, аспан мен жерге жақын, тыныш пана, ой-толғанысқа арналған жабық орын" деп атады. 1964 жылдың тамызына дейін Даллас жеке азаматтардың 50 мың жекелеген үлесінен түскен $200,000 қаражатты ескерткіш үшін жинады.

Кенотаф

Филип Джонсонның жобасы – Кеннедидің рух еркіндігін символдайтын кенотаф, яки бос қабір. Ескерткіш – 9 метрлік биіктігі бар, төбесі жоқ, солтүстік және оңтүстікке қарай екі тар ашылуы бар төртбұрышты бөлме. Қабырғалары 72 ақ құйма бетон бағанадан тұрады, олардың көпшілігі жерден жоғары көтеріледі.

Епифафия

Ескерткіштің айналасындағы алаңда екі қара граниттік плита орнатылған, олардың әрқайсысы кенотафтың тар кіреберісінен шамамен 50 фут (15 метр) қашықтықта.

Тарих

Даллас округінің судьясы Лью Стеррет Кеннедиге ескерткіш салуды алғаш рет 1963 жылғы 24 қарашада, оның қазасынан екі күн өткен соң ұсынды. Алайда, Даллас қаласының басқа да белгілі тұлғалары, оның ішінде бұрынғы мэр Р. Л. Торнтон, ескерткішті Вашингтон қаласына орналастырудың дұрыс екенін айтты, бұл Далласты қастандықтың орын алған жері ретіндегі жаман даңқынан алшақтатуға бағытталған әрекет болды. 1964 жылғы 22 ақпанда Комитет екі ескерткіш салынатынын мәлімдеді: біреуі Бостон қаласындағы Джон Ф. Кеннеди кітапханасында, екіншісі – «қадірлі және қарапайым ескерткіш», ол қастандықтың орын алған жеріне жақын болады. Ескі Қызыл сот үйінің жанындағы орын 1964 жылғы сәуір айында таңдалды. Алғашқы орналасқан жері Main, Elm, Record және Market көшелерімен шектелген блок ретінде жарияланған еді, бірақ ол Main, Record, Market және Commerce көшелерімен шектелген, оңтүстікке қарай бір блокқа жылжытылды. Комитет мүшесі Стэнли Маркус Нью-Йоркке барып, Филип Джонсоннан ескерткіштің дизайнын жасауды сұрады, ол бұл жұмысты тегін орындады. Джонсонның ұсыныс моделі 1964 жылғы желтоқсан айында Комитетке көрсетілді, ал Комитет 12 желтоқсанда қолданыстағы ғимараттарды бұзып, қастандықтың бес жылдығына дейін, яғни 1968 жылғы қараша айына дейін ескерткішті аяқтауды үміттене отырып, жобаны ресми түрде жариялады. Ескерткіш 1970 жылғы 24 маусымда 300 адамның қатысуымен салтанатты түрде ашылды. 1999 жылдың ортасында Дили Плазадағы Алтыншы қабат мұражайы ескерткішті басқаруды өз міндетіне алды, соның нәтижесінде Даллас округі мен Даллас қаласының қолдауын алды. Мұражай ескерткіштің күтушісіне айналды және ескерткіштің тарихын сақтауға бағытталған, кең ауқымды қалпына келтіру жобасын бастады. Монументтің бастапқы сәулетшісі Филип Джонсон, Corgan Associates, Inc. және Phoenix I Restoration and Construction, Lt. компанияларының қатысуымен жүзеге асырылған қалпына келтіру процесіне жетекшілік етті. Көптеген жергілікті жеткізушілер ескерткіштің бұрынғы сұлулығын қайтару үшін қажетті еңбек, материалдар мен жабдықтарды ырыстады. 2000 жылы сарапшылар тобы ескерткіштің мағынасын түсіндіретін мәтін жазып, оны жұртшылыққа ұсынды.

Сыни қабылдау

Кеннеди ескерткіші салынысымен бірге, Гари Картрайт 1971 жылы The New York Times газетіне жазған мақаласында, Джонсон ұсынған идеяға сай, "ескерткіш эстетикалық тұрғыдан аскетизмге бойлайды, тіпті қорқынышты көрінеді" деген пікірін келтірді. Архитектура сыншысы Витольд Рыбчински 2006 жылы ескерткіштің "жақсы орындалмағанын" жазды, оның құйма бетон қабырғаларын "үлкен Лего кірпіштерімен" салыстырып, Кеннедидің "мұнан да жақсыраққа лайық екенін" айтты. Кеннединің қазасының 50 жылдығында, "Даллас Морнинг Ньюс" газетінің архитектура сыншысы Марк Ламстер ескерткішті "қаланың 1963 жылғы қарашадағы оқиғаларға екіұшты жауабының көңіл көншітпейтін нәтижесі" деп сипаттап, Джонсонға "шабыттандыратын дизайн құруға қабілетті, көрнекті көзқарас жетіспегенін" атап өтті. Бұл, өз кезегінде, тәжірибесіздікпен күшейді. Ламстер сондай-ақ Джонсонның дизайны мен 1930 жылы Мис ван дер Роге жасаған Берлиндегі соғыс ескерткіші үшінгі Неуэ Вахе қайта құру жобасының ұқсастығын көрсетті. Лос-Анджелес Таймс газетінің архитектура сыншысы Кристофер Хоторн 2013 жылы бұл бұрынғы сын-пікірлерді қостап, ескерткішті "қаланың қаза болғандарды еске алуға қатысты терең екіұштылығының символы" деп мәлімдеді. Мәрмәрден салынбақ болған, бірақ арзан бетоннан құйылған қарапайым кенотаф немесе ашық мазар. Оның қаза болған жерден шығысқа қарай орналасуы сол күнгі тарихты жасыруға жасалған әрекетті көрсетеді.