Кіріспе

Терт-бутил спирті – (CH3)3COH формуласы бар (кейде t BuOH түрінде белгіленеді) ең қарапайым үшіншілік спирт. Оның изомерлері 1-бутанол, изобутанол және 2-бутанол. Терт-бутил спирті – түссіз, бөлме температурасына жуық еріп, камфораға ұқсас иісі бар қатты зат. Су, этанол және диэтил эфирімен жақсы араласады.

Табиғи пайда болуы

Терт-бутил спирті сыра мен бұршақтарда анықталды. Ол сондай-ақ, кейбір алкогольді сусындарда ашыту үшін қолданылатын кассавада да табылады.

Дайындық

Терт-бутил спирті пропилен оксидін өндірудің қосымша өнімі ретінде изобутаннан коммерциялық түрде алынады. Оны изобутиленнің катализдік гидратациясы арқылы немесе ацетон мен метилмагний хлориді арасындағы Гринард реакциясы арқылы да өндіруге болады. Сумен азеотроп қосылысы түзетін болғандықтан, қарапайым дистилляция арқылы тазарту мүмкін емес, бірақ көп мөлшерде суы бар еріткішті кептіру үшін бензол қосылып, су дистилляцияланады. Судың аз мөлшері кальций оксиді (CaO), калий карбонаты (K2CO3), кальций сульфаты (CaSO4) немесе магний сульфаты (MgSO4) арқылы кептіріліп, содан кейін фракциялық дистилляция жүргізіледі. Сусыз терт-бутил спирті йодпен белсендірілген магнийден немесе натрий немесе калий сияқты сілті металдарынан қайта қайнату және дистилляциялау арқылы алынады. Басқа әдістерге 4 Å молекулалық ілгектерді, алюминий терт-бутилатын, кальций гидридін (CaH2) немесе инерт атмосферада фракциялық кристалдануды қолдану кіреді.

Қолданбалар

Терт-бутил спирті еріткіш ретінде, этанол денатуранты, бояуды кетіру құралының бір бөлігі ретінде, сондай-ақ бензиннің октандық санын арттырушы және оттегі қосылысы ретінде қолданылады. Ол метанол және этанолмен реакция арқылы метил-терт-бутил эфирін (MTBE) және этил-терт-бутил эфирін (ETBE), ал сутек пероксидімен реакция арқылы терт-бутил гидропероксидін (TBHP) өндіру үшін қолданылатын химиялық аралық зат болып табылады.

Фармакология және токсикология

Терт-бутанолдың адамдар мен басқа жануарлардағы фармакологиясы және токсикологиясы туралы деректер шектеулі. Адамдардың оған ұшырауы отынның оттегілену метаболизмі салдарынан болуы мүмкін. Терт-бутанол тері арқылы нашар сіңіріледі, бірақ тыныспен немесе ішкен кезде жылдам сіңіріледі. Терт-бутанол тері мен көзге тітіркенді әсер етеді. Жекелеген дозалардың уыттылығы көбінесе төмен, бірақ үлкен дозалар ұйқы келтіретін немесе жансыздандыратын әсер тудыруы мүмкін.