Кіріспе

Нью-Йорк қаласындағы ескерткіш және мұражай.

Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуыл мен оның қирауынан кейін құрбан болғандар мен құтқару және қалпына келтіру жұмыстарына қатысқандарды еске алу үшін ескерткіш құру жоспарланды. Дүниежүзілік сауда орталығы ескерткішіне арналған конкурстың жеңімпазы – Нью-Йорк және Сан-Франциско қалаларындағы Handel Architects фирмасының израильдік-американдық сәулетшісі Майкл Арад болды. Арад Peter Walker and Partners ландшафттық архитектура фирмасымен бірлесіп жұмыс істеді, нәтижесінде Егіз мұнаралар тұрған жерде екі шаршырақ көлдері бар, батпақты ақ емен ағаштарынан тұратын ормаң жасалды. 2006 жылдың тамызында Дүниежүзілік сауда орталығы ескерткіш қоры және Нью-Йорк пен Нью-Джерси порттық басқармасы ескерткіш пен мұражай құрылысын бастады. Дизайн Дэниел Либескиндтің бастапқы жоспарына сәйкес келеді, онда ескерткіш көше деңгейінен 30 фут (9 метр) төмен – бастапқыда 70 фут (21 метр) – алаңда орналасуы тиіс еді. Бұл финалистердің ішінде Либескиндтің ғимараттардың Егіз мұнаралардың ізін басып тұруы керек деген талабын елемеген жалғыз жоба болды. 2007 жылы Дүниежүзілік сауда орталығы ескерткіш қоры Ұлттық 11 қыркүйек ескерткіші және мұражайы деп қайта аталды. Шабуылдың он жылдығына арналған салтанатты шара 2011 жылдың 11 қыркүйегінде ескерткіште өтті, ал ертесіне ол жұртшылыққа ашылды. Мұражай 2014 жылдың 15 мамырында, Нью-Йорк қаласының мэрі Майкл Блумберг пен президент Барак Обаманың сөздерімен ашылды. Алты күннен кейін мұражай есігін жұртшылыққа кең жайды.

Жоспарлау

Бұрынғы Дүниежүзілік сауда орталығы мемориалдық қоры, Ұлттық 11 қыркүйек мемориалы мен мұражайы 501(c)(3) коммерциялық емес корпорация ретінде құрылды. Оның директорлар кеңесі 2005 жылғы 4 қаңтарда алғаш рет жиналды және 2008 жылғы сәуірде алғашқы кезеңдегі капитал жинау мақсатына ($350 миллион) жетті. Бұл ақша және қосымша жиналған қаражат мемориал мен мұражайды салуға, сондай-ақ мұражайға қаржылай қолдау көрсетуге жұмсалады. 2003 жылы Төменгі Манхэттенді дамыту корпорациясы Дүниежүзілік сауда орталығы орнындағы ескерткіштің дизайнын жасау үшін халықаралық бәйге ұйымдастырды. Әлемнің түкпір-түкпірінен жеке тұлғалар мен командалар жобалық ұсыныстарды ұсынды. Ол екі үлкен, шұңқырға батып жатқан бассейн арасында ағаштардың орналасқан кеңістігінен тұрады, бұл осы жердегі қос мұнаралардың іздері. Жапырақты ағаштар (саздықтағы ақ емен) қатарласып, бейресми топтар, ашық алаңдар мен тоғайларды құрайды. Парк Мемориалдық мұражайдың үстінде, көше деңгейінде орналасқан. Шабуылдардың құрбандарының есімдері (Пентагон, American Airlines 77 рейсі, United Airlines 93 рейсі және 1993 жылғы Дүниежүзілік сауда орталығындағы жарылыс құрбандары) шарлауықты қоршап тұрған парапеттерге «мағыналы жақындық» принципі бойынша жазылған. 2004 жылғы 14 қаңтарда Дүниежүзілік сауда орталығы орнындағы ескерткіштің соңғы дизайны Федеральдық залдағы Ұлттық мемориалдағы баспасөз конференциясында таныстырылды. Төменгі Манхэттенді дамыту корпорациясының (LMDC) тапсырмасы бойынша, Дүниежүзілік сауда орталығы мемориалдық қоры «Жоқ болғанды еске алу» мемориалы мен мұражайға иелік етеді, оларды басқарады және қаржыландырады. LMDC және қор төрағасы Джон К. Уайтхед 2006 жылғы мамыр айында отставкаға кететінін жариялады, ал LMDC-де оның орнын бұрынғы президент Кевин Рамп басты. Нью-Йорк қаласының мэрі Майкл Блумберг Уайтхедтің орнын Ұлттық 11 қыркүйек мемориалы мен мұражайының төрағасы ретінде иеленді. Қордың атқару комитетінің төрағасы Томас С. Джонсон 2006 жылғы 9 мамырда былай деді:

