Кіріспе

Си́дір Арте́мович Ковпа́к (Си́дор Арте́мьевич Ковпа́к, Sidor Artemyevich Kovpak), (7 маусым 1887 – 11 желтоқсан 1967) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Украинадағы кеңестік партизан қозғалысының басшысы.

Өмірбаян

Ковпак Ресей империясының Харьков губерниясындағы (қазіргі Украина) Котельва ауылында кедей украин шаруа отбасында дүниеге келген. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметі үшін Ресей императоры Николай II оған жеке өзі екі Георгий орденін табыс етті (ерекше батылдығы үшін берілетін награда). Ресей революциясынан кейін ол Бүкілресейлік коммунистік партиясына (большевиктер) қосылып, неміс әскерлеріне де, Василий Чапаевтың атты дивизиясындағы Деникиннің Ақ әскеріне де қарсы Қызыл Армия партизан отрядтары үшін күресті. Соғыс аралық кезеңде Сумы облысы Путивль қаласының жергілікті басшысы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Кеңес Украинасына неміс шабуыл жасаған кезде Сидір Ковпак басқарған партизандық бөлімшелер бастапқыда Сумы және Брянск облыстарындағы партизандық бекіністердегі осьтік күштерге қарсы партизандық соғыс жүргізді, бірақ кейіннен олардың операциясы неміс басқан аумаққа, Киев, Житомир, Ровно, Гомель, Волынь және басқа да облыстарға тарады. Бұл партизандық бөлімшелер сонымен қатар ұлтшыл Украина көтерілісші армиясына қарсы күресті. 1944 жылы Ковпак басшылығымен партизандар Батыс Украина және Беларусь бойынша жау әскерлеріне шабуыл жасады, тіпті Карпат жорығы кезінде румын шекаралық аймақтарына дейін жетіп, немістерге ауыр шығын келтірді. Ковпак партизандық тактиканы меңгерді және екі рет Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды (1942; 1944). 1943 жылдың жазында немістер Ковпақтың оң қолбасшысы Семен Рудневті іздеп тауып өлтірді, оның орнына Петр Вершигора келді, ол кейін жазушы болып, Ковпақтың жер астындағы қарсылығы туралы кітаптар жазды. Сидір Ковпак 1943 жылы генерал-майор шеніне көтерілді. Оның лейтенанты Вершигораның естеліктерінде айтылғандай, оның шені мен генерал жұлдыздары майдан желісінің артындағы партизандық бөлімшесіне әуеден жіберілді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Сидір Ковпак Кеңес Украинасының басшылығындағы маңызды лауазымдарды иеленді, оның ішінде 1947 жылы Украина Жоғарғы Соты төрағасының орынбасары және 1967 жылы Украина Жоғарғы Кеңесінің төрағасы болды. Ол сондай-ақ Кеңес Одағы Жоғарғы Кеңесінің 2-ден 7-ші шақырылымға дейінгі мүшесі болды.