Кіріспе

Джозеф Исак Клантон (1847–1887) – Аризона территориясының Кочиз округы Каубойларының мүшесі, ранчер.

Джозеф Исак Клантон (шамамен 1847 – 1 маусым 1887) «Каубойлар» деп аталатын заңсыз топтасудың мүшесі болды, олар заңгерлер Уайатт, Вергиль және Морган Эрппен, сондай-ақ Док Холлидеймен қақтығысқа түсті. 1881 жылдың 26 қазанында Клантон Аризона территориясының Томбстоун қаласындағы О.К. Корралдағы атысқа қатысты, бірақ қарусыз болды және атыстан қашып кетті, сол шайқаста оның 19 жастағы інісі Билли қаза тапты. Клантон Эрптер мен Холлидейге қарсы кісі өлтіру ісін қозғады, бірақ 30 күндік алдын ала сот отырысынан кейін судья Уэллс Спайсер заң қызметкерлері өздерінің заңды міндеттерін орындағанын мәлімдеді. Клантон 1881 жылдың 30 желтоқсанында Вергиль Эрпке қастандық жасауға қатысқан деп айыпталды, бірақ басқа Каубойлар оған күдіктен босатуға көмектесті және ол босатылды. Алты жылдан кейін Клантон мал ұрлығы үшін тұтқындауға тырысқан заңгердің қолынан қаза тапты.

Ерте өмір

Миссури штатының Каллавей округінде дүниеге келген Джозеф Айзек "Айк" Клэнтон, Ньюман Хейнс Клэнтонның (1816–1881) және оның әйелі Марая Секстон (Келсо) Клэнтонның жеті баласының бірі еді. Оның әкесі кейде күндізгі жұмысшы, алтын іздеуші, фермер болып жұмыс істесе, 1870-ші жылдардың соңында Аризона территориясында мал өсіруші болды. Клэнтонның анасы 1866 жылы қайтыс болды. Айк 1877 жылы отбасымен Аризона территориясындағы Томбстоунға көшкен кезде олармен бірге болды (Томбстоун қалаға немесе тіпті кен орталығына айналмағанша). Сол кезде Ньюман Клэнтон ұлдары Пин (немесе "Фин"), Айк және Биллимен бірге тұрды. 1878 жылға қарай Айк Томбстоун Милл (қазіргі Миллвилл, Сан-Педро өзенінің жанында) орналасқан жерде шағын асхана ашты. Бірақ 1881 жылға қарай ол Томбстоуннан батысқа қарай 19 шақырым, ал Чарльстоннан 8 шақырым қашықтықтағы Льюис-Спрингстегі әкесінің ранчосында жұмыс істеді. Клэнтондар және олардың ранчо жұмысшылары мен серіктестері "Каубойлар" деп белгілі болды және олар бейбақ мінез-құлқымен танымал еді. Олар АҚШ-Мексика шекарасынан мал ұрлау, сондай-ақ қарақшылық және кісі өлтіру сияқты қылмыстарда айыпталды.

Айқындық, Ерптермен қақтығыстар

Клэнтонның танымалдылығы негізінен Вайатт Ерппен және Вайаттың досы Док Холлидеймен болған қақтығысына негізделген. Ерптер мен Клэнтондардың саяси, жеке және құқықтық айырмашылықтары болды және олардың арасындағы алауыздық 1881 жылы күшейді. "Каубойлар" қолданыстағы шериф Чарльз Шибеллді қолдаса, Ерптер 1880 жылдың қараша айындағы сайлауда оның қарсыласы Боб Полды қолдады. Клэнтон көпшілік алдында мақтанып, көп ішімдік ішіп, тез ашуға бой алдыратын. Ол көп сөйлейтінімен әйгілі болды. 1879 жылдың қарашасында, Томбстоунға келгеннен кейін, Ерптің аты ұрланды. Бір жылдан астам уақыт өткен соң, шамамен 1880 жылдың желтоқсанында, Ерпке жылқының Чарльстон маңында пайдаланылып жатқаны хабарланды, және Уайатт пен Холлидей оны заңды түрде қайтару үшін меншік құжаттарын күту үшін Чарльстон маңындағы Клэнтонның ранчосына баруға мәжбүр болды. Уайатттың кейінірек берген куәлігіне сәйкес, 18 жасар Билли Клэнтон одан "тағы жылқың жоғалып кетті ме" деп сұрады, бірақ ол меншік құжаттарын көрсетпестен жылқыны берді, бұл Уайатқа Билли Клэнтонның жылқының кімге тиесілі екенін білгенін көрсетті. Шериф Джонни Бехан кейіннен бұл оқиға Айк Клэнтонды ашуландырғанын айтты. Бұл Ерпті де ашуландырды.