Жобаның дизайны мен құнына қатысты толық нақтылыққа қол жеткізгенге дейін жаңа қаржы жинауға белсенді түрде кіріспеу туралы шешім қабылданды. Құрылыс менеджері Lendlease мемориал мен мұражайдың құны 672 миллион долларды құрайтынын, ал салқындату станциясы, жолдар, жаяу жолдар, инженерлік желілер және нығайтылған қабырғалармен мемориалдық кеңістікті толық дамыту үшін кемінде 973 миллион доллар қажет болатынын мәлімдегеннен кейін өткен аптада құнға қатысты алаңдаушылықтар көпшілік назарына түсті. Осы жылдың басында жасалған бағалау бойынша, мемориал мен мемориалдық мұражайдың құны 494 миллион долларға бағаланған. 2006 жылғы 26 мамырда Гретчен Дайкстра Дүниежүзілік сауда орталығы қорының президенті және бас атқарушы директоры лауазымынан кетті. Жозеф С. Дэниелс 2006 жылғы қазан айында президент және бас директор болып тағайындалды. Мемориалдық жобалар қарапайымдастырылды, ал бюджет 530 миллион долларға дейін қысқартылды. Кешігулерге қарамастан, Ұлттық 11 қыркүйек мемориалы мен мұражайы 2011 жылғы 11 қыркүйекке дейін аяқталады деп сендірілді.

Ұлттық тур

2007 жылдың қыркүйегінде Мемориал және мұражай 25 штаттың 25 қаласында төрт айлық ұлттық хабардарлық тур бастады, және мыңдаған адамдар тур іс-шараларына қатысты. Тур Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласындағы Финлей паркінен басталып, Флорида штатының Тампа қаласындағы Штайнбреннер алаңында аяқталды. Көрмеге фотосуреттер, оқиға орнынан табылған заттар және шабуылдарды тікелей бастан өткерген адамдардың әңгімелерінен құралған фильм кірді. Оңтүстік Каролинадағы ашылу салтанатында 2001 жылы Нью-Йорк қаласының өрт сөндіру қызметі үшін жаңа жүк көлігіне 500 000 доллардан астам қаражат жинаған Уайт-Нолл орта мектебінің оқушылары құрметпен ескерілді, ал Нью-Йорк қаласының зейнеткер полиция қызметкері Марсело Певида қалаға Ground Zero үстінен желбіреген американдық туды табыс етті. 2007 жылғы ұлттық турдың басты қызығушылығын тудырған металл сәулелер, кейіннен ескерткіштің құрылысында қолданылды, оларға келушілер қол қоя алатын.

