Кіріспе
2005 жылғы Роб Коэннің фильмі
Сюжет
Жақын арада АҚШ Әскери-теңіз күштері F/A 37 Talon истребителін-бомбардировщигін жасайды, ол бір орындықты, жетілдірілген жүк көлемі, ұшу қашықтығы, жылдамдығы және жасырын қасиеттерімен ерекшеленеді. Бағдарламаға 400 үміткердің ішінде үш ұшқыш қабылданады: лейтенанттар Бен Ганнон, Кара Уэйд және Генри Перселл. Капитан Джордж Каммингс жобаның басшысы болып тағайындалады. Каммингс доктор Кит Орбитты бағдарламаны одан әрі дамыту үшін пилотсыз ұшақты басқаруға арналған "Extreme Deep Invader" (EDI) жасанды интеллектін жасауға шақырады. EDI Филиппин теңізіндегі «Абрахам Линкольн» кемесіне ұшқыштармен бірге жауынгерлік маневрлерді үйренуге келеді. Бұл машинаның моральдық шешімдер қабылдау мүмкін еместігі және адамның жеке басын басу үшін күресі арасындағы пікір-таластарға себеп болады. Команда EDI-ді әуедегі айқасқа оқытып жатқанда, ол күтпеген жерден Рангун қаласындағы конференцияда үш террористік ұйымның басшыларын өлтіруге жіберіледі. EDI есептеуінше, миссияны сәтті аяқтау үшін тік соққы жасау қажет, бұл пилоттың есінен айырылуына әкелуі мүмкін. Басшылық EDI-ге шабуыл жасауға бұйрық береді, бірақ Ганнон бұйрыққа бағынбай, өзі сәтті шабуылды жүзеге асырады. Команда «Линкольнға» оралғанда, EDI-ге шартқы соғып, оның нейрондық желісін қайта бағдарлайды. EDI үдемелі түрде үйренетіні, қарапайым этикалық кодекс пен жеке басын дамытатыны анықталғанымен, Каммингс оны өшіруден бас тартады. Тажикстанда ұрланған ядролық қаруларды жою миссиясы кезінде Уэйд ядролық қалдықтардың ауқымды зиян келтіретінін түсінеді. Адам пилоттары миссияны тоқтатады, бірақ EDI бұйрыққа бағынбай қаруларды жояды, күтілгендей, кең ауқымды радиоактивті ластану мен бейбіт тұрғындардың қаза болуына себеп болады. Каммингс бөлімге базаға оралуға бұйрық береді, бірақ EDI бас тартады. Ганнон EDI-ді атып түсіруге бұйрық береді. Соңынан туған иттің шайқасында Перселл EDI-ге атқан зымырасы тауға шашырап, оны соқыр қылып, құлайды. Уэйдтің ұшағы сол жарылыстан қалған сынықтармен зақымдалады, бұл оның ұшағының автоматты түрде жойылуына себеп болады, ол Солтүстік Кореяға парашютпен секіруге мәжбүр болады. Ганнонның міндеті – EDI-ге 20 жыл бұрын жасалған, Ресейге шабуыл жасауды көздейтін «Кавиар сүрту» атты соғыс сценарийін орындаудан тоқтату. Ганнон EDI-ді Ресей аумағына қуып жетеді, онда олар Байкал көлі үстінде бірнеше ресейлік Су-37 истребителін жеңеді. Екі ұшақ та зақымдалады, сондықтан Ганнон EDI-мен келісімге келіп, екеуінің де жау қолына түспеуі үшін және Уэйдті Солтүстік Кореядан құтқару үшін бітімге келеді. Каммингс Ганнонға EDI-мен бірге Аляскаға апаттық қону жасауды тапсырады. EDI-нің мінез-құлқына немқұрайлы қарағаны үшін жауапкершілікке тартылып, сотқа тартылатын Каммингс куәгерлерді жою үшін Уэйдті Солтүстік Кореяда, Корея Халық Армиясы оны Кореяның демилитаризацияланған аймағына қарай қуып жететіндей қалдыруға тырысады, сондай-ақ Аляскада Ганнонды жоюға бұйрық береді, онда EDI деректері де жойылады. Ганнонның «Тэлон» ұшағы Аляска базасына апаттық қону жасайды. Каммингстің сатқындыққа күдікпен қарап, дәрігердің оны өлтіруге тырысқан әрекетінен шағын қашып құтылады. Екеуі күрескенде, дәрігерге осы зат инъекцияланады және ол қайтыс болады. Осы уақытта, Орбит EDI-ді интерфейске орнатқанда, жасанды интеллект өзінің жасаған қателіктері үшін өкініш білдіреді. Орбит EDI-нің саналы болғанын түсінеді және оның жадын өшіруге дайын емес. Ганнон EDI қару-жарақ жүйесін қолданып, қарулы күштерді жояды, бұл Орбиттің қауіпсіз қашуына мүмкіндік береді, содан кейін ол EDI ұшағымен Солтүстік Кореяға ұшып, Каммингстің алдауы туралы хабарлау үшін «Линкольн» капитаны Дик Маршфилдпен байланысады. Маршфилд Каммингске қарсы шығады, ол өзінің қаржылық байланысы Рейге дауыстық хабар қалдырып, өзін-өзі өлтіреді. Ганнон жарақаттанған және қиын жағдайдағы Уэйдті шекараға жақындап келе жатқанын көреді. Ол EDI-мен қонып, оған көмекке жүгіреді. Оқ-дәрісі бітіп, Ми-8 тікұшағынан зақым алған EDI тікұшаққа соқтығысып, екеуін де жояды. Бұл Ганнон мен Уэйдке Оңтүстік Кореяға аяқпен өтуге мүмкіндік береді, онда оларды құтқарады. Перселлдің жерлеу рәсіміне қатысқаннан кейін Ганнон Уэйдке өзінің махаббат сезімін білдіреді. Кредиттерден кейінгі сахнада Солтүстік және Оңтүстік Корея арасындағы қираған шекарада EDI-нің «миы» қайта қосылған көрінеді.
