Кіріспе

Финн композиторы

Эркки Густав Мелартин (7 ақпан 1875, Какисалми – 14 ақпан 1937, Хельсинки) – кеш романтизм және ерте заманауи кезеңдердегі фин композиторы, дирижер және педагог. Мелартин Финляндияның ең маңызды ұлттық-романтикалық композиторларының бірі саналады, алайда оның музыкасы – сол кезде де, қазір де – елдің ең танымал композиторы Жан Сибелиусқа қарағанда көлеңкеде қалды. Мелартиннің шығармашылығының ядросы алты (аяқталған) симфониядан тұрады, сондай-ақ Финляндияның ұлттық эпосы – «Калеваладан» алынған сюжет негізінде жазылған «Айно» операсынан, бірақ стиль жағынан Рихард Вагнерге жақын. Мелартиннің басқа да маңызды шығармаларына танымал «Торлық маршы» (1904; «Ұйықтаған сұлу» пьесасының қосымша музыкасынан); симфониялық поэма «Траумгезихт» (1910); «Д-минордағы скрипка концерті» (1913); сопрано және оркестрге арналған «Маржатта» (1914) симфониялық поэмасы; Финляндияның алғашқы ірі балеті «Көк меруерт» (1930); және 1896–1910 жылдар аралығында жазылған төрт скрипкалық квартет кіреді. Сонымен қатар, Мелартиннің жеке дауыс пен фортепианоға арналған бірнеше әндері фин репертуарында берік орын алды. Екі қосымша жоспарланған симфония – жетінші және сегізінші – оның беделін Финляндияда да, халықаралық аренада да нығайтатын еді, бірақ олардың дамуы Мелартиннің 62 жасындағы қазасынан үзіліп қалды.

Мансап

Композиторлық өнермен қатар, Мелартин Хельсинки музыка колледжінде, кейін Хельсинки консерваториясында музыка сабақтарын оқытып, музыкалық жетекшілік атқарды. Оның шәкірттерінің арасында композитор және дирижер Хайди Сандблад Халме болды. 1908–11 жылдары Виборг оркестрінің дирижері ретінде, созылмалы денсаулық проблемаларына қарамастан, Мелартин кеңінен гастрольдік сапарлар жасады (солтүстік Африка мен Үндістанға дейін), 1909 жылы Скандинавияда Густав Малердің музыкасын алғаш рет орындады – «Қайта тірілу» симфониясының баяу бөлімін. Мелартин негізінен лирикалық шығармалардың авторы болғанымен, симфония оның музыкалық шығармашылығының орталық бөлігін құрады. Ол алты симфония жазды (1902–1924) және Малердің ықпалына түскен алғашқы фин композиторы болды. Төртінші симфонияда Карл Нильсеннің «Sinfonia Espansiva» шығармасындағыдай вокализ қолданылады. Бесінші симфония – фуга мен хормен аяқталатын «Sinfonia brevis», ал алтыншы симфония, басқа бес симфониядан гармониялық тұрғыдан озық, C минорындағы бірінші бөлімнен басталып, Малердің «Қайта тірілу» симфониясын еске түсіретін түрде E flat мажор финалына қадам-қадаммен жетеді. Оның музыкалық шығармашылығына опера – «Айно» (фин ұлттық эпосы «Калеваладан» алынған кейіпкер негізінде), скрипкалық концерт, төрт скрипкалық квартет және көптеген фортепианолық шығармалар кіреді. Сондықтан оның шығармалары оркестр үшін жазылған ірі шығармалар мен кішкентай топтар мен солистерге арналған камералық шығармаларға бөлінеді. Жан Сибелиуспен бір уақытта жұмыс істегеніне қарамастан, ол оның стиліне түспеді, ал оның шығармашылығы Финляндияның ең құрметті композиторының көлеңкесінде қалды. Оның «Ұйқылы сұлу» балетінен алынған «Юхламарси» (Бейрамдық шеру) Финляндиядағы ең танымал үйлену шеруі болып табылады.

