Кіріспе

АҚШ-тағы мүсін өнерінің тарихы 1600 жылдары "қарпайым ою-өрнектермен қабір тастарын, Киелі кітап сандықтарын және түрлі тұрмыстық заттарды безендірген шеберлердің қарапайым тырыстарымен" басталады. Америкалық мүсін өнерінің сан алуан формалары, жанрлары мен бейнелері әлемдік өнер мәдениетіне 21 ғасырға дейін үздіксіз үлес қосып келеді.

Халықтық өнер

Көп жағдайда жақсы жасалған қабір тастары, темір бұйымдары, жиһаздары, ойыншықтары және құрал-саймандары өнерге толы болады – бәлкім, әлеуметтік элита үшін классикалық стильде жасалған мүсіндерге қарағанда, халықтың сипаттамасын жақсырақ көрсетеді. Осы нақты қолданыстардың бірі – кемелерге ағаштан мүсіндер ойып жасау 1750 жылға дейін Америкада басталды және бір ғасырдан кейін Сэмюэл МакИнтайрдың және Филадельфияның тұңғыш танымал мүсіншісі Уильям Раштың (1756–1833) мансабын қалыптастыруға көмектесті. Сол кезден бастау алған дәстүр бүгінге дейін жалғасуда, ол "тізбек арасымен ойып жасау" деп аталатын халық мүсіншілігі стилі ретінде танылады.

Италиялық жылдар

1830 жылдары көрнекті американдық мүсіншілердің бірінші буыны Италияда, әсіресе Флоренция мен Римде оқып, тұрды, неоклассикалық стильді қалыптастырды. Сол кезде Италия "тиісті атмосфераны ұсынып, мүсіншілерді ежелгі ескерткіштерге жақындатып, зерттеуге қолжетімді мұражай коллекцияларын қамтамасыз етті". Олар суретшілерге өздерінің саз жұмыстарын мәрмәрге айналдыратын итальяндық шеберлерге де қолжетімділік берді. Осы кезеңде мүсіншілік туындылардың тақырыптары көбінесе ежелгі дәуірден алынды, портреттер (олардың кейіпкерлері көбінесе римдік немесе грек киімдерін киіп көрсетілетін) және американдықтарды бейнелейтін туындылар ғана ерекшелік құрады. Осы суретшілердің қатарында Хорацио Грино (1805–1852), Хайрам Пауэрс (1805–1873), Томас Кроуфорд (1814–1857), Томас Болл (1819–1911) және оның күйеу баласы Уильям Купер (1853–1942), Харриет Хосмер (1830–1908), Чонси Айвс (1810–1894), Рэндольф Роджерс (1825–1892) және (кейінірек) Уильям Генри Ринехарт (1825–1874) болды.

XIX ғасырдағы американдық әйел мүсіншілер

Америкалық әйелдер де итальяндық кезеңде белсенді мүсіншілерге айналды, сол кездегі әйелге қарсы көзқарасқа қарамастан. Эдмония Льюис, Харриет Хосмер, Энн Уитни, Винни Рим және Эмма Стеббинс сияқты әйелдер тапсырыстар алып, атаққа ие болды.

Париж жылдары

Азамат соғысынан кейінгі онжылдықтарда американдық мүсіншілер оқу үшін көбірек Парижге баруды бастады — Жан Батист Карпо (1827–1875) және Антуан Луи Барье (1796–1875) және басқа француз мүсіншілерінің шығармаларында көрініс тапқан, көбірек натуралистік және драматизмге толы стильге бейімделді. Осы американдықтардың ішінде Аугуст Сент-Годенс, Фредерик МакМоннис және Дэниел Честер Френч болды.

Үйде өсірілген

19-ғасырдың ортасынан соңына дейінгі американдық мүсіншілік көбінесе классикалық және романтикалық сипатта болғанымен, ол Фредерик Ремингтон бейнелеген шекаралық өмірде көрініс тапқан, драмалық, повестік, тіпті журналистік реализмге (әсіресе ұлтшылдық тақырыптар үшін өте қолайлы) ерекше ұмтылыс танытты. Осымен "Батыс өнері" стилінің бастауы салынды, ол Александр Фимистер Проктор және басқалар арқылы 20-шы және 21-шы ғасырларға дейін дамыды.