Қаражатты жинау

Ұлттық 11 қыркүйек ескерткіші мен мұражайы «көше тастары науқаны» жүргізеді, онда демеуші өз қаражатымен ескерткіш алаңын төсеуге арналған көше тасын спонсорлай алады. Демеушілер туралы ақпарат ескерткіштің веб-сайтында жарияланады. Демеушілер ескерткіш алаңындағы терминалда өз атын енгізу арқылы өз көше тастарын таба алады. 2008 жылы ескерткіш екі мерекелік көше тастары науқанын өткізді: біріншісі – Әкелер күніне, екіншісі – желтоқсан мерекелік маусымына арналған. 2011 жылдың 9 қыркүйегінде АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы министрлігінің хатшысы Шон Донован департаменттің HUD-тың Қоғамдық дамуға бағытталған гранттар бағдарламасы арқылы Ұлттық 11 қыркүйек ескерткіші мен мұражайына 329 миллион доллар бөлгенін мәлімдеді. CNN телеарнасының хабарлауынша, Нью-Йорк және Нью-Джерси порттарының басқармасы 9/11 ескерткіші мен мұражайына «мұражай мен ескерткіштің қаржылық бақылауын жүзеге асыру» шартымен 300 миллион долларлық құрылыс шығындарын талап етуден бас тартты. Гавайи штатының сенаторы Дэниел Инуи 2011 жылғы Ұлттық 11 қыркүйек ескерткіші мен мұражайы заңының S.1537 нұсқасын ұсынды, ол ескерткіштің операциялық бюджетін (жалпы бюджеттің шамамен үштен бірін) жыл сайын 20 миллион доллар көлемінде федералдық қаражатпен қамтамасыз етеді. Заң жобасы 2011 жылдың 19 қазанында АҚШ Сенатының Энергетика және табиғи ресурстар комитетіне ұсынылды. S.1537 федералдық қаржыландыру үшін ішкі істер министріне ескерткіштің директорлар кеңесінен Ұлттық 11 қыркүйек ескерткішіне жасалған сыйлықты қабылдауға рұқсат береді, бұл кеңес, Нью-Йорк және Нью-Джерси штаттарының губернаторлары, Нью-Йорк мэрі және ішкі істер министрінің келісіміне байланысты. 2011 жылдың 19 қазанында Ұлттық саябақтар қызметінің Уильям Д. Шаддокс Сенаттың Энергетика және табиғи ресурстар комитетіне агенттіктің S.1537 талап ететін қаражатты қамтамасыз ету қабілетіне қатысты алаңдаушылық білдірді, S.1537 бойынша операциялық және әкімшілік бақылауға ие емес мүліктің NPS-қа тиесілігі бұрын-соңды болмаған жағдай екенін мәлімдеді.

