Кіріспе

Жартылай кәсіби баскетбол лигасы, 1967–1976 жылдар аралығындағы баскетбол лигасы Ұлттық баскетбол ассоциациясына бірікті. Американдық баскетбол қауымдастығы (АБА) – 1999 жылы құрылған американдық ерлердің жартылай кәсіби баскетболдың екінші деңгейдегі лигасы. АБА командалары АҚШ-та орналасқан, сондай-ақ Жапониядан кешіп жүретін бір команда бар. Бұрын лигада Канада, Қытай және Мексикадан халықаралық командалар да болған. Лига басшылығы франшиза иеленуге қатысты талаптарды өте төмен ұстайды, нәтижесінде жүздеген АБА командалары тарап кетті немесе қарсылас лигаларға өтті. Лига өз атын және АБА тауарлық белгілерін Ұлттық баскетбол ассоциациясынан лицензиялайды, ол АБА–NBA бірігу кезінде Американдық баскетбол қауымдастығын (1967–1976) өз құрамына қосты. Әйелдер американдық баскетбол қауымдастығы 2017 жылдан бері АБА-ның серіктес лигасы ретінде жұмыс істеп келеді.

Басталуы мен тоқтатылуы, 19992002

Лига 1999 жылы Дик Тинкхэм мен Джо Ньюман тарапынан ABA 2000 ретінде бірлесіп құрылды. Тинкхэм бұрынғы Америка баскетбол қауымдастығында (ABA) «Индиана Пейсерс» командасын құруға бірлесіп қатысқан, ал Ньюман «Пейсерс» командасының жарнамалық директоры болған. Ұлттық баскетбол қауымдастығы (NBA), ABA тауарлық белгісінің иесі және бастапқы лиганың көптеген командаларын сіңіріп алғаннан кейін, 1999 жылдың желтоқсанында Тинкхэм мен Ньюманды сотқа берді. Алайда, сот процесі сәтсіз аяқталды, себебі NBA ABA тауарлық белгісін белсенді түрде пайдаланбаған. Жаңа лига NBA-мен 50 000 долларға атауды лицензиялау туралы келісімге келді. Лига өзінің алғашқы 2000–2001 жылғы маусымын сегіз командамен бастады: «Чикаго Скайлайнерс», «Детройт Догс», «Индиана Легендс», «Канзас-Сити Найтс», «Лос-Анджелес Старс», «Мемфис Хаун'Догс», «Сан-Диего Уайлдфайр» және «Тампа-Бей ТанддерДогс». Джо Ньюман «Жексонвилл Жэкалс» командасының орнына «Индиана Легендс» командасын құрды, олар арена таба алмағандықтан лигадан шығарылды. Марк Хамистер «Буффало» франшизасының құқықтарын 75 000 долларға сатып алды, бірақ ол да арена таба алмады. 2000 жылдың желтоқсанында Халықаралық баскетбол лигасымен бірігу жобасы сәтсіз аяқталды, бұл маусымды қосымша командалармен бастауға мүмкіндік бермеді. Жанкүйерлерді тарту үшін ABA командаларын бұрынғы NBA ойыншыларымен және жергілікті байланысы бар колледж баскетбол жұлдыздарымен құралуға ынталандырды. Бұрынғы NBA чемпионы және Флорида штатында туған Даррил Доукинс «Тампа-Бей ТанддерДогс» командасының бас жаттықтырылушысы болып тағайындалды. 2001–2002 жылғы ABA маусымында алғашқы маусымнан тек үш команда қайта оралды: «Чикаго Скайлайнерс», «Лос-Анджелес Старс», «Мемфис Хаун'Догс», «Сан-Диего Уайлдфайр» және «Тампа-Бей ТанддерДогс» командалары «Кентукки Про Кэтс», «Лас-Вегас Слэм», «Феникс Эклипс» және «Оңтүстік Калифорния Сурф» командаларымен алмастырылды. Джо Ньюман 2002 жылдың тамызында сегіз бұрынғы ойыншы оларға жалақы төлемегені үшін сотқа бергеннен кейін «Индиана Легендс» командасын таратып жіберді. Ньюман екі маусым бойы иелік ету кезеңінде 1 миллион долларға жуық шығынға ұшырағанын мәлімдеді. 2002–2003 жылғы маусым өткізілмеді, себебі лига қайта ұйымдастыру мақсатында қызметін тоқтатты. 2002 жылдың қарашасында «Канзас-Сити Найтс» командасының иесі Джим Кларк лига президенті және бас операциялық директоры болып тағайындалды.

