Кіріспе
Пенсильвания штатындағы аңғар аймағы – Вайоминг аңғары Пенсильванияның солтүстік-шығысындағы тарихи индустрияландырылған аймақ. Аймақ көптеген антрацит көмір шахталары арқылы Америка өнеркәсіптік революциясына серпін бергені үшін тарихи тұрғыдан әйгілі. Мегаполистік аймақ ретінде ол Скрантон–Уилкс-Барр мегаполистік аймағы деп белгілі, оның негізгі қалалары Скрантон және Уилкс-Барр қалаларының аттарымен аталады. 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша 567 559 тұрғыны бар, бұл Пенсильваниядағы ең ірі бесінші мегаполистік аймақ, Делавэр аңғарынан кейін, Үлкен Питтсбург, Лехай аңғары және Харрисбург–Карлайл мегаполистік статистикалық аймақтарынан кейін. Пенсильвания геологиясы шеңберінде Вайоминг аңғары өзінің ерекше физиографиялық аймағын құрайды, ол Антрацит аңғары деп аталады. Үлкен Питтстон аңғардың орталық бөлігінде орналасқан. Скрантон – 77 114 тұрғыны бар мегаполистік аймақтағы ең көп халқы бар қала. Скрантон қаласының халқы 2015 жылғы аралық халық санағынан кейін артты, ал Уилкс-Барр қаласының халқы азайды. Уилкс-Барр мегаполистегі халық саны бойынша екінші орындағы қала, ал Хазлтон үшінші орындағы қала. Аңғар – ай тәрізді ойыс, таулы және аңғарлы немесе бүктеліген Аппалачи тауларының бір бөлігі. Сасквеханна өзені аңғардың оңтүстік бөлігін алып жатыр, ол антрацит кендеріне байыпты. Бұл кендер кеңінен қазылып алынған. Антрациттің тереңдетілген өндірісі үлкен Көмір аймағында азайды, бірақ ашық карьерлік өндірістің тиімділігі артуына байланысты. Жергілікті шахталардың бір бөлігі жабылды, себебі кейбір көмір қабаттары өртеніп, жабылуы керек болды, бірақ 1959 жылғы Нокс шахтасындағы апаттың құқықтық және саяси салдарынан кейін кен өндіруші компаниялардың көшіп кетуі жылдам болды. Вайоминг аңғарының шығысы мен оңтүстік-шығысындағы биік жерлерден Поконо таулары көрінеді.
The Wyoming Valley is a historic industrialized region of Northeastern Pennsylvania. The region is historically notable for its influence in helping fuel the American Industrial Revolution with its many anthracite coal mines. As a metropolitan area, it is known as the Scranton–Wilkes Barre metropolitan area, after its principal cities, Scranton and Wilkes Barre. With a population of 567,559 as of the 2020 United States census, it is the fifth largest metropolitan area in Pennsylvania, after the Delaware Valley, Greater Pittsburgh, the Lehigh Valley, and the Harrisburg–Carlisle metropolitan statistical areas. Within the geology of Pennsylvania the Wyoming Valley makes up its own unique physiographic province, the Anthracite Valley. Greater Pittston occupies the center of the valley. Scranton is the most populated city in the metropolitan area with a population of 77,114. The city of Scranton grew in population after the 2015 mid term census while Wilkes Barre declined in population. Wilkes Barre remains the second most populated city in the metropolitan area, while Hazleton is the third most populated city in the metropolitan area. The valley is a crescent shaped depression, a part of the ridge and valley or folded Appalachians. The Susquehanna River occupies the southern part of the valley, which is notable for its deposits of anthracite. These have been extensively mined. Deep mining of anthracite has declined throughout the greater Coal Region, however, due to the greater economics of strip mining. Parts of the local mines had already shut down because some coal beds were on fire and had to be sealed, but the exodus of mining companies came quickly following the legal and political repercussions of the 1959 Knox Mine disaster when the roof of the Knox Coal Company's mine under the Susquehanna River collapsed. The Pocono Mountains, a ridgeline away, are often visible from higher elevations to the east and to the southeast of the Wyoming Valley.