Құрылыс

2006 жылдың 13 наурызында құрылысшылар "Еске алу жоқтығы" жобасының жұмысын бастау үшін Дүниежүзілік сауда орталығына келді. Сол күні құрбандардың туыстары мен басқа да мүдделі азаматтар жиналып, жаңа ескерткіштің жер үстінде салынуын талап ете отырып, наразылық білдірді. Ескерткіш қорының президенті отбасы мүшелерімен кеңесілгенін және жобаға қолдау көрсеткен консенсусқа келгенін, ал жұмыстың жоспарланғандай жалғасатынын мәлімдеді. Мамыр айында Ескерткіштің құрылыс шығындары 1 миллиард доллардан асып кеткені хабарланды. 2006 жылы Bloomberg пен губернатор Джордж Патакидің өтініші бойынша құрылысшы Франк Скайм бір айлық талдау жүргізді, онда құрбандардың отбасылары, Манхэттеннің оңтүстік аймағының бизнес және тұрғын қауымдастықтары, сәулетшілер және ескерткіш конкурсының қазылар алқасының мүшелерінен алынған ақпараттар ескерілді. Аталған талдау нәтижесінде ескерткіш пен мұражайдың 500 миллион долларлық бюджетте сақталуын қамтамасыз ететін жобалық өзгерістер ұсынылды. 2008 жылдың шілдесінде "Аман қалғандардың баспалдағы" тасқа түсіріліп, мұражайға жеткізілген алғашқы затқа айналды. Тамыз айының соңына қарай негіздер мен фундамент толыққанды құрылды. 2 қыркүйекте құрылысшылар ескерткіштің алғашқы бағанасын Солтүстік мұнараның орнына орнатты. Осы кезде құрылыс келісімшарттарының 70 пайызы бекітілген немесе бекітуге дайын болды. Ескерткіш құрылысына барлығы 9 мыңнан астам металл конструкциялар орнатылды. 2010 жылдың сәуір айында шағылыстыратын бассейндердің қаңқасы толықтай болаттан жасалды және бетонның 85 пайызы құйылды. 22 сәуірде жұмысшылар шағылыстыратын бассейндерге гранитпен қаптау жұмыстарын бастады. Маусым айында Солтүстік бассейннің гранитпен қапталуы аяқталды және жұмысшылар Оңтүстік бассейнге гранит орнатуға кірісті. Шілдеде жердің алғашқы партиясы жеткізілді, ал тамыз айында жұмысшылар ескерткіш алаңына ағаштар отырғыза бастады. Саздықтағы ақ емендер толыққанды жетілгенде 300-350 жылға дейін өмір сүреді, ал күзгі жапырақтары алтын түсті болады. "Аман қалған ағаш" – бұл апаттан аман қалған және қайта отырғызу үшін сақталған калериялық груша. Қыркүйек айында Егіз мұнаралардан құтқарылған екі "тридент" қайта орнатылды. 2010 жылдың қарашасында жұмысшылар Солтүстік бассейндегі сарқыраманы сынап көруді бастады. Құрылыс 2011 жылдың басында жалғасты: наурыз айында мұражай павильонының фасадына шыны панельдер орнату басталды, ал екі айдан кейін жұмысшылар Оңтүстік бассейндегі сарқыраманы сынап көрді. Мемориалдың көп бөлігі террористік шабуылдардың 10 жылдығына дейін аяқталды, ал мұражай келесі жылы аяқталуы жоспарланды. 2 қыркүйекке дейін 243 ағаш отырғызылды және ескерткіш ашылғанға дейін тағы сегіз ағаш отырғызылды. Осы кезде екі бассейн де аяқталды және сарқырамалар күнделікті тексеріліп тұрды. 2011 жылдың 12 қыркүйегінде, 11 қыркүйектегі террористік шабуылдардың 10 жылдығынан кейін, ескерткіш қорының директорлар кеңесі бекіткен қағидалар мен ережелерге сәйкес, мемориал көпшілікке ашылды. 2011 жылдың 11 қыркүйегінен 2014 жылдың 25 мамырына дейінгі кезең "уақытша жұмыс кезеңі" деп аталды, осы кезеңде ескерткіш Дүниежүзілік сауда орталығының жаңа жобаларының құрылысымен қоршалған еді; қоршау 2014 жылдың 25 мамырында алынып тасталды. Ашылғаннан кейін үш ай өткен соң, ескерткішке миллионнан астам адам келді.

Дизайн

2004 жылдың қаңтар айында архитектор Майкл Арад пен ландшафт архитектор Питер Уокердің «Көрініссіздік» (Reflecting Absence) жобасы 63 елден келген 5201 жұмыстың ішінде LMDC жобалау конкурсының жеңімпазы деп таңдалды. АҚШ-тағы ең ірі жасанды сарқырамалары бар екі бассейн ғимараттардың орнын белгілейді, бұл шабуылда қаза болғандардың есін сақтау және олардың орнында қалған физикалық кеңістікті білдіреді. Сарқырамалар қаланың шуын басып, осы орынды ойша тынығуға арналған қасиетті мекенге айналдыруға арналған. Ландшафт архитектор Питер Уокер естелік ескерткіштің көп бөлігіне ақ емен ағаштарын отырғызды. Естелік алаңында 400-ден астам батпақты ақ емен ағаштары өсіп, оның ойша білдіретін сипатын күшейтеді. Жаяу жүргіншілердің қозғалысын модельдеу арқылы ескерткіштің дизайны тексерілді. Legion бағдарламасы келушілердің кеңістікті пайдалануын симуляциялау үшін қолданылды, ал дизайн тығырылдарды болдырмау үшін түзетулер енгізілді. Бұл фонтанды Delta Fountains компаниясы жасады. WSP Cantor Seinuk құрылымдық инженерлік жүйесін жобалады, Jaros, Baum & Bolles MEP инженерлік қызметтерін ұсынды, ал Lend Lease құрылыс менеджері болып жұмыс істеді.