Қайта құрылымдау және олардан кету, 2003-2005

Лига 2003–04 маусымда жеті командамен ойынды қайта бастады. Канзас-Сити Найтс командасы қайта оралды, ал оларға Фресно Хитвейв, Джерси Сквайрс, Лас-Вегас Рэтлерс, Хуарес Галлос де Пелеа, Лонг Бич Джам және Тихуана Драконс қосылды. Деннис Родман Лонг Бич Джам клубымен келісім жасағанда лигаға ұлттық назар аударды, ол команданы бірінші маусымда АБА титулына жеткізді. 2004–05 маусымда франшиза ақысы 50 000 доллардан 10 000 долларға дейін төмендетілді және жаңа командаларды тарту үшін кепілдеме талабы алынып тасталды. Содан кейін командалар өңірлік топтарға біріктірілді, бұл қызығушылықты арттыруға және жол шығындарын азайтуға мүмкіндік берді, сол маусымда үш дивизионда 37 клуб бақ сынасты. Арканзас РимРокерс 2004–05 АБА титулын өзінің ойынға кірген бірінші жылы жеңіп алды, бірақ содан кейін Лонг Бич Джам командасымен бірге бәсекелес NBA Development League-ге қосылды. АБА 2005–06 маусымынан бастап Пекин Аошен Олимпианс клубын қабылдады, бұл клуб жұлдызды жас ойыншы Сан Юеге Қытай ұлттық құрамасы үшін ойнаудан бас тартқандықтан Қытай баскетбол лигасынан шеттетілген болатын. Олимпиада командасы Калифорния штатындағы Мейвуд қаласында өз алаңдарындағы ойындарын өткізді. Қытайдың CCTV 5 телеарнасы команданың ойындарын көрсетті, оларды орташа есеппен 15 миллион адам тамашалады. 2005–06 маусымынан кейін көптеген командалар толық кестелерін орындамай, банкротқа ұшырады, Шарлотта Кранк, Флорида Пит Буллс, Индиана Алли Кэтс, Питтсбург Хплозион, Сан-Хосе Скайрокетс және Сокал Легендс бәсекелес Континентальдық баскетбол қауымдастығына (Continental Basketball Association) қосылды.

Құрлыстың сәтсіз төңкерісі және ПБЛ құрылуы, 2006-2008

Лиганың алғашқы акциялық ұсынысына (АБКБ) дайындық кезінде бұрынғы НБА ойыншысы Джон Салли лига комиссары болып, ал Мэриленд Найтхокстың иесі Том Дойл 2006 жылдың қыркүйегінде лиганың операциялық директоры (COO) болып тағайындалды. Жаңа франшизалар құны кейіннен 2006-07 маусымда 20 000 долларға дейін көтерілді. Sports Illustrated жазушысы Александр Вольф өз командасының алғашқы маусымы туралы мақалалар жазып, Вермонт Фрост Хевз командасын құрды. Джон Салли мен Том Дойл акционерлердің атынан директорлар кеңесінде төңкеріс жасауға тырысты, нәтижесінде ABA Директорлар кеңесі 2007 жылдың 31 қаңтарында Джо Ньюманды бас директор лауазымынан босатуға дауыс берді. Ньюман Салли мен Дойлға сотқа жүгінді, бұл оның лауазымын сақтап, оларды лигадан кетуге мәжбүрлеген келісімге әкелді. 2006-07 маусымында чемпиондық атақты қорғаған Рочестер Рейзоршаркс, Уилмингтон Си Догс командасына қарсы плей-офф ойынын кейінге жылдыруға рұқсат сұрағаннан кейін, рұқсат алмады және жеңіліс ретінде қарастырылды. Осы оқиғадан кейін Хаммонд Рольерс, Джексонвилл Джем, Мэриленд Найтхокс, Квад Сити Риверхокс және Уилмингтон Си Догс командалары Рейзоршаркспен бірге Премьер-баскетбол лигасына (ПБЛ) қосылды. 2007-08 маусымынан кейін үстемдік еткен Вермонт Фрост Хевз, Халифакс Рейнмен, Манчестер Миллратс және Квебек Кебс командаларымен бірге Премьер-баскетбол лигасына өтті. 2008 жылдың сәуір айында Атланта Вижн командасының иесі Квентин Таунсенд лига президенті және операциялық директоры болып тағайындалды. Бірақ ол 2008 жылдың қарашасында НБА Даму лигасының франшизасын сатып алу схемасында инвесторларды алдағандығы үшін ұсталғаннан кейін осы лауазымдарынан алынды.

