Кіріспе

Уэльстік астроном Ричард Солсбери Эллис (25 мамыр 1950 жылы, Колвин-Бэй, Уэльс) – Лондон университетінің астрофизика профессоры. Бұрын Калифорния технология институтында (Caltech) астрономия профессоры қызметін атқарды. Ол 2011 жылы Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалін, 2022 жылы Корольдік қоғамның Корольдік медалін және 2023 жылы космология саласындағы Грубер сыйлығын алды.

Білім

Эллис Лондон университетінің колледжінде астрономияны оқыды және 1974 жылы Оксфорд университетінің Вольфсон колледжінде DPhil ғылыми дәрежесін алды.

Мансап және зерттеу

1985 жылы ол Дарем университетінің профессоры болып тағайындалды (екі жыл Корольдік Гринвич обсерваториясында жұмыс істеген), ғылыми еңбектері үшін. 1993 жылы Кембридж университетінің Плюмиан профессоры болып тағайындалып, Магдалина колледжінің профессорлық қызметкері болды. 1994-1999 жылдары Астрономия институтының директоры қызметін атқарды, содан кейін Калтехке ауысты. Калтехке келгеннен кейін көп ұзамай Паломар обсерваториясының директоры болып тағайындалды, кейіннен ол Калтехтің оптикалық обсерваториялары деп қайта ұйымдастырды, бұл Калтехтің Отыз метрлік телескоптағы маңызды рөлін ескере отырып жасалды. Калтехте 16 жыл жұмыс істегеннен кейін, 2015 жылдың қыркүйегінде Лондон университетінің колледжінде (UCL) алған Еуропалық зерттеулер кеңесінің Үздік зерттеу гранты арқылы Еуропаға оралды. Эллис негізінен байқау космологиясы саласында жұмыс істейді, галактикалардың пайда болуы мен эволюциясын, ғаламдағы ірі құрылымдардың эволюциясын, сондай-ақ қара материяның табиғаты мен таралуын зерттейді. Ол алыс галактикалардың қалыптасуын және морфологиясын зерттеген Morphs ынтымақтастығында жұмыс істеді. Оның ерекше қызығушылықтары гравитациялық линзаларды және жоғары қызыл жылдамдыққа ие суперноваларды қолдануға қатысты. Ол ғаламның үдемелі кеңеюін болжаған командасы үшін 2011 жылғы Физика бойынша Нобель сыйлығын жетекшісі Саул Перлмуттермен бөліскен Супернова космологиясы жобасының мүшесі болды. Оның соңғы жаңалықтары ғаламның қазіргі жасының бірнеше пайызы ғана болған кездегі ең ерте галактикаларды іздеуге байланысты. Калтехте Эллис 2000 жылдан 2005 жылға дейін Паломар обсерваториясының директоры болды және ғылыми және техникалық негіздемелерді әзірлеуде, сондай-ақ Калтех, Калифорния университеті, Канада, Жапония, Қытай және Үндістан қатысатын Мауна-Кеа, Гавайидегі Отыз метрлік телескоп үшін серіктестік құруда маңызды рөл атқарды. Құрылысы аяқталғанда, бұл Солтүстік жартышардағы ең үлкен жер бетіндегі оптикалық және жақын инфрақызыл телескоп болады.

Марапаттар мен құрметтер

Ол 1995 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, 2008 жылғы Жаңа жылдық наградалар бойынша Британ империясы орденінің командирі (CBE) тағайындалды, 2018 жылы Австралия ғылым академиясының мүшесі және корреспондент мүшесі, ал 2024 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының халықаралық мүшесі болып сайланды.

Жарияланымдар

Эллис "Галаксиялар туған кезде: Космикалық таңға деген ізденіс" (Princeton University Press 2022) еңбегінде бес онжылдық мансабында астрономдардың галактикаларды одан әрі, сонымен қатар ғалам тарихының ертерек кезеңдерін зерттеудегі бақылау жетістіктерін сипаттайды. Бұл әңгіме NASA-ның Джеймс Уэбб ғарыш телескопы арқылы алғашқы галактикалардың қараңғылықтан пайда болуын – ғаламдық таңды көру мүмкіндігімен аяқталады. Эллис Джулиан Абрамстың әлемнің заманауи обсерваторияларында қолданған көптеген ірі телескоптардың әсерлі фотосуреттерінен тұратын жинаққа да мәтін жазған.