Жәбірленушілердің есімдерінің орналасуы

Еске алу бассейндеріндегі 152 қола парапетке 2983 құрбанның есімі жазылған: 11 қыркүйектегі шабуылдарда 2977 адам қаза тапты, ал 1993 жылы Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған бомбалауда 6 адам қаза тапты. Атаулар алгоритм бойынша орналастырылған, қарым-қатынастарға (шабуыл кезіндегі жақындық, компания немесе ұйымға қатыстылық – Дүниежүзілік сауда орталығында немесе Пентагонда жұмыс істейтіндер үшін) және отбасы мүшелерінің 1200-ге жуық өтінішіне жауап ретінде «мағыналы жақындықтар» құруға бағытталған. Бұл реттеуді Local Projects жасаған бағдарламалық құрал іске асырды. Барлық есімдер «тепе-тең көрініс» үшін Optima шрифтімен, кіші әріптермен жазылған. Солтүстік мұнарадағы (WTC 1) қызметкерлер мен келушілердің есімдері, American Airlines рейсі 11-нің жолаушылары мен экипажы (Солтүстік мұнараға шабуыл жасаған), сондай-ақ 1993 жылғы Дүниежүзілік сауда орталығының бомбалауындағы қызметкерлер мен келушілер Солтүстік бассейннің шетімен орналасқан. Оңтүстік мұнарадағы (WTC 2) қызметкерлер мен келушілердің есімдері, United Airlines рейсі 175-тің жолаушылары мен экипажы (Оңтүстік мұнараға шабуыл жасаған), Солтүстік және Оңтүстік мұнаралардың жанында болған қызметкерлер, келушілер және жанындағы адамдар, құтқару операциялары кезінде қаза тапқан алғашқы көмекшілер, United Airlines рейсі 93-тің жолаушылары мен экипажы (Шанксвилл, Пенсильвания маңында құлаған) және American Airlines рейсі 77-нің (Пентагонға шабуыл жасаған) жолаушылары мен Пентагондағы қызметкерлердің есімдері Оңтүстік бассейннің шетімен орналасқан. Компаниялардың атаулары көрсетілмеген, бірақ компания қызметкерлері мен келушілер бірге тізімделген. Төрт рейстегі жолаушылар рейстің нөмірі бойынша, ал алғашқы көмекшілер өз бөлімшелерімен тізімделген. Атауларды орналастыру процесі 2006 жылғы келісіммен аяқталды, бұл бұрынғы кездейсоқ орналастыру жоспарын алмастырды. Cantor Fitzgerald Relief Fund-тың атқарушы директоры Эдит Латник: «Жақындарыңыздың есімдері олармен бірге отырған, бірге жұмыс істеген, бірге өмір сүрген және, мүмкін, бірге қайтыс болған адамдардың есімдерімен қоршалған» деді. 1993 жылғы бомбалаудың алты ересекті құрбаны Солтүстік бассейндегі N 73 панелінде еске алынған. «және туылмаған баласымен» деген сөз тіркесі 9/11-де қайтыс болған он жүкті әйелдің және 1993 жылғы шабуылда қайтыс болған бір әйелдің есімдерінен кейін келеді.

