Кіріспе

Naval Tactical Data System (NTDS) – 1950 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері әзірлеген және 1960 жылдардың басында жауынгерлік кемелерде қолданысқа енгізілген компьютерлік ақпаратты өңдеу жүйесі. Ол әртүрлі кемелердегі көптеген сенсорлардан түсетін мәліметтерді біріктіріп, соғыс кеңістігінің біртұтас картасын құрады. Бұл ақпарат содан кейін кемелерге және қару-жарақ операторларына жіберілуі мүмкін еді.

Өмірбаян

Соғыс кемелерінде жауынгерлік ақпарат орталықтары (ЖАО) деп аталатын бөлімдер болады, олар жағдай туралы барлық ақпаратты жинап, сұрыптап, содан кейін кемеге жеткізеді. Радар және гидролокатор жүйелерінің операторлары нысаналар туралы ақпаратты ЖАО-ға жібереді, онда экипаж мүшелері осы ақпаратты ортақ картаны жаңарту үшін пайдаланады. Командирлер картаны қаруды нақты нысаналарға бағыттау үшін қолданды. Жүйе Британия шайқасының бункер жүйесіне ұқсас болды, бірақ кішірек масштабта. Бұл жүйеде екі маңызды мәселе болды. Біріншісі – әрбір кемеде, қалған кемелерден тәуелсіз, ұрыс алаңының жеке көрінісі болды. Бұл күшті бөлуде қиындықтарға әкелді – белгілі бір нысанаға қажетті қаруы бар кеме сол нысананы өз сенсорларында көре алмауы мүмкін, немесе екі кеме басқа нысананы назарға алмастан, бір нысанаға шабуылдауға тырысуы мүмкін. Бұл мәселені кемеаралық радиобайланыс немесе флаг сигналдарын қосымша ақпарат көзі ретінде пайдалану арқылы шешуге болар еді, бірақ осыншама көп деректерді жылжытудың жұмыс жүктемесі өте ауыр болды. Бұл екінші маңызды мәселеге – жоғары дәрежедегі адам күшінің қажеттілігіне және кемедегі орынның жетіспеушілігіне әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі кезеңде ірі теңіз күштері бұл мәселелерді жан-жақты зерттеуді бастады, себебі ұзақ қашықтықтағы жоғары жылдамдықты ұшақтардың үйлесімді шабуылдары туралы алаңдаушылықтар күрт өсті. Топтың осы қауіп-қатерлерге қарсы әрекет етуіне жеткілікті уақыт беру үшін, радарлары нысаналарды әлі де жақындаған кезде анықтауға мүмкіндік беру үшін «пикеттер» күштен алыс орналастырылды. Осы кемелерден алынған ақпарат әдетте дауыспен басқа кемелерге жеткізілді. Радар экранына бағытталған бейнекамералармен тәжірибелер жасалды, бірақ кемелер толқындарда қозғалғанда және жоғары өткізгіштік антенналар бір-біріне бағытталмай қалғанда сигнал жоғалып кетті. 984 типті радар және кешенді дисплей жүйесі (КДЖ) авианосецтерге орнатылды, бірақ бұл жұмыс жүйені басқару үшін қолданылатын аналогтық схемалардың сенімділігіне байланысты қиындықтарға тап болды. 1950 жылдардың басында цифрлық компьютер шешім ұсынды, ол жылжымалы бөлшектерді жою арқылы сенімділікті ғана емес, сонымен қатар сюжеттерді құрайтын цифрлық деректермен тікелей жұмыс істеу арқылы арттырды. Бір компьютерден алынған деректерді тікелей екінші компьютерге көшіруге болады, осы мәндерді көрсететін аналогтық сигналдарды кодтау және декодтау қажеттілігі болмады. Канада Корольдік теңіз күштері DATAR жобасы аясында осындай жүйеде жұмыс істей бастады, ол трекбол тұжырымдамасының алғашқы жұмыс үлгісін қамтыды. Алайда, олардың жобалауда электрондық лампалар пайдаланылды, нәтижесінде машина тым үлкен болды және орнатылған жердегі барлық бос орынды иеленді. DATAR-дің транзисторлық нұсқасын құруға бағытталған күш-жігер қаржыландырылмады және жоба тоқтатылды.

