Кіріспе

ЖИТС-ке байланысты себептермен қаза тапқандарды еске алуға арналған мемориалдық кілтік жобасы – NAMES жобасы, көбінесе «ЖИТС мемориалдық кілтігі» немесе «ЖИТС кілтігі» деп қысқартылады. Бұл ЖИТС-ке байланысты себептермен қайтыс болған адамдардың өмірін құрметтеу үшін жасалған ескерткіш. 2020 жылға дейін әлемдегі ең ірі халықтық қолөнер туындысы болып саналады, салмағы шамамен 54 тонна. 1985 жылы, ЖИТС пандемиясының басында, әлеуметтік ұят көптеген ЖИТС құрбандарының қабірге қойылуына кедергі келтірген кезде пайда болды. Ол Вашингтон қаласының саябағында бірнеше рет көрсетілді. 2020 жылы Сан-Францискоға қайта оралды, қазір Ұлттық ЖИТС мемориалы оған күтім жасайды. Оны онлайн режимінде көруге болады.

Тарих және құрылымы

NAMES Project Memorial Quilt идеясы 1985 жылғы 27 қарашада СПИД белсендісі Клив Джонс жыл сайынғы шам жарық шеруі кезінде 1978 жылы Сан-Франциско қаласының супервайзері Харви Милк пен мэрі Джордж Москонның қаза болуын еске алу мақсатымен туды. Шеру барысында Джонс адамдарға СПИД-ке байланысты себептермен көз жұмған жақындарының есімдерін жазуды ұсынды, содан кейін олар осы жазуларды Сан-Францисконың ескі Федералдық ғимаратына жапсырды. Ғимаратқа жабыстырылған барлық жазулар Джонсқа зәулім тігілген көрпе сияқты көрінді, бұл оған шабыт берді. NAMES жобасы 1987 жылы Сан-Францискода Джонс, Майк Смит және еріктілер Джозеф Дюрант, Джек Кастер, Герт Макмуллин, Рон Кордова, Ларкин Майо, Стив Киршнер және Гэри Юшалк қатысуымен ресми түрде басталды. Еске алу рәсімі немесе зират болмағандықтан, Көрпе көптеген жандарға жақындарының өмірін еске алуға және құрметтеуге мүмкіндік берді. Еріктілер Market көшесіндегі дүкенде жүздеген, кейін мыңдаған бөліктер жасады. Көрпе – СПИД пандемиясының құрбандарының естелігі және олардың өмірін құрметтеудің символы, бұл оны ХХ ғасырдағы мемориалдық дизайнның маңызды бастамасы ретінде таниды, ол құрбандарды немесе аман қалғандарды құрметтеуге бағытталды.

Құрылтайға арналған төсемнің көрінісі

Quilt алғаш рет 1987 жылғы 11 қазанда Лесбиянкалар мен гейлердің құқықтары үшін Вашингтонға екінші ұлттық науқан кезінде Ұлттық алаңда (National Mall) көпшілік алдына әкелінді. 1920 панельден тұратын және футбол алаңынан да үлкен аумақты қамтитын бұл төсенішті 48 ерікті күн шығарда салтанатты түрде жайып тастады. Қатысушылар төсеніште көрсетілген есімдерді дауыстап оқыды, содан бері келесі көрсетілімдерде де сақталатын дәстүрді қалыптастырды. Бұл шараға сол күндері жарты миллионнан астам адам келді.

