Кіріспе

11 қыркүйек шабуылының құрбандарына арналған ескерткіштер мен іс-шаралар тізімі

2001 жылғы 11 қыркүйек шабуылдарының құрбандарына арналған алғашқы ескерткіштер интернетте пайда бола бастады, жүздеген веб-мастерлер өз ойларымен, Қызыл Крест және басқа да құтқару қызметтеріне сілтемелермен, фотосуреттермен және куәгерлердің баяндамаларымен бөлісті. Шабуылдан кейін бірнеше сағат өткен соң көптеген онлайн 11 қыркүйек ескерткіштері пайда бола бастады, бірақ олардың көпшілігі уақытша болды. Әлем бойынша АҚШ елшіліктері мен консулдықтары адамдар құрмет көрсету үшін келгенде уақытша ескерткіштерге айналды. 9/11 құрбандарының есімдері алғаш рет 2002 жылғы 11 қыркүйекте Дүниежүзілік сауда орталығында оқылды. Жарықпен құрмет көрсету Дүниежүзілік сауда орталығындағы алғашқы ірі физикалық ескерткіш болды. Дүниежүзілік сауда орталығындағы Ұлттық 11 қыркүйек мемориалы мен мұражайы жалпы жобаның бір бөлігі ретінде салынды. Мемориал екі алып бассейннен тұрады, олар Эгиздардың бастапқы ізінде орналасқан, ал олардың қабырғаларынан 9 метрлік сарқырамалар төгіледі. Сарқырамалардың шеттеріне шабуылдың құрбандарының есімдері жазылған. Әлемде басқа да тұрақты ескерткіштер салынды. Көптеген ескерткіштер мен шамдармен тілеу тілеу рәсімдері өткен орындардың бірі – Нью-Джерси штатының Хобокен қаласындағы А пирсі болды. 2002 жылдың 11 наурызында, террорлық шабуылдың жарты жылдығына орай, А пирсінде "Жарықпен құрмет" атты жарық шоуы алғаш іске қосылғанда, еске алу рәсімі өтті. 2004 жылдың қыркүйегінде Хобокен аралы деп аталған Хобокен үшін тұрақты 11 қыркүйек ескерткіші таңдалды. Неміс суретшісі Фриц Кениг жасаған монументалды және қазіргі заманғы ең ірі қола мүсіні – Сфера 1971 жылдан бастап 2001 жылғы 11 қыркүйектегі террорлық шабуылдарға дейін Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығының Остин Дж. Тобин алаңындағы Эгиз мұнаралардың арасында тұрды. Салмағы 20 тоннадан асатын бұл артефакт шабуылдан кейін құлаған Эгиз мұнараларының қираған орындарынан толығымен сақталған жалғыз өнер туындысы болды. Содан бері, АҚШ-та негізінен Сфера деп танылатын қола сфера 9/11-ді еске алу үшін символдық ескерткішке айналды. Көптеген туристердің назарына іліктіргеннен кейін, қалпына келтірілмеген мүсін 2017 жылдың 16 тамызында Порт басқармасымен 11 қыркүйек мемориалына қарап тұрған Либерти паркіндегі тұрақты жерге қайта арналды.