Сахна

Аино, Опера екі актіде, Оп. 50 (1912)
Сининен хельми (Көк інжу), Балет, Оп. 160 (1930)
Принцесса Руусунен (Ұйқыдағы сұлу қыз), қосымша музыка, Оп. 22 (1904)

Оркестрлік

Симфония № 1 до минор, Op. 30 № 1 (1902)
Сикайоки, Симфониялық поэма, Op. 28 (1903)
Симфония № 2 ми-бемоль мажор, Op. 30 № 2 (1904)
Принцесса Руусунен (Ұйқыдағы сұлу қыз), Op. 22 (1904, 1911)
Симфония № 3 фа мажор, Op. 40 (1906–07) / Партитура, ағылшын тіліндегі алғы сөз
Траумгезихт, Симфониялық поэма, Op. 70 (1910) / Партитура, ағылшын тіліндегі алғы сөз
Патриа, Симфониялық поэма, Op. 72 (1911)
Марятта, сопрано және оркестр үшін симфониялық ән, Op. 79 (1914) / Партитура, ағылшын тіліндегі алғы сөз
Симфония № 4 "Кесасинфония" (Жазғы симфония), ми мажор, Op. 80 (1912) / Партитура, ағылшын тіліндегі алғы сөз
Лирикалық сюита № 3 "Impressions de Belgique", EM144 (1915–1916)
Симфония № 5 "Sinfonia brevis", ля минор, Op. 90 (1915) / Партитура, ағылшын тіліндегі алғы сөз
Симфония № 6, Op. 100 (1924)
Дивертименто, Op. 152 (1928)
Интермеццо, Op. 147 (1929)
Сининен Хельми, Балеттен алынған сюита, Op. 160 (1930)
Симфония № 7 "Sinfonia gaia", Op. 149 (1935–1936, 1-бөлім дайын, қалған бөліктердің эскиздері)
Симфония № 8, Op. 186 (1936–1937, аяқталмаған және фрагментті)
Симфония № 9, Op. 188 (1930-шы жылдар, тек құрылымдық жоспарлар ғана бар)
Скрипка және оркестр үшін до минор концерт, Op. 60 (1913)

Пианино

Марионнет (Marionetteja), 4 қолға арналған фортепиано сюитасы, Оп. 1 (1899)
2 Баллада, Оп. 5 (1899)
Ластуя I (Чипс I), 6 пьеса, Оп. 7 (1900)
3 Пьеса, Оп. 8 (1899)
Ластуя II (Чипс II), 6 пьеса, Оп. 9 (1900)
Скиццер, 5 пьеса, Оп. 11
Екінші легенда, Оп. 12 (1900)
Ластуя III (Чипс III), 5 пьеса, Оп. 34 (1906)
Ластуя IV (Чипс IV), 5 пьеса, Оп. 48 (1907)
Суралинен пуутарха (Меланхолия бақшасы), 5 пьеса, Оп. 52 (1908)
Лирикалық пьесалар, Оп. 59 (1909)
4 Пьеса, Оп. 75
9 Кішкентай пьеса, Оп. 76
Альбом парақтары, Оп. 83
4 Сонатина, Оп. 84
24 Прелюдия, Оп. 85 (1913–20)
Noli me tangere, Оп. 87 (1914)
3 Пьеса, Оп. 98 (1916?) Skuggspel, 7 пьеса, Оп. 104
Fantasia apocaliptica, Оп. 111 (1921)
6 Пьеса, Оп. 118 (1923)
No. 2 Жұмбақ орман
6 Пьеса, Оп. 123 (1924–1925)

Вокалдық

3 Дауыс пен фортепианоға арналған әндер, Оп. 13
Кексхолмнан халық әндері (Kansanlaulua Käkisalmelta), Оп. 55
5 Дауыс пен фортепианоға арналған әндер, Оп. 69
3 Дауыс пен фортепианоға арналған әндер, Оп. 77
3 Дауыс пен фортепианоға арналған әндер, Оп. 86
4 Дауыс пен фортепианоға арналған әндер, Оп. 95