Квильт турлары мен көрмелері

"Квильт" ұлттық турнесі 1988 жылдың көктемі мен жазында өтті, ол жарты миллион долларға жуық қаражат жинады. 9 000-нан астам еріктілердің көмегімен жеті адамнан тұратын топ "Квильт" көрмесімен саяхаттап, оны көрсетіп, кеңейтті. Әр қалада жергілікті панельдер қосылып, тур аяқталғанда оның көлемі 1920-дан 6000-нан астам панелге дейін үш есеге артты. 1989 жылы "Квильт Солтүстік Америка" турнесі АҚШ-тың 19 қаласын, соның ішінде Канаданың 7 қаласын аралады. Маусым және шілде айларында жергілікті ЛГБТ шараларымен бірге өткен бұл тур Канаданың ЖИТСке қарсы ескерткіш квильтінің құрылуына негіз салды. Қазан айына дейін "Квильт" 12 000-нан астам панельден тұратын болды және тағы да Вашингтонның Эллипс аймағында көрсетілді. 1992 жылдың қазан айында барлық штаттан және 28 елден келген панельдері бар толық "Квильт" Вашингтонның Ұлттық алаңында қойылды. Өзінің бастапқы көлемінен 10 есе үлкен, 21 000-нан астам қолмен тігілген панельдерден тұратын бұл квильт Вашингтон монументінің табанынан Президенттер саябағындағы Линкольн ескерткішіне дейін созылды. 1993 жылдың 20 қаңтарында Президент Клинтонның инаугурациялық шеруі кезінде NAMES жобасының 200-ден астам еріктілері 90 "Квильт" панелін көтеріп, Пенсильвания даңғылымен жүріп өтті. 1996 жылдың қазан айында "Квильт" көрмесіне шамамен 1,2 миллион адам келді. Үш күндік шара барысында 40 000-нан астам панель көрсетілді. 2004 жылдың маусым айында "Квильт" 1996 жылғы көрмеден бері жасалған 8 000-нан астам жаңа панельді ұсынды. Бұл шара Ұлттық ЖИТС тестілеу күніне орай Вашингтонның Эллипс аймағында өтті. 2012 жылдың шілдесінде ЖИТСке қарсы ескерткіш квильт, ЖИТС салдарынан қаза болған 94 000 адамның құрметіне 48 000-нан астам панельден тұратын, XIX Халықаралық ЖИТС конференциясы кезінде Ұлттық алаңға және DC маңындағы 50 орынға оралды. Оның үлкендігіне байланысты ұйымдастырушылар Смитсония халықтық фестивалінде күн сайын 1500 панельді ауыстырып отырды. Бұл оқиға 1996 жылдан бері "Квильт"тің толық көрмесі болған соңғы шара еді. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, ЖИТСке қарсы ескерткіш квильт онлайн режимінде қолжетімді, онда 50 000 панель және 110 000-ға жуық тігілген есімдер бар. Жинақты блок нөмірі немесе есім бойынша іздеуге болады, бұл пайдаланушыларға әр панельге тігілген тарихтарды оқуға мүмкіндік береді. Қажет болған жағдайда жинақты пайдалану жөнінде нұсқаулық берілген. 2022 жылдың маусым айында Ұлттық ЖИТС ескерткіші ЖИТСке қарсы ескерткіш квильттің 35 жылдығын Алтын қақпа саябағындағы Робин Уильямс шалғынында өткізген маңызды ашық іс-шарамен атап өтті. Көрмеде 3 000 панель көрсетілді, бұл ЖИТС-тен зардап шеккен адамдарға құрмет көрсету болды.

Көшіру

1997 жылы NAMES жобасының бас кеңсесі Сан-Францискодан Вашингтонға, ал 2001 жылы мата тігістері Сан-Францискодан Атлантаға көшірілді. NAMES жобасының штаб-пәтері Атлантада орналасқан. 2019 жылы ұйым "Квильт"тің Ұлттық СПИД мемориалының тұрақты қамқорлығына және басқаруына беріліп, Сан-Францискоға көшірілетінін хабарлады. 2020 жылы оның архиві Конгресс кітапханасындағы Америкалық фольклор орталығына көшірілді. СПИД мемориалдық тігісі көрсетілмеген кезде Сан-Францискода сақталады, және 2022 жылғы мәліметтерге сәйкес, 50 000-нан астам жекелеген еске алу тігістерінен (110 000-нан астам адамға арналған) тұрады және шамамен 54 тонна салмаққа ие.

Панельдердің мысалдары

Панель тапсырушылар сол адамды жеке тануы міндетті емес, бірақ олар оның есімін елге танытуға лайық екенін сезінуі керек. Мысалы, Queen тобының әншісі Фредди Меркьюриді еске алу үшін көптеген панельдер жасалды. Олардың екеуі – көк және қара гитара суреті салынған ақ фон, ал "Фредди Меркьюри" есімі екі жағына қара түспен жазылған, оның үстінде СПИД таспасы бейнеленген. Тағы бір панель – күміс аппликациямен "Фредди Меркьюри", "Queen" және "1946–1991" жазылған күлгілт жібек мата, сонымен қатар Меркьюри мен Queen тобының екі суреті қосылған. Актер Рок Хадсонға арналған да көптеген панельдер жасалды, олардың бірі – күміс түсті "Рок Хадсон" есімі мен жұлдыздары бар көк түсті фонға, ал төменінен "Голливуд" деген сөз жазылған көкжиек суреті салынған. Ал кейбір панельдерді жақындары жасап, оларды біріктіріп үлкен бір блокқа айналдырады. Кейбіреулері әсем әрі шулы, ал енді біреулері қарапайым және сәл ғана көзге түседі.

Танылу және ықпал ету

Панельдер Смитсонов институтының Америка тарихы ұлттық мұражайының қорына тіркелді (тіркеу нөмірі 1998.0254.01) және «Смитсоновтың Америка тарихы 101 затта» кітабында жарияланды.

Марапаттар

NAMES жобасы 1989 жылы Нобель бейбіт сыйлығына ұсынылды. 2002 жылы NAMES Project Chicago бөлімшесі Чикаго геилер мен лесбиянкалардың даналық залына енгізілді.