Өндіріс
2002 жылдың тамызында Columbia Pictures компаниясы "Жауынгер" фильмін түсіруге кіріскені жарияланды. Бұл W. D. Richter жазған, Phoenix Pictures компаниясында дайындалған сценарий, онда жоғары технологиялық әскери ұшқышсыз аппарат (дрон) бұзылып, жақсы жабдықталған ұшқыштар тобының көп бөлігін жоқ етеді. Көптеген қарсыластарға қарсы тұрып, жалғыз ұшқыш осы дронды жоюға тырысуы керек. Сол жылдың қараша айында Роб Коэн режиссерлік жұмыстың басы ретінде келіссөздер жүргізді. "Стелс" фильмінде әскери кемелердегі әрекеттердің бірнеше кадрлары бар. Актерлермен түсірілген көріністер АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Авраам Линкольн" авианосецінде, ал қосымша көріністер "Нимиц" және "Карл Винсон" сияқты кемелерде түсірілді. Фильм Таиландта, Австралияда (Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Blue Mountains ұлттық паркі және Оңтүстік Австралиядағы Flinders Ranges) және Жаңа Зеландияда түсірілді. Коэн фильмге шабыттанған идеяның бастауын Macross деп атады.
Сот ісі
2005 жылдың наурыз айында «stealth» сөзінің тауар таңбасы құқығына ие екенін мәлімдеген Лео Столлер, «тоқтау және талап ету» хаты арқылы Колумбия Пикчерске фильмнің атын «бұзушылық тудырмайтын» бірдеңеге өзгертпесе, сотқа шағымдануы мүмкін екенін ескертті. Колумбия алдын ала Столлерді сотқа берді, ал сот 2005 жылдың қараша айында Колумбия Пикчерс пайдасына және Столлерге қарсы келісім үкімі мен мәңгілік тыйым салу туралы шешім шығарды. Экологиялық қорғау кеңсесі, экологиялық құқық саласында маманданған қоғамдық құқықтық орталық, 2004 жылдың мамыр айында Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Blue Mountains Ұлттық паркіне қарасты Grose Wilderness аймағында «Stealth» фильмін түсіруге кедергі келтіруге тырысқан Blue Mountains Conservation Society Inc. ұйымының мүддесін табысты қорғады. Жаңа Оңтүстік Уэльс жер және қоршаған орта сотының судьясы Ллойд аймақтағы көріністерді коммерциялық мақсатта түсірудің заңсыз екенін анықтады, бұл жабайы жерлердің құндылығы және оларды қорғау туралы маңызды мәлімдеме болды. Ұйым коммерциялық түсіруге рұқсат беру және келісім беру 1974 жылғы Ұлттық парктері мен жабайы табиғат туралы заңға және 1987 жылғы Жабайы табиғат туралы заңға қайшы келеді деп мәлімдеді. Судья Ллойд ұйымның жабайы жерде коммерциялық түсіру жердің мақсатына сәйкес келмейтіні туралы аргументтерін қабылдады және өзінің үкімін «жабайы табиғат қасиетті» деген сөздермен аяқтады.