Ерте тарих
Вайоминг атауы ленапе-мунси тіліндегі xwéːwamənk атауынан шыққан, яғни «үлкен өзеннің жазығында». 1635 жылы «Иезуит қатынастары» еңбегінде Вайоминг аңғарында ирокез тілінде сөйлейтін Скаентоаррон халқы тұрғандығы айтылады; сол кезде бұл аңғар Скаентованен аңғары деп аталған. 1744 жылға қарай, Ирокез конфедерациясы шығыс аймақтарынан қуған Ленапе, Мохикан, Шоуни және басқа да тайпалар мұнда қоныстанды. 1740-1760 жылдар аралығында аңғарда Моравия миссионерлері жергілікті американдықтар арасында діни жұмыс жүргізді. Олар христиан үндістері үшін жаңа елдімекен құруды жоспарлады. Алайда, АҚШ-тан тыс жерлерде Жеті жылдық соғыстың бір бөлігі ретінде белгілі болған француз-үнді соғысының қатігездігі осы қоныстанушыларды, Моравияның «үндістерге елші» Дэвид Зейсбергермен бірге, мұнан кетуге мәжбүр етті. Бұл Пенсильвания және Коннектикут колониялары арасында аумаққа қатысты қайшылықтарға әкелді. Англия королі Карл II 1662 жылы Коннектикут колониясына, ал 1681 жылы Пенсильвания провинциясын құрған Уильям Пеннге жер берді, нәтижесінде Пеннамит-Янки соғысы деп танылған әскери қақтығыстар орын алды. Коннектикуттан келген янки қоныс салушылары 1769 жылы Уилкс-Барре қаласын құрғаннан кейін, Пенсильванияның қарулы топтары, пэннамиттер деп белгілі болған, оларды 1769-1770 жылдары және қайтадан 1775 жылы қуғысы келді, бірақ сәттілікке жете алмады.
Революциялық соғыс
Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде 1778 жылғы 3 шілдеде аңғарда Вайоминг шайқасы болды, онда 300-ден астам революционерлер лоялистер мен олардың ирокез одақтастарының қолынан қаза тапты. Бұл оқиғаны шотланд ақыны Томас Кэмпбелл 1809 жылы жазған «Вайомингтің Гертрудасы» поэмасында бейнелеген. Сол кезде көтерілісші отаршылар могавк басшысы Джозеф Брант ирокез күштерін басқарды деп сенді; поэмада Брант жасалған қатыгездіктерге байланысты «қатыгез Брант» деп сипатталған. Кейінірек отаршылар Бранттың осы қақтығыста болмағанын анықтады. Поэманың танымалдылығы Вайоминг штатының аты кейін осы аңғардың құрметіне берілген болуы мүмкін.
Лузерн округінің құрылуы
Янки Пеннамит соғыстары ақырында 1780 жылдары шешілді. Даулы жер Пенсильвания штатына берілді. Вайоминг аңғары Нортумберленд округінің құрамына кірді. Бірақ, сол кездегі Коннектикут колониясының қоныс аударушылары Солтүстік-Шығыс Пенсильванияда жаңа штат құруды қалады. Массачусетс штатының кәсіпкері Тимоти Пикеринг аймаққа жағдайды саяси тұрғыдан зерттеу үшін жіберілді. Бұл Пенсильвания Бас Ассамблеясын Лузерн округін құру туралы қаулы қабылдауға итермеледі. Осылайша, жаңа штат құру идеясы тоқтатылды. 1786 жылдың 25 қыркүйегінде Лузерн округі Нортумберленд округінің бір бөлігінен құрылды. Ол 18 ғасырдағы француз әскери қызметкері және дипломаты Шевалье де ла Лузернның құрметіне аталды. Құрылған кезде Лузерн округі Солтүстік-Шығыс Пенсильванияның үлкен бөлігін қамтыды. 1810 жылдан 1878 жылға дейін ол бірнеше кіші округтерге бөлінді. Брэдфорд, Лаккаванна, Сускехана және Вайоминг округтері Лузерн округінің бөліктерінен құрылды.