Уақытша ескерткіштер

Бұл шабуылдардан кейін көп ұзамай Нью-Йоркте және басқа жерлерде уақытша ескерткіштер орнатылды. 4 қазанда Францискан діни қызметкері Брайан Джордан Дүниежүзілік сауда орталығының айқыш белгісін – құлаған ғимараттың орнында айқыш түрінде пайда болған, кейін темір жұмысшылары біріктірген екі сынған арқалықты – баталады. 13 қазанда Солтүстік Чарльстон Колизейі United Airlines 175 рейсінде болған Марк Бэвистің зейнеткерлік нөміріне арналған арнайы баннер көтерді. Бэвис ECHL лигасының «Оңтүстік Каролина Стингрейз» командасында ойнаған, оның зейнеткерлік нөмірі команданың басқа зейнеткерлік нөмірлерінен (#14, #24) және жүлде баннерлерінен (1997 және 2001 жылғы Келли кубогы жеңістері) бөлек, арнайы бұрышта ілінген. Баннерде ол командада ойнаған жылдары (1994–96), қайтыс болған күні (2001 жылдың 11 қыркүйегі) және АҚШ туы бейнеленген. Сондай-ақ 13 қазанда «11 қыркүйек фотожобасы» құрылды. Бұл жоба 11 қыркүйекке жасалған шабуылдар мен олардың салдарына жауап ретінде құрылған коммерциялық емес, қоғамдық фотокөрме болды. Жоба екі жыл ішінде жеті қаланы аралап, 700-ден астам қатысушының фотосуреттерін жинады және 300 000-нан астам адамды қамтыды. Жобаға қатысқысы келетін әркімге фотосуреттерін көрсете алатын мүмкіндік берілді. Көрменің мақсаты – жаңбыр, жел немесе қала тарихи сақтау үшін жинаған ашық ауадағы спонтанды ескерткіштердің жазбаларын сақтау болды. 2002 жылдың мамыр айында жоба «11 қыркүйек фотожобасы» атты кітапқа айналдырылды. Бүгінгі күнге дейін оның 60 000-нан астам данасы сатылды. 2002 жылдың 11 наурызында бұрын Дүниежүзілік сауда орталығында орналасқан зақымдалған «Сфера» мүсіні қала тарапынан Баттери Парк Ситидегі уақытша ескерткіш ретінде ашылды.

Басқа елдерде

Еуропада жыл сайын 11 қыркүйек күні еске түсіріліп, ұмытылмасын деп, Нисория Еуропада 11 қыркүйекке арналған алғашқы ескерткіштердің бірін орнатқан қала болды. Нисория Италияның Сицилия аймағындағы Энна провинциясында орналасқан шағын қала. Осы қауымның екі мүшесі – Винченцо ДиФацио және Сальваторе Лопес 11 қыркүйек күні Дүниежүзілік сауда орталығында қаза тапты. Сол кездегі қала әкімі доктор Марко Мурго, Чиара отбасының ағасы Бенито және оның ұлы Мариомен бірлесіп, жергілікті мектеп пен мұражайға жақын жердегі кішкентай учаскеге “11 қыркүйек саябағы” деп ат қою жобасын жасады. Жақын орналасқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Сигонелла базасының командирі Нисориядан келген делегациямен кездесіп, осы шын жүректен туған бастаманы қолдады. Ескерткіш ашылғалы бері, қазіргі Нисория қаласының әкімі Доттор Армандо Глориозо мен Доттор Альберто Лунеттаның осы маңызды шараны жалғастыруының арқасында, жақын маңдағы әскери базадан американдық және итальяндық әскери қызметкерлердің өкілдері келіп, барлық жергілікті итальян билігінің өкілдерімен, құрметті азаматтармен және осы трагедияны ешқашан ұмытпайтын тұрғындармен бірге жыл сайын еске алады. Радио Фарданың сайтында хабарланғандай, шабуыл туралы жаңалықтар тараған кезде ирандықтар Тегерандағы Швейцария елшілігінің алдына жиналды. Бұл елшілік Иранда АҚШ мүдделерін қорғайтын мекеме болып табылады. Олар өздерінің қайғыларын білдіріп, кейбіреулері аза тұту белгісі ретінде шамдар жақты. Радио Фарданың сайтындағы хабарламада 2011 жылы, шабуылдардың жылдығында АҚШ Мемлекеттік департаменті өз блогында иран халқына көрсеткен қолдауы үшін алғыс айтып, олардың сол қиын күндердегі мейірімділігін ешқашан ұмытпайтынын жазды. Шабуылдан кейін Иран президенті мен Жоғарғы көшбасшысы осы шабуылды айыптады. BBC және Time журналы өз веб-сайттарында ирандықтардың құрбандар құрметіне шам жаққан жиындары туралы хабарлар жариялады.