Тірі қалған ағашы

2001 жылдың қазан айында Дүниежүзілік сауда орталығының қираған жерінен табылған калериялық груша ағашы кейін "Аман қалған ағаш" деп аталды. 2 метр биіктіктегі ағаш табылғаннан кейін, 2001 жылдың қараша айында Нью-Йорк қаласының Парктер және демалыс департаменті ағашқа күтім жасау үшін Бронкстағы Ван Кортлендт саябағындағы Артур Росс балабақшасына көшірді. Ағаш 2001 жылдың 11 қарашасында Бронксте қайта отырғызылды. Ағаштың тірі қалатыны күтілмеді, бірақ келесі көктемде жаңа өршілдер пайда болды. Қайта отырғызудан кейін қала әкімі Майкл Блумберг: «Біз де, ағаш та қайтадан бас тартпадық. Біз оны қайта отырғыздық, ол бірден жаңарып кетті» деді. Шабуылдан аман қалған Китинг Краун: «Бұл бізге адам рухының табандылық таныту қабілетін еске салады» деді. 2010 жылдың желтоқсанында 9 метр биіктіктегі ағаш (Парктер және демалыс комиссары Адриан Бенепе және Порт басқармасының атқарушы директоры Крис Уорд, аман қалғандар және құтқарушылар мен қалпына келтірушілер) қатысқан шарада тағы алты "аман қалған ағаш" Нью-Йорк қаласының мэриясы мен Бруклин көпірінің Манхэттен жағына отырғызылды. Олардың үшеуі калериялық груша, ал үшеуі жапырақты линда. Бұл алаң 2019 жылдың 24 мамырында ашылды.

Сфера

"Сфера" – неміс суретшісі Фриц Кенигтің қоладан құйылған монументалды мүсіні. Ол бұрынғы Дүниежүзілік сауда орталығы үшін тапсырыс бойынша 1971 жылы аяқталған. Мүсін 11 қыркүйекке дейін Остин Дж. Тобин алаңында тұрды. Шабуыл кезінде зақымданса да, мүсін аман қалды және 2017 жылы Мемориалға жақын орналасқан Либерти паркіне көшірілді.

Мұхаммед Салман Хамдани

Құрбандардың отбасылары есімдерді жұмыс орны немесе басқа да байланыстар бойынша топтастыруға келіскенмен, Нью-Йорк полициясының курсанты Мұхаммед Салман Хамдани басқа бірінші кезектегі құтқарушылармен немесе Солтүстік мұнараның қираған жерінен табылған басқа құрбандармен бірге тізілмеді. Оның есімі Дүниежүзілік сауда орталығы құрбандарына арналған мемориалдың S 66 панелінде (Оңтүстік мұнараның шебі бойындағы бос орынның жанында) – мемориал комитеті құрған топтарға кірмеген немесе Дүниежүзілік сауда орталығымен байланысы нашар болған адамдармен бірге көрсетілген. Хамданидің анасы Талат мемориалдан ұлын полиция курсанты және бірінші кезектегі құтқарушы ретінде мойындауды талап етуде. Хамданидің денесі табылғаннан кейін (шабуылдардан кейін бірнеше ай өткен соң) толық полиция бөлімінен қаралы рәсім өткізілді, ал ол тұрған Бруклиндегі 204-ші көше оның құрметіне қайта аталды.

Араб тіліндегі брошюралар

Естелік туралы буклеттер бастапқыда кем дегенде он тілге аударылғанмен, араб тілі солардың ішінде болмады. Америкалық арабтарға қарсы кемсітушілікке қарсы комитеті (ААК) мемориалдың директорларына жолданған хаттарында бұл шешімге наразылық білдірді, ал ААК коммуникация және жақтау директоры Раед Джаррар: "Біздің алаламымыз – бұл қабылдамаудың артында саяси мақсат тұрғандығы" деді.

Мұражай

11 қыркүйек мұражайы 2014 жылдың 15 мамырында ашылды. 2012 жылдың 13 наурызында бұл мәселе бойынша келіссөздер басталды, ал құрылыс 2012 жылдың 10 қыркүйегінде қайта басталды. Бірнеше рет дұрыс емес ашылу туралы хабарлар тарағаннан кейін, мұражай 2014 жылдың 21 мамырында жұртшылыққа ашылатыны жарияланды. Мұражайдың ашылуына президент Барак Обама, бұрынғы президент Билл Клинтон, бұрынғы мемлекеттік хатшы Хиллари Клинтон, Нью-Йорк штатының губернаторы Эндрю Куомо, бұрынғы мэрлер Дэвид Динкинс, Руди Джулиани және Майкл Блумберг, сондай-ақ қазіргі мэр Билл де Блазио сияқты көптеген саяси қайраткерлер қатысты. Салтанатты шара барысында ЛаЧанзе күйеуі Кальвин Гуддингке арнап "Amazing Grace" әнін орындады, ол 11 қыркүйек шабуылында қаза тапқан еді. Мұражайдың ашылуы мен көпшілікке есігін ашудың арасындағы бес күнде 42 мыңнан астам алғашқы көмек көрсетушілер мен 11 қыркүйек құрбандарының туыстары мұражайды аралады. Осы күні 24 полицей және өрт сөндіруші 9 метрлік 11 қыркүйек туын жаңартты, одан кейін ол мұражайға тұрақты түрде қойылды. Содан кейін мұражайдың төңірегіндегі қақпалар алынып тасталды, бұл шабуылдан кейін алғаш рет қақпалардың алынуы болды. Мұражайдың дизайны естеліктерді оятуға бағытталған, бірақ көптеген келушілердің болуына байланысты кеңес берушілер де жұмыс істеді.