Қалалық статистикалық аймақ
Скрантон-Уилкс-Барре-Хезлтон, ПА Метрополитендік статистикалық аймағы, сонымен қатар Вайоминг алқабы деп те аталады, Лаккаванна, Лузерн және Вайоминг округтерін қамтиды. 2015 жылы оның жалпы саны 558 166 адамды құрады. Вайоминг алқабына іргелес жатқан округтерге Монро округі (Оңтүстік-шығыс), Сускехана округі (Солтүстік-шығыс), Уэйн округі (Шығыс), Колумбия округі (Батыс), Брэдфорд округі (Солтүстік-батыс), Карбон округі (Оңтүстік), Салливан округі (Батыс) және Шкуилкилл округі (Оңтүстік-батыс) кіреді. 2000 жылғы санақ бойынша, бұл аймақта 500 000-нан астам халқы бар АҚШ-тың кез келген мегаполисінің арасында латын американдық емес ақ тұрғындардың ең жоғары үлесі тіркелді – халықтың 96,2% өзін тек ақ нәсілді деп атап, латын американдық этностық тобына жатпады. Алайда, содан бері латын американдық демографиялық көрсеткіштер айтарлықтай өсті. 1950 жылы метрополитендік аймақтар алғаш рет анықталғанда Скрантон мен Уилкс-Барре жеке-жеке метрополитендік аймақтар болып саналды. Лаккаванна округі Скрантон стандартты метрополитендік аймағы ретінде, ал Лузерн округі Уилкс-Барре-Хезлтон метрополитендік аймағы ретінде анықталды. 1970 жылғы санақтан кейін екі метрополитендік аймақ Монро округі қосылған Солтүстік-Шығыс Пенсильвания стандартты метрополитендік статистикалық аймағы ретінде біріктірілді. 1980 жылғы санақтан кейін аймақ Скрантон-Уилкс-Барре метрополитендік статистикалық аймағы деп қайта аталды, сондай-ақ Колумбия және Вайоминг округтері қосылды. 1990 жылғы санақта Хезлтон негізгі қала ретінде қосылды, ал Монро округі метрополитендік мәртебесін жоғалтты. 2000 жылғы санақтан кейін Колумбия округі метрополитендік мәртебесін жоғалтты, ал Хезлтон негізгі қала ретінде алынып тасталды. Скрантон Лаккаванна округінің және бүкіл метрополитендік аймақтың ең ірі қаласы болып табылады, оның халқы метрополитендік аймақтағы екінші ірі қала, Уилкс-Барре халқынан шамамен екі есе көп.
Аудан2022 жылғы бағасы2020 жылғы санақӨзгерісЖер көлеміТығыздықЛузерн округі 890.33 шаршы миль (2,306 км2)Лаккаванна округі 459.08 шаршы миль (1,189 км2)Вайоминг округі 397.32 шаршы миль (1,029 км2)Жалпы МСА аумағы 1746.73 шаршы миль (4,524 км2)
Физикалық аңғар
Физикалық Вайоминг алқабы, сондай-ақ Антрацит алқабы бөлімі деп аталады, Вайоминг алқабы метрополитендік статистикалық аймағынан өзгеше. Физикалық Вайоминг алқабы – каноэ пішіндес аңғар, ұзындығы шамамен 25 миль (40 км) және Сусквеханна және Уэйн округтерінен (солтүстікте) басталып, Колумбия округіне (оңтүстікте) дейін созылады. Оған Карбондейл, Скрантон, Питтстон, Уилкс-Барре және Нантикок қалалары кіреді. Вайоминг округі Вайоминг алқабы метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кірсе де, физикалық алқапқа жатпайды.
Мәдениет
Скрантон - Вайоминг аңғарының мәдени орталығы, метрополиялық аймақтағы халық саны бойынша ең ірі қала.
Спорт
Вайоминг аңғарында кәсіби спорт командалары да бар; оларға Скрантон / Уилкс-Барр Рейлрайдерс (Бассеболдың кіші лигасы, ААА классы), Уилкс-Барр / Скрантон Пингвиндер (Американдық хоккей лигасы) және Скрантон / Уилкс-Барр Стимерс (Премьер баскетбол лигасы) кіреді. Уилкс-Барр / Скрантон Пионерлері – Уилкс-Баррдағы (2001 жылдан 2009 жылға дейін) кіші лигалық ареналық футбол командасы болған.
Жергілікті жерлер
Жергілікті көрікті орындарға Уилкс-Барредегі Кейси Плазадағы Мохеган Сан Аренасы, Лонг Пондтағы Поконо Рэйсвей трегі, Мусиктегі ПНК Филд стадионы, Плейнстегі Мохеган Пенсильвания кешені, Скрантондағы Тойота Павильоны, Уилкс-Барредегі Вайоминг Вэлли сауда орталығы, Мусиктегі Монтаж сауда орталығы, Скрантондағы Стимтаун сауда орталығы, Скрантон/Диксон Ситидегі Виумонт сауда орталығы және Скрантондағы Монтаж тауындағы су паркі/шаңғы курорты жатады. Басқа тарихи көрікті орындарға Экли кеншілер ауылы және Стимтаун ұлттық тарихи ескерткіші кіреді.
Көлік
Бұл аймақтағы әуежайлар: Уилкс-Барре/Скрантон халықаралық әуежайы және Уилкс-Барре Вайоминг аңғары әуежайы.