Құжаттамалық фильмдер

The Quilt 1989 жылғы Peabody сыйлығы және Академия сыйлығын жеңіп алған «Common Threads: Stories from the Quilt» деректі фильмінің тақырыбы болды, оны Роб Эпштейн мен Билл Кутурие түсірген, ал Дастин Хоффман баяндаған. «Ешқашан ұмытылмау» – Карен Пепердің Фило Т. Фарнсворт сыйлығын жеңіп алған 54 минуттық видеосы, ол 1988 жылғы маусымда Мичиган штатының Детройт қаласына Quilt-тің келгенін көрсетеді. Бұл көрме 1987 жылы Вашингтон, округтік округте алғаш рет көрсетілгеннен кейін бірден басталған 20 қалалық турдың бір бөлігі болды. Видео Вашингтондағы ашылу рәсімінің кадрларымен басталып, содан кейін Детройт шарасын қамтиды. Сонымен қатар, Кобо залындағы ашылу және жабылу рәсімдері, көрменің құрылуы мен жиналуы көрсетіледі. Волонтерлер шараға қатысу туралы өз сезімдерімен бөліседі және көрермендер әрбір бөлікке жақыннан қарау мүмкіндігіне ие болады. Пепер сондай-ақ Quilt-тің Колумбус, Огайо штатында, Чикаго, Иллинойс штатында және 1987, 1993 және 1996 жылдардағы Вашингтон, округтік округтегі көрсетілімдерін кеңінен түсірді. (Барлық бейнематериалдар Лос-Анджелестегі USC кітапханаларының ONE мұрағатында сақталады.)

Музыка

Әнші Том Браун 1988 жылы "Квильт" туралы "Джонатан Уэсли Оливер, кіші" әнін жазды. 1990 жылы Джон Корильяноның №1 симфониясы, "СПИД-ке арналған ескерткіш төсенішінен" шабыттандырылып, Нью-Йоркте тұсаукесерге шықты. 1980-ші жылдардың соңында Жанет Худтың музыкасымен және Билл Расселдің сөздерімен, сондай-ақ қосымша мәтінімен жасалған "Ангелдер, панктар және ашулы ханышаларға арналған елегиялар" ("Elegies for Angels, Punks and Raging Queens") әндер циклі, "Квильттен" шабыттанған әндер мен монологтарды қамтиды. 1992 жылы "The AIDS Quilt Songbook" тұсаукесері өтті, бұл лирикалық баритон Уильям Паркер құрастырған, ЖИТС-тің салдары туралы жаңа музыкалық туындылар жинағы, ол оларды бұрын жұмыс істеген композиторлардан сұрады. Вашингтон қаласының Different Drummers (DCDD) және Вашингтонның лесбияндық және гей хоры (LGCW) композитор Роберт Маджиодан "Quilt Panels" тапсырыс берді, ал туындының тұсаукесері 2003 жылы өтті. "NAMES жобасы" "Quilt, A Musical Celebration" музыкалық туындысының негізі болды.

Теледидар

"Кепе" 1992 жылы ABC телеарнасының "One Life to Live" телесериалында көрсетілді. СПИД-ке қарсы ескерткіш квильті туралы айтылып, "Бас аурухана" телесериалының медбикелер балын (1994–2001) кезінде көрсетілді және СПИД зерттеулеріне қаражат жиналды. Шоудағы ойдан шығарылған кейіпкер Майкл "Стон" Кейтс 1996 жылы квильт бөлігімен құрметтелді. A&E арнасының "Мыңжылдықтың 100 ең ықпалды адамы" атты өмірбаянында 94-ші тұлға "Пациент нөл" деп танылды, ол СПИД-тің алғашқы құрбаны ретінде белгілі. 1999 жылы көрсетілген бағдарламада сағат 9:17-де СПИД-ке арналған ескерткіш квильті көрсетілді, сондай-ақ Ұлттық алаңнан түсірілген кадрлар да бар. "Кепе" 2023 жылы Showtime телеарнасының "Fellow Travelers" атты мини-сериалының соңғы сахнасында көрсетілді.

Комикстер

Карикатурист Жерар Донелан, күнделікті өмірде гей ерлер мен әйелдерді бейнелейтін бір кадрлық комикстерге маманданған, NAMES жобасына карикатуралар, жарнама парақшалары және плакаттар үлестірді. Бұл туындылар гейлер арасында қауіпсіз жыныстық қатынас практикаларын тарату және NAMES жобасына қолдау жинау мақсатында жасалған.

Көрсету орны

2019 жылдың қараша айында NAMES жобалық қоры мен Палата Төрағасы Нэнси Пелоси квилттің 2020 жылдан бастап Ұлттық СПИД ескерткішінің тұрақты күтімі мен қорғауына Сан-Францискоға көшірілетінін хабарлады. Жобаның мұрағаттары АҚШ Конгресі кітапханасындағы Америка халықтық шығармалар орталығымен бірлесіп сақтауға тапсырылды, бұл оны көпшілікке қолжетімді етуге мүмкіндік берді. Бұл әрекет квилтті жоба басталған Сан-Францискоға қайтарды.