Жануарларды мүсіндеушілер (Animalists)

Француз мектебінің натурализмі, Антуан Бари есімді суретшісінің туындыларында көрініс тапқандай, американдық жабайы табиғатты бейнелейтін алғашқы мүсіншілерге зор әсер етті. Америкалық жануарлар мүсіншілерінің бірінші буынына Эдвард Кемейс, Эдвард Поттер (кейде Дэниел Честер Френчпен бірлесіп ат мүсіндері үшін аттар жасаған), Александр Фимистер Проктор (Август Сент-Годеннің атты мүсіндері үшін аттар жасаған), Чарльз Рассел, Герберт Хазельтин, Фредерик Рот, Альберт Лессли және Анна Хайатт Хантингтон кірді.

Қоғамдық ескерткіштер

Америкада Азамат соғысынан кейінгі жылдары АҚШ-та орнатылған қоғамдық ескерткіштердің саны күрт артты. "Ең көп кездесетін ескерткіштердің басым бөлігі толық жабдықталған Конфедерация әскерінен (Одақ ескерткіштері үшін де осы үлгі қолданылды) шынайы позада бейнеленген." Мұндай ескерткіштерді 1868 жылы алғашқыларын жасаған мүсінші Мартин Милмор танымал етті. Милмордың өзі үшін жасалған, Дэниел Честер Френчтің "Өлім мен мүсінші" ескерткіші Американың "ұлы құрметіне" ие болды. Ғасыр аяқталар тұсында, әсіресе Азамат соғысын еске алуға арналған ескерткіштер, Шығыс қалаларында ескерткіш салу қарқыны күшейді. Көптеген көрнекті мүсіншілер пайда болды, олардың көпшілігі Париждегі көркем өнер академияларында тәлім алды. Дэниел Честер Френч, Фредерик Уильям Макмоннис, Ханс Шулер және Лорадо Тафт ерекше көзге түсті. Бұл дәстүр 1940 жылдарға дейін Чарльз Кек, Александр Стирлинг Кальдер және басқалардың еңбектерімен жалғасты, ал ескерткіштердегі бейнелі мүсін қолданылуы 21-ші ғасырға дейін сақталды. 20-шы ғасырдың ортасынан кейін қоғамдық ескерткіштерде қолданылатын мүсіндер көбінесе абстрактілі бола бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдарда Холокост құрбандарына арналған көптеген ескерткіштер мен мемориалдар ашылды.

Тауларды кесу

АҚШ-та кем дегенде үш ірі тау мүсіні бар. Бұл – Рашмор тауы, Стоун-Маунтин және "Ақылсыз жылқы" ескерткіші. Отыратын Линкольн және басқа да көптеген қоғамдық ескерткіштер сияқты туындылардың авторы, тәжірибелі мүсінші Гутзон Борглум Оңтүстік Дакотадағы Блэк Хиллстегі Рашмор тауының мүсінін басқарды. Оның ұлы Линкольн Борглум әкесінің қайтысынан кейін ескерткішті аяқтады. Гутзон Борглум Грузиядағы Стоун-Маунтин жобасын бастауға да жауапты болды, бірақ жобаны қадағалаушылармен арасы суық болды. Кейін ескерткішті Август Лукеман қолға алды, ол 1935 жылы оны қазып жатқанда қайтыс болды. Уолкер Хэнкок ескерткішті аяқтады және ол 1972 жылы толыққанды деп есептелді. Оңтүстік Дакотаның Блэк Хиллс аймағындағы "Ақылсыз жылқы" ескерткіші Оглала Лакота тайпасының батыры Ақылсыз жылқының атқа мінген күйінде алысқа қарай нұсқау көрсетіп тұрған бейнесін бейнелейді. Оны 1948 жылы мүсінші Корчак Зиолковский бастады, ал оның қайтысынан кейін жұмысты оның әйелі Рут Зиолковский және олардың бірнеше балалары жалғастырды. 1998 жылы ескерткіштің бет бөлігі ашылды.

Сәулет мүсіндері

XIX ғасырдың соңғы ширегі мен XX ғасырдың бірінші жартысындағы қоғамдық ғимараттар мүсікшілік өнерге, әсіресе рельефке сәулеттік фон болды. Карл Биттер, Ли Лори, Адольф Александр Вайнман, К. Пол Дженневейн, Рене Пол Шамбелан, Коррадо Пардуччи және тағы да көптеген шеберлер осы кеңістіктерге үйлесетін қарапайым, кейде повестьтік стильде жұмыс істеді. Осы еңбектердің көп бөлігі белгісіз мүсіншілер мен ойып бейнелеушілердің қолынан туды.

