Кіріспе
Ирандық қару саудагері Манучер Горбанифар (منوچهر قربانیفر; лақап аты Горба, 9 мамыр 1945 жылы туған) – ирандық қару саудагері және бұрынғы SAVAK қызметкері. "Вашингтонның Таяу Шығыс мәселелері жөніндегі баяндамасына" сәйкес, Горбанифар Иран мен Израильдің екі жақты агенті болған. ЦРУ директоры Уильям Кейси Горбанифарды Израиль агенті деп санайтын. Ол Рональд Рейган президенттігі кезіндегі Иран-Контрас ісінде делдал ретінде кеңінен танымал. 2003 жылы Иракқа басып кіруге дейін, президент Джордж Буштың алғашқы мерзімінде Горбанифар "ирандық шенеуніктер мен АҚШ-тың Ирактағы елшісі Залмай Халилзад арасындағы кез келген байланыс пен келіссөздер туралы хабарлау мақсатымен" құпия арна арқылы ақпарат көзі ретінде қайтадан американдық саясатқа оралды. Ирак соғысына дейін Горбанифар Буш әкімшілігіне "байытылған уран Ирактан Иранға заңсыз әкелінген және оның бір бөлігі Иракта жасырылған болуы мүмкін" деген күдіктерді жеткізді, бірақ кейін ЦРУ бұл Горбанифар жасаған жалған ақпарат екенін анықтады. Горбанифар Нигердегі уранның жалған құжаттарымен байланысты болды, бұл құжаттар бастапқыда SISMI арқылы жарияланған және кейіннен Ирак соғысын негіздеу үшін жартылай қолданылды.
Manucher Ghorbanifar (منوچهر قربانیفر; nicknamed Gorba, born May 9, 1945) is an expatriate Iranian arms dealer and former SAVAK agent. According to the Washington Report on Middle East Affairs, Ghorbanifar was a double agent for Iran and Israel. The CIA director William Casey believed that Ghorbanifar was an Israeli agent. He is best known as a middleman in the Iran–Contra Affair during the Ronald Reagan presidency. He re emerged in American politics during the lead up to the 2003 invasion of Iraq during the first term of President George W. Bush as a back channel intelligence source "in order to report on any interaction and attempts at negotiations between Iranian officials and US ambassador to Iraq, Zalmay Khalilzad". Prior to the Iraq War, Ghorbanifar had passed allegations to the Bush administration that "enriched uranium was smuggled from Iraq into Iran and some may remain hidden in Iraq" which the CIA later discovered to be a fabrication created by Ghorbanifar. Ghorbanifar was linked to the Niger uranium forgeries which were forged documents initially released by SISMI that would later be used partly as justification for the Iraq War.
Мансап
1979 жылғы Иран революциясына дейін Горбанифар Иранның SAVAK құпия қызметінің агенты және Израиль-Ирандық кеме компаниясы Starline Iran-ның серіктесі болды, ол Ираннан Израильге мұнай жөнелткен. Горбанифар Израильдің Тегерандағы әскери атташесі Якоб Нимродиді білген, ол SAVAK құруға көмектескен. 1980 жылы Горбанифар шахтың соңғы премьер-министрі Шахпур Бахтиар, Париждегі эмиграцияда, және Иран қарулы күштеріндегі төңкерілгендер арасында байланысшы болды, олар кейде Нодже төңкерісі деп аталатын әрекетті ұйымдастырды. Жоспар әшкере болды, және 1980 жылдың 9-10 шілдесінде Нодже әуе базасында жүздеген офицерлер тұтқындалды. Горбанифар кеме компаниясының иесі және Никаб желісінің логистикалық бөлімін басқарды, ол жоспардың азаматтық бөлігін ұйымдастырған. Бахтиар оны осы рөлге ұсынған. Кейбір ирандық дереккөздер кейіннен Горбанифарды төңкеріс жоспарын орындауға кедерес келтірген ақпаратты иран үкіметіне жіберді деп айыптады. 1985 жылдың желтоқсанында Аднан Хашогги сұхбатында Горбанифардың Мир Хосейн Мусавидің (1981 жылдан премьер-министр) Еуропалық барлау қызметінің басшысы болғанын айтты. Горбанифардың Ливия оқиғасына қосқан үлесі 1984 жылы ЦРУ-дың Горбанифарға қарсы "қара тізімге енгізу туралы" хабарлама шығару шешіміне әсер етті.
