Кіріспе
Құмырсқалар тұқымдасы
Ephydridae (жағалау құмырсқасы, кейде тұз құмырсқасы) – Diptera қанатылылар отрядына жататын жәндіктер тұқымдасы. Жағалау құмырсқалары – теңіз жағалауларында немесе кішкентай ішкі суларда, мысалы, көлдерде кездесетін ұсақ құмырсқалар. Әлем бойынша шамамен 2000 түрі сипатталған, оның ішінде Ochthera түрі де бар. Мұнай құмырсқасы Helaeomyia petrolei – табиғи жағдайда пайда болатын шикі мұнайда тіршілік ететін жалғыз жәндік. Тағы бір ерекше түрі – Моно көлінде көптеп тіршілік ететін Ephydra hians.
Сипаттама
Терминдер үшін Диптералардың морфологиясын қараңыз. Шыбықтар өте ұсақтан кішкентайға дейін (0,9–7,0 мм) болады, қара немесе сұр түсті. Қанаттарында кейде өрнектер кездеседі. Костаның бірінші бөлімінде екі үзіліс бар, олар көкірек арқалық тамырына жақын және 1-тамырдың соңына жақын орналасқан. Екінші базальды жасуша дискальды жасушадан бөлінбеген. Аристалар жалаң немесе жоғарғы жағында қылдары болады (жоғарғы жағында түкті). Кейбір түрлерде ауыз тесігі өте кең. Көздің тік диаметрі мен генаның биіктігі арақатынасы (бет индексі) жеке түрлерді анықтауда кеңінен қолданылады.
Ұрықтар
Нотифилини тайпасында бас бас сүйегіне дейін азайтылған, алдыңғы спиракулдары жоқ, ал артқы спиракулдары тікендерге айналған. Басқа таксондардың личинкалары Sciomyzidae-ге ұқсас, олардың артқы спиракулдары ортақ негізден екіге айырылған тармақтардың ұштарында орналасқан. Оларды қысқа кеуде сегменттерімен (ішек сегменттері сияқты) және ауыз ілгектерін байланыстыратын қарындық доғаның болмауымен ажыратуға болады.
Сәйкестендіру
Андерссон, Х. (1971), Лимнеллияның еуропалық түрлері (Dipt., Ephydridae). Энтомология Скандинавия 2: 53–59. Еуропалық түрлерге арналған анықтама. Беккер, Т. (1926), Эфидридтер. 56а. Линднер, Э. (ред.) Палеарктикалық аймақтың шыбықтары 6: 1–115. Палеарктикалық түрлерге арналған анықтамалар, бірақ қазір қайта қарау қажет (неміс тілінде). Canzoneri, S. & Meneghini, D. (1983), Ephydridae e Canaceidae. Италия фаунасы XX. Осы екі отбасы үшін итальяндық түрлердің қайта қаралуы (итальян тілінде). Матис, В. Н. & Затварницки, Т. (1990), Athyroglossa (Diptera: Ephydridae) батыс Палеарктикалық түрлерінің қайта қаралуы. Америка энтомологиялық қоғамының еңбектері 116: 103–133. Батыс Палеарктиканың түрлерінің тұқымдық қайта қаралуы. Э. П. Нарчук Ephydridae отбасы, Bei Bienko, G. Ya, 1988 КСРО-ның еуропалық бөлігінің жәндіктеріне арналған анықтамалар 5 том (Diptera) 2-бөлім. Ағылшын тіліндегі басылым. Zatwarnicki, T. (1997), Эфидридтер. А. Нильсон (ред.) Солтүстік Еуропаның су жәндіктері (таксономиялық анықтамалық). Apollo Books, Стенструп, Дания. Туыстарға арналған анықтама кіреді.
Тіршілік ету орындары
Эфдридтер теңіз жағалауы мен ылғалды жерлердегі әртүрлі орталарды мекендейді, оның ішінде ыстық бұлақтар, мұнай шоғырлары, тұзды көлдер, сілтілі көлдер, батпақтар бар. Ересектері (имаго) фитофагтар, кейде микроскопиялық балдырлар мен бактериялармен (Paracoenia, Ephydra) немесе жыртқыштармен (Ochthera, Ephydrinae) қоректенеді. Көптеген дернәсілдер (личинкалар) фитофагтар болып табылады, су өсімдіктерін (оның ішінде егілген күрішті) жейді, ал кейбіреулері балдырларды немесе сапрофиттермен қоректенеді. Trimerina дернәсілдері жыртқыштар. Кейбір түрлер басқа жануарлар үшін маңызды тағамдық көз болып табылады. Ал басқалары ауылшаруашылық егіндеріне зиян келтіреді. Кейбір эфдридтердің дернәсілдері өте ерекше ортада тіршілік етеді. Мысалы, Ephydra brucei ыстық бұлақтар мен гейзерлерде тіршілік етеді, онда су температурасы 45 градустан асып кетеді; кейбір Scatella түрлері ыстық күкірт бұлақтарында тіршілік етеді; Helaeomyia petrolei шикі мұнай шоғырларында дамиды; ал Ephydra cinerea, нағыз тұздық шыбығы, тұз концентрациясы өте жоғары көлдерде кездеседі. Кейбіреулерінің халық денсаулығы үшін маңызы бар, олар канализациялық сүзгілер мен септикалық резервуарлармен байланысты. Шыбықтар ылғалды топырақта немесе су, су асты және сирек құрғақ топырақта өсетін өсімдіктердің жапырақтарында дамиды. Шыбықтар жағалауда, су өсімдіктері арасында, кейде су бетінде (Ephydra) кездеседі.