Ерп Клэнтонға ақшалай сыйлық ұсынады

Джонни Бехан оны шериф орынбасары лауазымына тағайындамағаннан кейін, Ерп келесі Кочиз округі сайлауында оны жеңе аламын деп ойлады. 1881 жылдың 15 наурызында Бенсон дилижансын тонағандарды (оның нәтижесінде жүргізуші мен жолаушы қаза тапты) ұстап алу оған шерифтік лауазымды жеңуге көмектеседі деп ойлады. Ерп кейінірек 1881 жылдың 2 маусымында Клэнтонға Wells, Fargo & Co. ұсынған сыйлық ақшасын және одан да көп соманы дилижансты тонағандарды ұстауға немесе өлтіруге жетекші ақпарат берген жағдайда ұсынғанын айтты. Ерптің сөзіне сүйенсек, үш күдікті – Леонард, Хед және Крейн басқа да оқиғаларда қаза тапқаннан кейін жоспар орындалмады. 1881 жылдың жазында Клэнтон "Денни" Макканн деген қамар ойыншымен дауласып қалды. 1881 жылдың 9 маусымында олар Ален-стриттегі салонның ішінде отырғанда Клэнтон Макканнды қорлады. Макканн Клэнтонға шапалақ салды, ол орнынан тұрып, тапаншасын әкеліп қайтты. Макканн да солай жасады, екеуі Wells Fargo кеңсесінің алдындағы көшеде кездесті. Олар қаруларын суырып алған кезде, Томбстоун маршалы Вергиль Ерп олардың арасына кіріп, атысқа жол бермеді.

Клантон ұрлық және мал шаруашылығы

Клэнтон ранчосы табысты кәсіпорынға айналды. О.К. Корралдағы атыс-шабуылдан кейін берген куәлігінде Клэнтон өткен жылы 700-ге жуық ірі қара мал өсіріп, сатып алғанын айтты, ал Клэнтон ранчосы сол аймақтағы ең табысты мал шаруашылықтарының бірі болды. Дегенмен, Клэнтондар Кочиз немесе Пима округтерінде мал өсіру үшін қажетті белгіні тіркемеген. Сол кездегі Мексика үкіметі шекара арқылы тасымалданатын тауарларға жоғары салық салғандықтан, контрабанда табысты бизнеске айналды. Кочиз округіндегі заңсыз ковбойлар ұйымдасқан емес, олардың зорлық-зомбылық, мал ұрлығы немесе қарақорлық әрекеттерін көбінесе тәуелсіз ковбойлар тобы жасаған. Ньюман Хейнс Клэнтон, сондай-ақ "Ескі Клэнтон" деп танылған, Айк әкесі Мексика шекарасына жақын мал өсіретін шаруашылықты басқарды, ол заңсыз ковбойлардың контрабандалық саудасы үшін маңызды бекет болды. 1881 жылдың 12 тамызында Ескі Клэнтон және тағы алты адам Керли Билл Броциус сатқан ұрланған малды Мексика шекарасына жақын Гуадалупе каньоны арқылы айдап әкеліп жатқанда, Гуадалупе каньонында комендант Фелипе Нери жіберген мексикалықтардың шабуылына ұшырады. Ескі Клэнтон және тағы бес адам шабуылда қаза тапты.