Дизайн

Дэвис Броди Бонд жобалаған мұражай жер астынан шамамен 21 метр (70 фут) тереңдікте орналасқан және Снёхетта жобалаған павильон арқылы қолжетімді. Ұлттық 11 қыркүйек мемориалдық мұражайы жұртшылыққа қолжетімді кеңістіктің кең аумағын қамтиды. Павильонның дизайны деконструктивизм стилінде, ішінара қираған ғимаратты еске түсіреді (шабуылдарды бейнелейді) және Егіз мұнаралардан алынған екі "тридентті" (үш тісті) қамтиды. Мұражайдың қабырғаларының бірі – Хадсон өзенін ұстап тұрған, 11 қыркүйек шабуылынан зардап көрмеген бетон қабырғаның ашық жағы. Дэниел Либескинд сақтауға ниеттенген қабырғаның шамамен жартысы мұражайда көрініс тапқан. Ground Zero-дан табылған басқа да артефакттардың ішінде – апатқа ұшыраған төтенше жағдай көліктері (құлау салдарынан деформацияланған өрт сөндіру машинасы да бар), жеті Дүниежүзілік сауда орталығы ғимаратынан металл сынықтары, аман қалғандар мен алғашқы көмек көрсетушілердің жазбалары (911 қоңыраулары, барлық құрбандардың суреттері, қирау ошағынан түскен фотосуреттер және оқиғаны баяндайтын басқа да медиаматериалдар – соның ішінде ұшақтардың құлауы, ғимараттардың қирауы, өрт, құрбан болғандар, және тазалау жұмыстары) бар. 2002 жылғы Жаңа жылдық мерекеде Таймс-сквердегі шардан алынған Уотерфорд кристалынан жасалған "Емдік үміт" панельдері (шабуылдарда зардап шеккен жедел жәрдем ұйымдары мен елдердің аттары жазылған) мұражай коллекциясына сыйға тартылды. Мұражай естеліктерді ояту үшін жасалған, бірақ артық қайғы тудырмауға тырысады, әсіресе алғашқы көмек көрсетушілер мен құрбандардың отбасылары үшін.