КҚА сіңіру және тұрақты емес, 2008-2013

2008–09 маусымының басында лига құрылғалы бері 200-ден астам команда таратылды. 2008–09 маусымында Оңтүстік-Шығыс Техас Мустангсы командасы, қиындыққа тап болған Continental Basketball Association лигасын тастап, лигаға қосылды. ABA, қалған төрт CBA командасымен лигааралық ойындар өткізуге тырысты, бірақ олардың лигасы маусым ортасында таратылды. НБА скауттары 2009 жылдың қаңтар айында лига ойындарына баруын тоқтатты, себебі көптеген ойындар жойылды немесе өткізілмеді. 2009–10 маусымында бірнеше команда, оның ішінде Тынық мұхиты Солтүстік-Батыс дивизионының барлық командалары таратылды. Сан-Франциско Rumble командасы қаржылық мүмкіндігі болмағандықтан Оңтүстік-Шығыс Техас Mavericks командасына қарсы плей-офф ойынына қатыса алмады. Филиппин ұлттық баскетбол құрамасы Gilas Pilipinas, Clayton Showtime, Los Angeles Slam, Riverside Rainmakers, San Diego Surf және West Coast All Stars сияқты ABA командаларымен бірқатар көрмелік ойындар өткізді. 2010 жылдың сәуірінде өткен бұл серия «ABA Достық Ойындары» деп аталды. Дик Пэкер 2010 жылдың сәуір айында лига президенті және COO болып тағайындалды. 2010–11 маусымында екінші рет қатарынан чемпион атанған Оңтүстік-Шығыс Техас Mavericks командасы, ABA-да жеткілікті бәсекелестік жоқ екенін мәлімдеп, НБА Даму Лигасына қосылу ниетімен кетті. Алайда, олардың НБА Даму Лигасына қосылу өтініші қабылданбады, франшиза 2011–12 және 2012–13 маусымдарын өткізіп алды. Олардың болмаған кезінде Джексонвилл Giants командасы қатарынан екі мәрте чемпион атанды, 2011–12 маусымында бұрын жеңіліссіз болған Оңтүстік Каролина Warriors командасын және 2012–13 маусымында North Dallas Vandals командасын жеңді. Команда 2013–14 маусымында Shreveport Bossier Mavericks ретінде ABA-ға оралды, жеңіліссіз өтіп, тамаша маусымда лига чемпионы атанды.

Басқарушылықтың өзгеруі және ESPN3 келісім-шарты, 2014-2016

2013–14 жылғы маусымның соңында лига құрылғалы бері 350-ден астам франшиза жабылды. Бұрынғы «Аризона Скорпионз» командасының иесі Рон Тилли 2014 жылдың шілдесінде Джо Ньюман зейнеткерлікке шыққаннан кейін лига президенті және бас директоры лауазымына тағайындалды. 2014 жылдың тамызында лига ESPN3 телеарнасымен екі жылдық трансляция келісіміне қол қойды, ол 2014–15 маусымынан бастап тұрақты маусым және плей-офф ойындарын көрсетуге мүмкіндік берді. 2014–15 маусымын екінші рет жеңіспен аяқтағаннан және төртінші чемпионатын жеңгеннен кейін «Шревпорт Боссиер Маверикс» командасы АБА-дан шығып, «Премьер Баскетбол Лигасына» қосылды. Джо Ньюман 2015–16 маусымынан бастап лига президенті және бас директоры лауазымына қайта оралды. 2016 жылдың 16 қаңтарында «Джексонвилл Гиантс» командасы «Джексонвилл Ветерандар Мемориалдық Аренасында» бұрын жеңіліске ұшырамаған «Чикаго Стим» командасын 100–93 есебімен жеңіп, лига тарихындағы рекордтық 8 987 көрерменді жинады. Бұрынғы аптада «Орландо Мэджик» командасы «Гиантсты» өздерінің NBA Development League филиалы ретінде қабылдауды қарастырып жатқаны хабарланған еді, бірақ жыл соңында олар қолданыстағы филиалдары «Эри БейХокс» командасын Флорида штатының Лейкленд қаласына көшірді.