Томбстоундағы атыс

Клэнтон басқаларға Док Холлидей, Вирджил Ерп, Уайатт Ерп және Морган Ерптің барлығы Бенсон вагонын тонауға қатысқандарын айтқанын мәлімдеді. 1881 жылғы 25 қазанда Клэнтон Томбстонда мас күйде және қатты дауыстап тұрғанда, Холлидей оны Бенсон поезінің тонау туралы жалған айтқаны үшін айыптады. Томбстоун қаласының маршалы Вирджил Ерп араласып, егер олар дауды тоқтатпаса, Холлидей мен Клэнтонды қамаумен қорқытты, сосын Холлидей үйіне кетті. Клэнтонмен болған жанжалдан кейін Уайатт Ерп Холлидейді оның пансионатына, Камилюс Сидни "Бак" Флайдың пансионатына алып барды, ол ішімдікке тойып ұйықтасын, содан кейін үйіне барып, төсегіне жатты. Томбстоун маршалы Вирджил Ерп Клэнтонмен, Том Маклауримен, Кочиз округінің шерифі Джонни Беханмен және тағы бір адаммен (Клэнтон мен тарихқа белгісіз) таңға дейін карта ойнады. Кейін Клэнтон куәлігінде Уайатт Ерптің оны қарғағанын айтты. Ол Уайатт, Вирджил және Морган Ерптің оған мылтығын ұсынып, сот залында олармен күресуге шақырғанын, бірақ Клэнтон одан бас тартқанын айтты. Клэнтон Ерптерге ешқашан қауіп төндірмегенін де жоққа шығарды. Клэнтон 25 доллар айып төледі, сот шығындары қосылды, төлегеннен кейін қарусыз қалды. Вирджил Ерп Клэнтонға Клэнтонның тәркіленген мылтығы мен револьверін қалаға келгенде каубойлар жиі баратын Гранд-отельде қалдыратынын айтты. Клэнтон бірнеше күннен кейін қаруды түрме бастығы Уильям Сульден алғанын мәлімдеді. Билли мен Фрэнк ең алдымен Аллен-стриттегі Гранд-отельге тоқтады, оларды Док Холлидей қарсы алды. Олар ағайындыларының Ерптермен соңғы екі сағат ішінде ұрысқанын бірден білді. Бұл оқиға қалада көп әңгімеге себеп болды. Ашулы Фрэнк ішпейтінін айтты, ол және Билли бірден салоннан шығып, Томды іздеуге кетті. Заң бойынша, Фрэнк пен Билли қаруларын Гранд-отельде қалдыруы керек еді. Олардың орнына, олар толық қаруланған күйінде қалды. Қала заңында жақында келген келушінің "жақсы ниетпен және ақылға қонымды мерзімде" қалаға қарумен қанша қашықтықта бара алатыны туралы нақты айтылмаған. Бұл саяхатшыға тікелей ат қорасына, қонақ үйге немесе салонға бара жатқанда қаруын сақтауға мүмкіндік берді. Коулман деген кісі Вирджилге каубойлардың Дунбар мен Декстер ат қорасын О.К. Корралға тастап кеткенін және әлі де қарулы екенін айтты, сосын Вирджил оларды қарусыздату керек деп шешті. Үш негізгі Томбстоун ат қорасы 4-ші көшенің батысында, Уайатт каубойлардың патрондар сатып алып жатқанын көрген жерден бір-екі блок қашықтықта орналасқан. Каубойлардың досы Кочиз округінің шерифі Джонни Бехан кейіннен ол мәселе туралы алғаш рет сағат 13:30-дан кейін шаштаразда қырқынып жатқанда білгенін, яғни кешкі ойыннан кейін тұрғанда айтты. Бехан дереу каубойларды іздеуге кеткенін мәлімдеді. Сағат 14:30 шамасында ол Клэнтон мен Маклауридің Фримонт көшесінде Фримонт көшесінің батысында орналасқан Флайдың 12 бөлмелі пансионаты мен фотостудиясы орналасқан тар, кең бос жерде немесе аллеяда жиналғандарын көрді. Жер О.К. Корралдың артқы кіреберісінен алты жер қашықтықта болды. Вирджил Ерп Уайатттың Спангенбергтің қару дүкенінде каубойлармен сөйлесіп жатқанын білгенде, Аллен көшесінің бұрышындағы Wells Fargo кеңсесінен 10 калибрлі немесе 12 калибрлі, қысқа, екі түтікшелі мылтық алды. Томбстон халқын алаңдатудан сақтау үшін Вирджил Хаффордтың салонына оралды, мылтықты ұзын пальтосының астына жасырды. Ол мылтықты Док Холлидейге берді, ол оны пальтосының астына жасырды. Ол Холлидейдің таяғын алып кетті. Спангенбергтен каубойлар О.К. Корралға көшіп барды, онда куәгерлер оларды Ерптерді өлтіреміз деп қорқытқандарын естіді. Содан кейін олар Док Холлидей тұратын C. S. Fly пансионатының жанындағы бос жерге қарай бір блок жүрді. Клэнтон куәлігін аяқтаған кезде, барлық айыптау ісі күдікті болып шықты. Төреші Спайсер заң қызметкерлерін кінәсіз деп тапты. Ол өзінің шешімінде Клэнтонның бұрынғы күні, қарусыз болғанда, Ерп ағайындылары мен Холлидейдің оны қорлағанын және қарулы болғанда оларды атып немесе олармен күресуге ниеттенгенін атап өтті. Атыс болған күні Вирджил Ерп оны револьвері бар деп қамауға алған. Атыс кезінде ол қарусыз болған. Спайсер Клэнтонның Ерптер оны өлтіруді көздегенін айтқандығын атап өтті, бірақ сол күні екі жағдайда да Ерптер оны өлтірмеді және жекпе-жек кезінде оған қарсылықсыз қашып кетуіне мүмкіндік берді. Спайсер "Исаак Клэнтон мүлдем зардап шекпегенін және оны ең алдымен және ең оңай өлтіруге болатындығын" жазды. Кейіннен Клэнтонды ағасы Пин Клэнтонмен және досы Пони Дильмен бірге 1881 жылғы 30 желтоқсанда Вирджил Ерпті өлтіруге тырысқандығы үшін айыптады, нәтижесінде Вирджилдің сол қолы мүгедек болды. Айқас болған жерде Ик Клэнтонның шляпасы табылғанмен, оның көптеген достары оны қорғады, ол сол түні Контеншнде болғанын айтты, сосын дәлел жетіспегендіктен іс жабылды. 1882 жылғы 18 наурыз күні Морган Ерп Томбстондағы Хэтч салонында бильярд ойнап жатқанда есік терезесінен атылған оқтан қаза тапты. Уайаттқа оқ тиді, бірақ қауіптен қалды. Уайатт Ерп азаматтық сотқа сенбегенін және мәселені өзі шешуге бел буды. АҚШ-тың орынбасар маршалы Уайатт Ерп Вирджил Ерпті Калифорния штатының Колтон қаласындағы ата-анасының үйіне апарып, пойызға отырғызған федералдық отрядқа жетекшілік етті. Уайатт Тусон, Аризона штатындағы теміржол ауласында күтіп отырған Фрэнк Стилвеллді атып өлтірді. Бірнеше күннен кейін Уайатт үлкен отряд жинап, кек қайтаруға шықты, оған жетпеген әділеттілікті орнатуға бел буды. Уайатт Клэнтонды таба алмады, бірақ үш басқа заңсыз каубойді өлтірді, ал Ерптер мен Холлидей 1882 жылғы сәуірдің соңында Аризонадан кетіп қалды.