ХХ ғасыр

Ғасыр басталғанда, көптеген жас еуропалық мүсіншілер Атлантика арқылы еркін, қарқынды дамып жатқан экономикаға қоныс аударды, ал еуропалық білім алған мүсіншілер 1950 жылға дейін жасалған көптеген көрнекті туындылардың авторы болды. Олардың қатарында Эли Наделман, Альбин Поласек, Гастон Лашез және Карл Миллс есімдері бар.

Қазіргі классицизм

Бұл кезде классикалық дәстүрді қайта жандандыруға бірнеше белгілі американдық мүсіншілер қосылды, олардың ең танымалсы – Пауль Маншип, ол Римде стипендиямен оқып жүргенде архаикалық грек мүсіндерін "жаңадан ашты". С. Пол Дженневейн мен Эдвард Маккартан да осы бағыттың жетекшілері болды және олардың өнері 1920-шы жылдардың арт-деко талғамына оңай үйлесті. 1930-1940 жылдары еуропалық саясатты бөліп тастаған идеологиялар американдық мүсіншілердің бірлестіктерінде көрініс берді. Оң жақтағы топта көбінесе туған жерінен шыққан, көбінесе ескі мектептің классиктері, көбінесе сазды модельдеушілер болды. Олар Анна Хайатт Хантингтон басқаруымен Ұлттық мүсіндер қоғамын құрды және ол Оңтүстік Каролинадағы Брукгрин бақтарына сыйлаған мүсіндер паркінде сақталды.

Американдық экспрессионизм

Сол жақта, көбінесе иммигранттардан, көбінесе экспрессионистерден тұратын, Нью-Йорк негізделген Мүсіншілер гильдиясы болды, олар заманауи тақырыптарға және ағаш немесе тасқа тікелей қашауға баса назар аударды. Оның белгілі мүшелерінің бірі – Уильям Зорах.

Африка-америкалық мүсіншілер

Гарлем Ренессансы кезінде афроамерикалық мүсін өнерінің жанры пайда болды. Ричмонд Барте – көрнекті өкіл болды. Аугуста Савидж мүсінші және педагог болды. Рихард Хант 1971 жылы Заманауи өнер мұражайында алғашқы ретроспективті көрмесін ұйымдастырды. Элизабет Кэтлетт, Мартин Пурьер, Джерри Харрис және Таддеус Мосли – қазіргі заманғы басқа мүсіншілердің қатарында.

Абстракцияға бет бұру

Кейбір американдықтар, мысалы, Исаму Ногучи, бұрыннан келе жатқан бейнелі дизайндан абстрактілі дизайнға көшкен еді, бірақ 1950 жылдан кейін американдық өнер әлемінің барлығы бұрынғы дәстүрден күрт бас тартып, Америка модернизмге көбірек иконокласттық және теориялық көзқараспен әлемді жетектеді. Келесі он жылдың ішінде дәстүрлі мүсін жасау білімі Баухаус мектебінің ықпалымен абстрактілі дизайнға баса назар аудару арқылы толыққандай алмастырылатын болды. Абстрактілі экспрессионизмнің жеңісімен бірге Дэвид Смит сияқты абстрактілі мүсін жасаудың шеберлері пайда болды және мүсіндік өрнек беру үшін көптеген жаңа материалдар зерттелді. Луиза Невелсон қоршаған орта мүсінінің жаңа жанрын қалыптастырды. Дегенмен, осы кезеңде американдық мүсіншілердің бір тобы соғысқа дейінгі, заманауи/классикалық стильде шығармалар жасауды жалғастырды. Олардың қатарында Милтон Хорн, Донал Хорд, Чарльз Умлауф, Джозеф Эрхард және Джон Генри Уэдделл болды.