Иран-Контралар ісі
1980 жылдары Горбанифардың алғашқы американдық байланыстары Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің агенттері Оливер Норт пен Майкл Лидин болды. Оның кешірім үшін қару саудасы ісіндегі өзінің серіктері де оған сенбеді. "Мен оның өтірікші екенін білдім", - деп мойындады Норт соңында. Рональд Рейган Горбанифарды "хитрошыл тұлға" деп сипаттаған. Иран-Контра қару саудасына келісім берген ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Роберт Макфарлейн Горбанифарды "мен кездестірген ең жаман тұлғалардың бірі" деп сипаттаған. Бұрынғы ЦРУ қызметкері және Иран-Контра ісіне қатысқан Джордж Кейв, 1984 жылы "жабық тізімге" енгізу туралы шешім қабылдауға қатысып, Горбанифарды "мен кездестірген ең аморалды адам" деп сипаттады. Сол кездегі ЦРУ операциялар дирекциясының Таяу Шығыс бөлімінің бастығы Томас Тветтен оның туралы: "Бұл адам құштарлықпен өтірік айтады" деді. Time журналының хабарлауынша, Горбанифардың ЦРУ-мен байланысы ішкі дауларға әкеліп соқты, терроризмге қарсы күрес бөлімі оны қолдап, Таяу Шығыс офицерлері оның беделін түсіруге тырысты. Горбанифардың өтірікші деп айыпталуына ашуы оны ирандық байланыстарға Иран-Контра ісі туралы ақпаратты жариялауға итермелеген болуы мүмкін. Бұл оқиға алғаш рет Ливан газетінде жарияланды, оны Мәхди Хашеми жариялаған сияқты.
Француз тілінде: Ливандық тұтқындық
Гурбанифар бұрынғы француз DGSE хабаршысы болумен күдіктелді және Францияның бұрынғы ішкі істер министрі Шарль Паскуаның жақын көмекшісі Жан Шарль Маркианимен бірге 1980 жылдардың ортасында Ливандағы француз азаматтарын босату үшін Иранның сыртқы істер министрінің орынбасарымен келіссөздер жүргізуге қатысқан деген күман бар.
Терроризмге қарсы соғыс
2001 жылдың желтоқсан айында Майкл Ледин Италияның Рим қаласында Манучер Горбанифар мен Қорғаныс барлау агенттігінің қызметкерлері Ларри Франклин мен Гарольд Роудтың үш күндік кездесуін ұйымдастырды. Сондай-ақ, Италияның SISMI-нің екі қызметкері де қатысты. Американдық Enterprise институтындағы қызметімен қатар, Ледин сол кездегі АҚШ қорғаныс министрінің саясат мәселелері жөніндегі орынбасары Дуглас Фейттің кеңесшісі болып жұмыс істеді, ол Арнайы жоспарлар кеңсесіне басшылық етті. 2001 жылғы кездесу сол кездегі Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің орынбасары Стивен Хэдлидің келісімімен өтті. Кездесуде Иранның оппозициялық ресми тұлғаларының терроризмге қарсы күреске және Иранның Ауғанстандағы террористермен байланысына қатысты ақпарат беру туралы құпия ұсынысы талқыланды. 2003 жылдың жазында кездесулер туралы жаңалықтар ішкі тексеруді және АҚШ Сенатының барлау комитетінің тергеуін бастады. Қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд кездесулерді маңызды емес деп сипаттап, «Онда одан әрі зерттеуді қажет ететін маңызды немесе құнды ештеңе болған жоқ» деді. Жаңалықтар сонымен қатар Горбанифардың делдалдық рөлі үшін төлем алуға тырысқанын көрсетті. Горбанифармен болашақ байланыстар тоқтатылды. Манучер Горбанифар Конгрессмен Курт Уэлдонның «Террорға кері санау: Америкаға келесі террорлық шабуылдың алдын алуға болатын және ЦРУ оны қалай елемеген құпия ақпарат» (Regnery Publishing, 2005 жылғы маусым) кітабында келтірілген ақпараттың ықтимал көзі болып саналады. Уэлдон анонимді дереккөзді «Али» деп атады, ол Иран революциясына дейін Иранның бұрынғы сауда министрі және Горбанифардың жақын серігі болған Ферейдун Махдави деп саналады.