WABA-ның басталуы және плей-ин турнирінің қосылуы, 2017 қазіргі уақытқа дейін

2017 жылы Әйелдер Америкалық Баскетбол Лигасы (WABA) құрылды. "Гарден Стейт Уорриорс" клубының иесі Марша Блоунт лига президенті және бас директоры болып тағайындалды. 2017–18 маусымда франшиза ақысы 2500 долларға дейін төмендетілді. Лиганың негізін қалаушы Дик Тинкхэм 2018 жылдың қазан айында бұлшықет дистрофиясынан көз жұмды. 2019–20 маусымы COVID-19 пандемиясының салдарынан мерзімінен бұрын тоқтатылып, плей-офф өткізілмеді. Жеңіліссіз "Джексонвилл Гиантс" 2020–21 жылдары жетінші және соңғы чемпионатын жеңіп алды, бұл команданың тарихындағы тұңғыш толыққанды маусымы және ABA тарихында үшінші рет болды. 2021–22 маусымынан бастап, плей-оффтың дивизиондық кезеңіне қатысатын командаларды анықтау үшін іріктеу турнирі енгізілді. 2021–22 плей-оффында "Steel City Yellow Jackets" командасынан жеңілгеннен кейін "Джексонвилл Гиантс" командасы қызметін тоқтатты. "Steel City Yellow Jackets" командасы 2022–23 плей-оффында "Burning River Buckets" командасынан жеңілгеннен кейін қызметін тоқтатты. "Burning River Buckets" және "Indiana Lyons" командалары 2022–23 маусымының бірлескен чемпиондары деп жарияланды, себебі дауылдан зақымдалғандықтан, олардың чемпиондық ойынын өткізуге жарамды арена болмады.

Командалар

109 команда 2023–24 маусымында кем дегенде бір ойын өткізді. Лиганың ең көне сақталған франшизалары – Garden State Warriors (құрылған 2005 ж.), Грузия Гвиззлиз (құрылған 2007 ж.) және Oceanside Surf (құрылған 2009 ж.).

Жоғалған

ABA-дан шығып, бірақ басқа лигаларда бәсекелесіп жатқан франшизаларға Детройт Пантерс (Maximum Basketball League), Китсап Адмиралдары (Тәуелсіз), Мотор Сити Круз (NBA G лигасы), Ньюфаундленд Рогз (Баскетбол Суперлигасы) және Шревпорт Маверикс (The Basketball League) кіреді.

Жұлдыздар ойынының нәтижелері

Шығыс (6 жеңіс) Батыс (4 жеңіс) Оңтүстік (2 жеңіс) Канзас Сити Найтс (1 жеңіс) Команда Д. J (1 жеңіс)

Жыл Нәтижесі Үй аренасы Үй қаласы Ойынның ең үздік ойыншысы Сілтеме 2001 Ойын өткізілмеді. 2002 Канзас-Сити Найтс 161, ABA All Stars 138 Кемпер Аренасы Канзас-Сити Морис Картер, Канзас-Сити Найтс 2003 Лига тоқтатылғандықтан өткізілмеді. 2004 Өткізілмеді. 2005 Батыс 163, Шығыс 149 Лас-Вегас спорт орталығы Лас-Вегас Лу Келли, Лас-Вегас Рэтлерс 2006 Шығыс 129, Батыс 127 BankAtlantic орталығы Sunrise Армен Гиллиам, Питтсбург Xplosion 2007 Батыс 138, Шығыс 123 Галифакс метро орталығы Галифакс Билли Найт, Атланта Вижн 2008 Шығыс 161, Батыс 140 Барре аудиториясы Барре Энтони Андерсон, Манчестер Миллратс 2009 Батыс, Шығыс Нэшвилл қалалық аудиториясы Нэшвилл Кит Симпсон, Техас Fuel 2010 ABA Батыс жұлдыздары vs. Gilas Pilipinas Hangar Athletic Xchange Лос-Анджелес 2011 Шығыс 123, Батыс 122 Джексонвилл ардагерлер аренасы Джексонвилл Кайоде Айени, Jersey Express 2012 Қызыл vs. Ақ vs. Көк (раунд-робин турнир) Eckerd колледжі Сент-Петербург 2013 Шығыс 198, Батыс 141 Оңтүстік қала маңындағы Оңтүстік Голландия колледжі Морис Микенс, Мемфис Блуфф Сити Рейн 2014 Нәтижелер жоқ. Grandview христиан мектебі Grandview 2015 Оңтүстік 138, Солтүстік 131 Kroc орталығы Оңтүстік Бенд 2016 Команда Д. J 140, Команда Гервин 139 Сент-Франсис академиясы Балтимор Терри Хосли, DMV Warriors 2017 Оңтүстік, Солтүстік Big Ben-нің үй алаңы Ричмонд Кристофер Кромарти, Оңтүстік Флорида Алтын 2018 Нәтижелер жарияланбады. Giving Heart Community Center Pittsburgh Антонио Реддик, Steel City Yellow Jackets 2019 Нәтижелер жарияланбады. Giving Heart Community Center Pittsburgh 2020 COVID-19 пандемиясының салдарынан өткізілмеді. 2021 Шығыс 210, Батыс 165 Джеймс Дж. Иган орталығы Флорисант 2022 Шығыс vs. Батыс 2023 Шығыс 169, Батыс 151 Jefferson колледжі Хиллсборо Доминик Джонс, Garden State Warriors 2024 Батыс 129, Шығыс 122 Spring Hill колледжі Мобил Дэвид Джонс, St. Louis Spirits