Өнердің шекарасын кеңейту

1960 жылдары фигура қайта оралды, бірақ бұрынғы сәндік өнердің бейнелі дәстүрінен айырылды, кейде тіпті Джордж Сегалдың гипстен жасаған өмірлік көшірмелері сияқты болды. Джим Гэри металл шайбалар мен аппараттардан, оларды көз көрімейтіндей біріктіріп дәнекерлеу арқылы, сондай-ақ боялған шыныдан және тіпті автомобиль бөліктері мен құралдарын қолданып, адам өлшемді фигуралар жасады. Форма мен дизайнның сапасы туралы ойлар жалғасты, бірақ көбінесе адам бейнесін бейнелемейтін. Рихард Серра және Норман Карлберг сияқты суретшілердің минималистік мүсіндері жиі қоғамдық кеңістіктерде фигураның орнын басты. 20 ғасырдың соңындағы мүсін өнері көбінесе өнер деп аталатын нәрсенің шектерін зейілсіз зерттеуден тұрды.

Минимализм

Минималистік стиль мүсінді оның ең қажетті және негізгі элементтеріне дейін тоғытады. Минималистер қатарында Тони Смит, Дональд Джадд, Роберт Моррис, Ларри Белл, Энн Труит және Дэн Флавин бар.

Жергілікті жерлерге қатысты қозғалыс

Сайтқа тән және қоршаған ортаға қатысты өнер туындыларын Дональд Джадд, Денис Оппенхайм, Ричард Серра, Роберт Ирвин, Джордж Рики және Кристо мен Жанна Клод суретшілері ұсынып, заманауи абстрактты мүсінді жаңа бағыттарға бастады. Суретшілер "Америка батысындағы жер өнері" жобалар тобында кең аумақтарда экологиялық мүсіндер жасады. Роберт Смитсон, Майкл Хайзер, Джеймс Террелл (Роден Кратері) және басқалар сияқты суретшілердің туындыларымен көрнекіленген бұл жер өнері немесе "жер өнері" экологиялық масштабтағы мүсіндері болды. Роберт Смитсон, Майкл Хайзер, Джеймс Террелл және басқалардың жер өнері (жер өнері) экологиялық масштабтағы мүсіндері.

Постминимализм

Билл Боллинджер, Ева Гессе, Сол Левитт, Джеки Винсор, Кит Сонниер, Брюс Науман және Лукас Самарас сияқты суретшілер постминималистік мүсін жасауда алғашқы қадамдар жасады. Роберт Грэмнің кейінгі туындылары 21-ші ғасырға дейін, көбінесе қоғамдық өнер ортасында дамуын жалғастырды. 1960 және 1970 жылдары Стивен Антонакис, Крисса, Уолтер Де Мария, Дэн Флавин, Роберт Смитсон, Денис Оппенхайм, Роберт Ирвин, Клас Олденбург, Джордж Сегал, Эдвард Кинхольц, Дуэйн Хансон және Джон Де Андреа сияқты сан алуан суретшілер абстракцияны, бейнелеуді және фигуративті өнерді жарық мүсіні, ландшафттық өнер және инсталляция арқылы жаңа тәсілдермен зерттеді.

20-ғасырдың аяғында бейнелі мүсіннің қайта жаңғыруы

Скульптураның басқа түрлері де маңызға ие болды, олардың кейбіреулері 1900 жылдардың басында Сэмюэл Йеллинді қоса алған, темір өңдеудегі жетекші шеберлердің еңбектерінен дамыды. Ловеленд (Колорадо штаты) американдық мүсін өнерінің батыс стиліне орталық болды, көптеген студиялар, журналдар және тіпті мұражай (Оклахома-Ситидегі Ұлттық ковбой және батыс мұра мұражайы) осы бағытты қолдады. Жаңа виктория стилі пайда болды, оның негізін қалаушы мүсінші Фредерик Харт болды.

Скульптураның басқа жанры

20-ғасырдың соңында өнер қуыршақтары мен керамикалық мүсін жасау қауымдастықтары да өсіп, маңыздырақ атанды. Сонымен қатар, ойын-сауық индустриясы кино түсірілімдері, ойын-сауық парктері, казинолар мен спорт стадиондары үшін ірі көлемді, әсерлі (кейде үлкен немесе мультфильмге ұқсас) мүсіндерге зәру болды. Өнеркәсіптік өнім дизайны, әсіресе автомобильдерді де естен шығармау керек. Мысалы, Рэндольф Пардуччидің (Коррадо Пардуччидің інісі) "Бен-Хур" фильміндегі танымал көлік жарысы көрінісі үшін жасаған мүсіндері бар.