Кіріспе

Beauveria bassiana – бүкіл әлемдегі топырақта табиғи түрде өсетін және әртүрлі буынтық аяқтыларға паразиттік әрекет ететін, ақ мускадин ауруын қоздыратын саңырауқұлақ; ол энтомопатогенді саңырауқұлақтар тобына жатады. Ол термиттер, трипстер, ақ шыбықтар, құтылар және түрлі қоңыздар сияқты бірқатар зиянкестерді бақылау үшін биологиялық инсектицид ретінде қолданылады. Төсек құрттары мен безгекке қатысты масаларды бақылауда қолданылу мүмкіндігі зерттелуде.

Таксономия

Бұл түр итальяндық энтомолог Агостино Бассидің есімімен аталды, ол 1835 жылы жібек құрттарында (Bombyx mori) оны тапқан. Басси алғашқы инфекциялық тәжірибелер жүргізіп, бұл саңырауқұлақты мускарин ауруының себебі екенін анықтады, содан кейін ауа арқылы жұққан таратушылар пайда болды. Осы жылы Гюзеппе Габриэль Балсамо Кривелли бұл саңырауқұлақты Botrytis bassiana деп атады. Зерттеулер B. bassiana-ның көптеген ерекше туындамалардан тұратындығын көрсетті, оларды жеке филогенетикалық түрлер ретінде қарастыру қажет. 2011 жылы Beauveria туысы қайта сипатталды және B. bassiana үшін типтік түр ұсынылды. Бұл түр бұрын Tritirachium shiotae және басқа да синонимдермен белгілі болған.

Кордицепс пен басқа саңырауқұлақтармен байланысы

Beauveria bassiana – Cordyceps bassiana анаморфы (жыныссыз көбейетін түрі). Ал соңғы телеморф (жыныстық көбейетін түрі) тек Шығыс Азияда ғана табылған.

Сипаттама

B. bassiana мәдени ортада өскенде ақ түсті саңырауқұлақ болып көрінеді, көптеген конидиялардан тұратын ақ спора шарларын түзеді. Конидиялар бір жасушалы, гаплоидты және суды қажет етпейтін (гидрофобты) болады. Конидияларды өндіретін қысқа, жұмыртқа тәрізді конидиоген жасушаларында рахис деп аталатын тар созылмалы ұзындығы болады, ол ұзын, зигзаг тәрізді өсімге дейін созылады. Бұл организм Clavicipitaceae тұқымдасына жататын басқа да жәндіктерге зиян келтіретін саңырауқұлақтарға да шабуыл жасайды. B. bassiana саңырауқұлағы тұтқында ұсталған американдық аллигаторда инфекция тудырғаны байқалған, ал B. bassiana тұтқында ұсталған тасбақаларда өкпе ауруын тудыруға себепкер болды. Бауыры бар жануарлар тұтқында ұсталған және температуралық стресске ұшыраған, бұл олардың саңырауқұлаққа сезімтал болуын түсіндіруге болады. Бір тасбақаны 22 °C температурада ұстап, өкпесіне 0,5 мл 106 B. bassiana спорасын енгізген кезде өлім-жітім байқалмады, ал екінші тасбақа 16 °C температурада ұстағанда қайтыс болды. 2013 жылы жүргізілген микроэволюциялық тәжірибе көрсеткендей, үлкен балауыз көбелегі (Galleria mellonella) 25 буын бойы B. bassiana-ның тұрақты таңдау қысымында бола отырып, өзінің қорғаныс механизмдерін бейімдей алды. Көбелек қарсы тұру қабілетін дамытты, бірақ бұл оған қымбатқа түсті. Вагнер мен Льюис B. bassiana-ның жүгеріде эндофит ретінде өсе алатынын хабарлады.

Уыттылық

Бұл саңырауқұлақ адамдар мен басқа жануарларды сирек жұқтырады, сондықтан көбінесе оны инсектицид ретінде қауіпсіз деп есептейді. Дегенмен, кем дегенде бір адамда, иммундық жүйесі нашарлағанда, B. bassiana жұққан жағдай тіркелген. Сонымен қатар, споралар тыныс алудағы қиындықтарды күшейте алады.

Құралу тесігі

2013 жылдың наурыз айында Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы Линкольн университетінде белгіленген қақпадан тыс жерлердегі бірнеше зерттеу зертханалары мен жылыжайларда генетикалық түрлендірілген B. bassiana табылды. Басты өнеркәсіп министрлігі осы жағдайды тергеді.