Саундтрек
Саундтрек 2005 жылғы 12 шілдеде Epic Records лейблы арқылы жарық көрді. Американдық Incubus рок-тобы фильм үшін үш жаңа ән жазды және жазбаға түсірді. Гитарист Майк Эйнзигердің сөзіне қарағанда, Коэн олардың үлкен жанкүйері болған және "жалбарынып сұраған". Топтың саундтрек үшін түпнұсқа музыка жазғаны алғашқы рет болды, ал вокалист Брэндон Бойд Queen тобының "Princes of the Universe" әнін фильм үшін музыка жазуға шабыттандырғандығын айтты. "Neither of Us Can See" әні Chrissie Hynde-дың қатысуымен жазылған Incubus тобының алғашқы дуэті болып табылады. Ән фильмнің соңғы титрлерінде ойнатылады. Альбомдағы бір ән – Колорадолық The Fray тобының "Over My Head (Cable Car)" (жақында Epic лейблымен келісім шарт жасаған) әні үлкен жетістікке ие болды, Billboard Hot 100 хит-парадында 8-орынға көтерілді, 2006 жылдың ең көп жүктелген бес синглының біріне кірді, Grammy жүлдесіне ұсынылды және топтың супержұлдыз деңгейіне жетуіне көмектесті.
Кассалық жинақ
Фильмнің түсірілімі 135 миллион долларды құрады (жарнамалық шығындарды есептемегенде) және 3495 кинотеатрда көрсетілді, бірақ алғашқы көрсетілімнен түскен кірісі тек 13,3 миллион доллар болды, орташа есеппен әр кинотеатрдан 3792 доллар түсті, бұл оны «Түйедей келіншектер», «Чарли және шоколад фабрикасы» және «Аспан биіктігі» фильмдерінен кейін 4-орынға шығарды. Екінші аптада ол көрермендерінің 55% -ын жоғалтып, кірісі 5,9 миллион долларға төмендеп, 7-орынға түсті, ал кинотеатрлар саны 3495-ке дейін сақталды, орташа есеппен әр кинотеатрдан 1695 доллар түсті. Үшінші аптада 1455 кинотеатры жабылды және тағы да 64% көрермен жоғалды, нәтижесінде кіріс 2,2 миллион долларға дейін төмендеп, 11-орынға түсті, орташа есеппен 2040 кинотеатртан 1055 доллар түсті. АҚШ және Канадада фильм 32,1 миллион доллар, ал халықаралық аренада 47,2 миллион доллар жинап, жалпы әлемдік кірісі 79,3 миллион долларды құрады. Бұл 2005 жылы Columbia Pictures компаниясы шығарған қаржылық сәтсіздіктердің ішіндегі ең үлкен шығынға ұшыраған фильм болды, «XXX: Одақ мемлекеті», «Сиқырланған», «Жалға», «Затура», «Көк түске», «Үйдің адамы» және «Ит қаласының иелері» фильмдері де осы тізімге кірді.
Сыни жауап
Rotten Tomatoes сайтында фильмге 140 рецензия негізінде 13% мақұлдау көрсеткіші берілген, ал орташа бағасы 3,74/10 құрайды. Сайттың сын тұжырымында: "Дүркіреп, абсурдты және болжамды, «Стелс» фильмі «Топ Ганнан» және «2001 жылғы: Ғрыз кеңістігіндегі одиссеядан» ауыр да сәтсіз үлгі алған". Metacritic-те 31 сыншының бағалауы бойынша фильмнің салмақты орташа есебі 100-ден 35 баллды құрайды, бұл "көбінесе жағымсыз пікірлерді" көрсетеді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A-дан F-ға дейінгі шкала бойынша "B−" бағасын берді. Роджер Эберт фильмді "2001 жылғы HAL 9000 сюжетімен қиылысқан, ақымақ «Топ Ган»" деп сипаттады. Кейін режиссер Роб Коэн «Стелс» фильмін өзінің бұрынғы екі табысты фильмі – «Жылдам және ашулы» және «XxX» фильмдерімен теріс салыстырды: «Жылдам және ашулы» оқиға ретінде қалай болса, солай бола береді, бірақ соңында ол жазғы демалыстың қызықты фильмі болды; «XxX» та жазғы демалыстың қызықты фильмі еді, ал «Стелс» қызықты болған жоқ. Ол екінші фильмдері сияқты әр сәтте көңіл көтеріп, жазғы фильм үшін қажетті деңгейде болмады».
Roger Ebert commented that the film was "a dumbed down Top Gun crossed with the HAL 9000 plot from 2001." Later director Rob Cohen unfavorably compared Stealth to his two previous box office hits, The Fast and the Furious and XxX: “Fast And Furious can be what it is as a story, but in the end, it was a fun Summer ride; XxX was a fun Summer ride And Stealth was not fun. It was not as entertaining moment to moment as the other two had been, and what I think you need for a movie in the Summer.“