Кіші Сирия

Бір кезде Кіші Сирия деп аталатын, 1880 жылдары АҚШ-та христиан араб иммигранттарының өмірінің орталығы болған аудан, Дүниежүзілік сауда орталығының оңтүстігінде орналасқан еді. 157 Сидар көшесіндегі Әулие Николай грек православие шіркеуінің жанындағы қирандылардың астынан Әулие Иосиф ливандық маронит шіркеуінің негізгі тасы табылды. Екі қауымның да негізін Таяу Шығыстағы Османдық үстемдіктен қашқан христиандар қалады. Белсенділер мұражайға аудан туралы тұрақты көрме қосуға шақырып, "мыңдаған туристерге Осман жерлерінен келген иммигранттар ел тарихында патриоттық рөл атқарғанын түсінуге көмектесуді" мақсат етті, сондай-ақ "Кіші Сирияның" көпұлтты сипатын есте сақтаудың маңызды екенін айтты. Ескі христиандық сириялық аудан 1940 жылдары Бруклин-Батери туннелінің құрылысы салдарынан бұзылды, бұл мәселе алаңдау тудырды. Майкл Блумберг келісіп, адамдарды "конгрессмендеріне" қосымша федералдық қаржы сұрап хат жазуға шақырды. 2014 жылдың 15 мамырында мұражай құрбан болғандардың отбасылары мен алғашқы көмек көрсетушілерге ашылғанда, оның дәмсіз саналатын сувенирлерден пайда табуына кейбір адамдардың ашуы кеңінен таралды. Сувенирлерден түскен қаражат мұражай мен ескерткішті қаржыландыруға бағытталды. 2014 жылдың 29 мамырында АҚШ картасы түріндегі ірімшік табасы сатудан алынып тасталды және барлық тауарлардың жарамдылығы құрбан болған отбасылар тарапынан қаралатыны жарияланды. 2014 жылдың 20 мамырында мұражайда донорлар үшін өткізілген VIP коктейль кешіне отбасылар наразылық білдірді. 60 қатысушының арасында бұрынғы мэр Майкл Блумберг және Condé Nast өкілдері болды. Отбасы мүшелері белгісіз қалдықтарға жақын жерде өткен кешті сынады; құрбан болған Роберт Шейдің қарындасы әлеуметтік желіде: "Кеше ағамның қабірінің үстінде ішімдік ішуден ләззат алдыңыз ба?" деп жазды. Шей және басқа да ондаған адамдар мұражай қызметкерлері кешке дайындалып жатқанда алғашқы көмек көрсетушілердің мұражайға кіргізілмегеніне ашуланды. Ол: "Мен ағамның соңғы демалыс орнына алдын ала жазбасыз бара алмайтыным үшін ашуланып отырмын, бірақ Майк Блумберг сияқты адамдар қалаған кезде сонда шарап ішіп, тамақтана алады. Бұл ескерткіш пен мұражай қасиетті жер, ал кеше ол қорланды" деді. Зейнеткер FDNY өрттен қорғау маршалы: "Зиратта коктейль кешін өткізбейсің" деді. 2014 жылдың ортасында мұражай атриумында Дэнни Мейер кафесін ашу туралы ұсыныс сынға ұшырады.

Беймәлім қалдықтардың орналасуы

2014 жылдың 10 мамырында таңертеңгі салтанатта 1115 құрбанның көптен бері танылмаған қалдықтары қалалық сот-медициналық сарапханадан Ground Zero-ға ауыстырылды, онда олар 9/11 еске алу мұражайының бір бөлігі ретінде жер астындағы 70 фут (21 метр) тереңдіктегі тау жынысының ішінде орналастырылатын болды. Құрбандардың отбасы мүшелерінің пікірлері екіге бөлінді, кейбіреулері бұл шешімді қолдады, ал енді біреулері орынды тиімсіз деп санады. Соңғылардың қатарында 9/11 құрбаны және өрт сөндіруші Орио Палмердің туысы, ФДНИ лейтенанты Джеймс Маккаффри болды, ол жер үстіндегі мазарды құрметтірек орын деп атады: "9/11 қаза болғандардың адам дене қалдықтарын осы подвалға салу шешімі өзінен-өзі құрметсіздік пен толыққанды қарапайымдық". Маккаффри бұл қалдықтардың ескерткіш алаңындағы ағаштар мен бассейндерге тең дәрежеде маңызды орынға ие болуға лайық екенін айтты, сондай-ақ салтанатқа қарсылықтар болғандықтан ерте таңда өткізілгенін мәлімдеді.

9/11-тің басқа да ескерткіштері

"Нульдік аймақтағы" ескерткіштен өзге, АҚШ-тың әртүрлі қалалары мен қауымдары да көптеген ескерткіштер тұрғызды. Олардың көпшілігі Нью-Йорк және Нью-Джерси порттық басқармасының бағдарламасы арқылы сыйға берілген Егіз мұнаралардың болат қалдықтарынан салынған; Дүниежүзілік сауда орталығынан алынған 1000-нан астам болат бөлік таратылды.