Кино мен теледидардағы суреттер

Клэнтон 1940 жылдардан бері көптеген фильмдерде және телесериалдарда бейнеленген, олардың көпшілігі қатты қиялдануға негіделген. «Томбстоун, өлуге тым қиын қала» (1942) фильмінде Клэнтонды Виктор Джори сомдады. Джон Фордтың «Менің сүйікті Клементинам» (1946) классикалық фильмінде Клэнтонды Грант Уизерс ойнады. Лайл Беттгер Джон Стерджестің «О.К. Корралдағы атыс» (1957) фильмінде Клэнтонды қатыгез қарақшы ретінде көрсетті. Стерджестің «Пушканың сағаты» (1967) атты жалғасында Роберт Райан оны мәдениетті адам ретінде бейнеледі. Клэнтон «Доктор Ху» хикаясының «Оқ атушылар» (1966) бөлімінде Уильям Хернделл рөлінде ойнады, бұл бөлім негізінен Стерджестің фильміне негізделген. 1957 жылы Кело Хендерсон Дейл Робертсонның NBC сериалы «Уэллс Фаргоның әңгімелері» эпизодында Клэнтонды ойнады. 1959 жылдан 1960 жылға дейін актер Джон Милфорд «Уайатт Эрптің өмірі мен аңызы» атты ABC/Desilu телесериалының сегіз эпизодында Клэнтон рөлін сомдады. Кейін оның орнына Рейфорд Барнс келді. Клэнтонды Уильям Таннен «ОК Корралдан кейін» эпизодында ойнады. «Жұлдызды жол» сериалының «Пушканың көлеңкесі» (1969) эпизодында капитан Джеймс Т. Кирк (Уильям Шатнер) бөтен иллюзиялық сынақтың бөлігі ретінде эпизод бойы Клэнтон рөлін ойнады. ДеФорест Келли (Др. Леонард МакКой) сондай-ақ «Жұлдызды жолға» дейін CBS телесериалының бір эпизодында Клэнтонды ойнады. Майкл Уитни «Доктор» (1971) фильмінде Клэнтон рөлін сомдады. Стивен Ланг «Томбстоун» (1993) фильмінде Клэнтонды ойнады, бұл фильм Билли Брейкенридждің «Хеллдорадо: Заңды Мескитке әкелу» кітабына көп сіңірген. Фильмде Клэнтон Клэнтон бандасының екінші басшысы ретінде көрсетілген. Джефф Фей «Уайатт Эрп» (1994) фильмінде Клэнтонды ойнады, онда басты рөлді Кевин Костнер сомдады. Кристофер Фулфорд оны 2007 жылы BBC-нің «О.К. Корралдағы атыс» драмалық деректі фильмінде ойнады.