Кіріспе

Орхус муниципалитеті (Aarhus Kommune), 2011 жылға дейін Орхус муниципалитеті (Århus Kommune) деп аталған, Орталық Дания аймағындағы, Данияның орталық бөлігіндегі Ютландия түбегінің шығыс жағалауында орналасқан коммуна. Муниципалитет аумағы – , ал 2023 жылғы халық саны 361 544 адамды құрайды. Ілеспе муниципалитеттер: солтүстікте – Сидджурс, солтүстік-батыста – Фаврсков, оңтүстік-батыста – Скандерборг және оңтүстікте – Оддер. Орхус муниципалитеті 2007 жылғы «Коммуналдық реформа» аясында басқа муниципалитеттермен біріктірілмеді, себебі оның аумағы мен халқы бұрыннан-ақ салыстырмалы түрде үлкен болды. Коммуна Орхус бизнес аймағының және 2016 жылы 1,378 миллион халқы бар Шығыс Ютландия метрополитен аймағының құрамына кіреді.

Саясат

Орхус қалалық кеңесі (Aarhus Byråd) – сонымен қатар қалалық әкімдік. Қалалық кеңес 31 мүшеден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Әкімшілік тұрғысынан муниципалитет алты кішігірім басқармаға бөлінеді, олар бірлесіп мэр және бес алқалы директорлар басқаратын магистрат құрайды. Бұл Данияда магистрат құрылымы бар жалғыз қала. Қаланың алты бөлімі: Мэр кеңсесі, Әлеуметтік мәселелер және жұмыспен қамту, Техникалық қызметтер және қоршаған орта, Денсаулық сақтау және күтім, Мәдениет және азаматтарға көрсетілетін қызметтер, Балалар мен жастар – олар қаланың күнделікті жұмысын жүзеге асырады. Орхус муниципалитетінің қазіргі мэрі – 2011 жылдың тамызында Николай Ваммменнен кейін қызметке келген социал-демократ Якоб Бундсгаард. Вамммен Парламентке өтетін сайлауға дайындалу үшін осы қызметтен бас тартқан. Саяси тұрғыдан Орхус солшыл бағытта, ал тарихи тұрғыдан ең ірі саяси партия – Социал-демократиялық партия, ол қала әкімінің қызметін барлық мерзімде атқарды, тек 2001–2005 жылдар аралығындағы мерзімді есептемегенде, сол кезде Луиза Гаде (Venstre) бірінші әйел және социал-демократ емес мэр болды. Қалалық кеңестің гендерлік құрамы 20 ғасыр бойы әйелдердің пайдасына қарай үнемі өсіп келеді және қазіргі уақытта 31 мүшесінің 9-ы әйелдер. Орхустың алғашқы ашық сайланған мэрі 1919 жылы тағайындалды. 1970 жылғы Данияның муниципалдық реформасы аясында қазіргі Орхус муниципалитеті 20 муниципалитетті біріктіру арқылы құрылды. Орхус (1948 жылдан 2011 жылға дейін Орхус деп жазылды) 2007 жылғы Данияның муниципалдық реформасына дейін Орхус округінің (барлық жылдары Орхус деп жазылды) орталығы болды. Бұл реформа Дания округтерін бес аймаққа алмастырды және бұрынғы Орхус округі Орталық Дания аймағының (Region Midtjylland) құрамына енді, аймақтың орталығы Виборг қаласында орналасқан.

Муниципалды кеңес

Орхустың қалалық кеңесі 31 мүшеден тұрады, олар әр төрт жыл сайын сайланады. Төменде 1970 жылғы қалалық реформадан бері сайланған қалалық кеңестер тізімі келтірілген. Сайлау партиясы Жалпы орын саны Сайлауға қатысқандар Сайланған әкім 1970 17 28 13 31 70.3% Бернхардт Дженсен (А) 1974 13 24 22 14 12 58.1% Орла Хиллестед (А) 1978 13 25 32 31 26 8.7% 1981 16 15 13 21 68.6% Торкилд Симонсен (А) 1985 12 17 7 12 16 5.6% 1989 12 15 16 31 26 3.1% 1993 15 13 46 11 68.4% 1997 13 13 42 7 17 0.5% Флеминг Кнудсен (А) 2001 12 23 11 11 18 5.1% Луиза Гаде (В) 2005 13 21 11 11 17 1.8% Николай Ваммен (А) 2009 14 13 52 5 16 3.7% 2013 13 22 21 26 3 70.5% Якоб Бундсгард (А) 2017 13 13 62 17 0.5% 2021 10 35 14 14 3 68.2% Kmdvalg.dk, Dst.dk және Aarhus.dk деректерінен алынды.

Аудандар мен бөлімшелер

Орхус муниципалитетінде 45 сайлау округі және фолькетингке сайлау үшін төрт сайлау округіндегі сайлау учаскелері бар. Орхус епархиясында Орхус муниципалитетінің шегінде 60 приходтан тұратын төрт деканат бар. Орхус муниципалитеті 21 пошталық округті және тағы 9 округтің бір бөлігін қамтиды. Орхустың қалалық аймағы және жақын маңдағы қала маңы Орхус C, Орхус N, Орхус V, Viby J, Højbjerg және Brabrand аудандарына бөлінеді. Орхус әртүрлі деңгейдегі аудандарға бөлінген, олардың ішінде бірнеше ерекше көршілес аудандар бар. Тарихи орталығы, Индре Би (ағылш. "Ішкі қала") деп аталады, және Centralværkstedet, Латын кварталы, сондай-ақ Орталық вокзал мен Орхус концерт залының маңындағы аудандарды қамтиды. Қаланың ішкі айналма жолы Ring 1, шамамен Орхус C пошталық округімен тең Midtbyen (қала орталығы) ауданын қамтиды және Индре Би, Вестербро, Фредериксбьерг, Орхус Ø, Марселисборг және Ньорре Стенбро аудандарынан тұрады. Ішкі айналма жолдың солтүстігінде Орхус N ауданы орналасқан, онда Тройборг, Рисков, Вейлби, Скейби, Кристиансбьерг және Ворреванген аудандары бар, ал батысында Лангенес, Абыхюй және Орхус V, олар Хасле, Фриденлунд, Херредсванг және Мьеллеванген аудандарын қамтиды, ал Хюйбьерг ауданы оңтүстікте жатыр. Алшақ аудандар мен қала маңындағы аудандар: Брабранд, Эга, Геллеруп, Хасселагер, Холм, Колт, Розенхой, Скёдструп, Скеренг, Скёд, Слет, Ставтруп, Тильст және Транбьерг.

Қалалар мен қалалар

Статистика Дания қалаларды немесе кенттерді 200-ден астам тұрғыны бар, тұрғын үйлер арасындағы қашықтық 200 метрден аспайтын үздіріссіз қоныс аумақтары деп анықтайды. 2020 жылдың 1 қаңтарында Орхус муниципалитетінде мұндай 19 аумақ болды, олардың ішіндегі ең ірісі – 280 534 тұрғыны бар Орхус қаласы, ал муниципалитеттің басқа жерлеріндегі қалалық аймақтарда 50 000-ға жуық адам тұрды. Орхус қаласы Даниядағы екінші ірі қалалық аймақ, Ютландияның шығыс жағалауындағы маңызды порт және Данияның екінші ірі епископтығының орталығы. 2013 жылы Бедер және Маллинг алғаш рет ресми түрде біртұтас қалалық аймақ ретінде есептелді.