Жүйені іске асыру

RN және RCN командаларының жұмысы 1946 жылдан бастап USN-ге жақсы белгілі болды, соның ішінде Онтарио көліндегі канадалық жүйенің тікелей көрсетілімдері де бар еді. Олар сондай-ақ Корольдік теңіз күштерінің "Электрондық деректер жүйесі" тұжырымдамасының өз нұсқасын жасады, ал Motorola компаниясы ақырында 20 жиынтықты өндірді. 1953 жылы олар "Тұйықтауды бақылау және басқару консолі" деп аталған, әуе бағыттау үшін жаңа жүйені жасады, ол екі кіріс және екі шығыс (тұйықтаушы) құралымды қадағалай алатын еді. Дегенмен, жүйе өте үлкен болды және кемелер арасындағы байланысты қамтымады, сондықтан ол тек бірнеше әуе кемелерінде ғана қолданылды. Бірақ, барлық осы шешімдердің де тиімділігін шектейтін мәселелері болды. Аналогтық жүйелерді жұмыс істеу қиын болды және техникалық қызмет көрсету жеткіліксіз болған жағдайда қателерге бейім болды. Канадалық нұсқа цифрлық компьютерлерді пайдалану арқасында жақсырақ болды, бірақ транзисторлар қажет болды. АҚШ Әуе күштері де өздерінің "Чарльз" жобасына қатысты, бұл ұқсас жүйе болғанмен, көлемі әлдеқайда зор еді. Олардың жүйесі де вакуумдық түтіктерді пайдаланды және ең үлкен компьютерлерге айналды, әрқайсысы еден алаңындағы , салмағы және 1,5 мегаватт электр қуатын тұтынуға қабілетті. Әскери-теңіз күштері осы және басқа да дамуларды "Космос" жобасы аясында қадағалап отырды. 1950 жылдардың ортасында компьютерлерді дамыту, Әскери-теңіз күштерінің кодты бұзуға арналған компьютерлерге ұзақ қызығушылығы, жаңа транзистор түрлерінің енгізілуі және өзекті жадты кеңінен пайдалану, Әскери-теңіз күштерінің SAGE әуе қорғанысы желісінің нұсқасын жасауға мүмкіндік берді. Әскери-теңіз күштері 1956 жылы транзисторлы цифрлық компьютерді пайдаланып NTDS жүйесін әзірлеуді бастады. NTDS және сымсыз деректер байланысы арқылы кемелер өз сенсорлары жинаған ақпаратты топтағы басқа кемелермен бөлісе алатын еді. 1961 жылдың қазан айында NTDS USS Oriskany авиатасымалдағышында және USS King және USS Mahan эсминецтерінде сынақ кемелері ретінде орнатылды. Бірінші өндірістік NTDS партиясы 17 жоғары басымдықты кемеге тапсырылды, соның ішінде 1962-1967 жылдар аралығында құрылысы жүріп жатқан 10 Белкнап класындағы крейсерлер де бар еді. NTDS 1980 жылдардағы Aegis жүйесіне ұқсас шабыт берді.

Жабдықтың сипаттамасы

UNIVAC-тың әртүрлі кіріктірілген компьютерлері, соның ішінде 1950 жылдардың соңында пайда болған CP 642A (AN/USQ 20) моделі, әдетте 30 биттік сөздермен, магниттік өзектік немесе жұқа пленкалық жадтың 32К сөздерімен, радарлар және басқа да сыртқы құрылғыларға қосылған 16 параллель I/O арнасымен (олардың ені 30 бит) және RISC сияқты командалар жиынтығымен жұмыс істеді. Логикалық тізбектер дискретті транзисторлар мен басқа элементтерді, жалғағыштары бір жағында орналасқан баспалы схема тақтасына тіркелген күйде қолданды. Әрбір тақта коррозия тудыратын тұзды шашыраудан қорғау үшін лактай затпен жабылды (Конформды қаптама қараңыз). Бірнеше тақталар біріктіріліп, роликтерге орнатылған науаға бекітілді. Кезекпен, әртүрлі типтегі бірнеше науалар, бір-бірімен байланысып, металл корпусқа бекітілгенде компьютерді құрады. NTDS компьютерлерінің көпшілігі сумен салқындатылды, бірақ кейінірек шыққан жеңіл салмақты модельдер ауамен салқындатылды.

Модемнің сипаттамасы

NTDS ақпараты ұшақ тасымалдаушы ұрыс топтарының кемелері арасында Collins Radio компаниясының Kineplex модемдері арқылы берілді. Kineplex – параллельді тонды, көп тасымалдағыш модем.

Сеймур Крей және NTDS

Сеймур Крей алғашқы NTDS процессоры, AN/USQ 17-ні жасағанмен, бұл үлгі өндіріске түспеді.

ASW кемелерінің басқару және басқару жүйесі

ASW Кемелердің басқару және бақылау жүйесі (ASWSC&CS) – су астына қарсы күрес (ASW) үшін NTDS жүйесі болды. Ол 1967 жылы тек Voge, Koelsch фрегаттары мен ASW ұшақ тасымалдағыш кемесі Wasp-қа орнатылды. ASWSC&CS цифрлық компьютерлерді пайдалана отырып, су астына қарсы күресті жақсартуға мүмкіндік берді, бұл жақсартулар кейін басқа ASW кемелеріне де енгізілді. UNIVAC компаниясы аппараттық құралды анықтау және ASW функцияларын енгізуге арналған бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу бойынша шарт жасады. AN/UYQ 100 Су асты күресін шешуді қолдау жүйесі (USW DSS) – 2010 жылы қолданысқа енгізілген қазіргі жүйе.