Кіріспе

Фасциолоидс магна, сонымен қатар алып бауыр құрты, ірі американдық бауыр құрты немесе бұғы құрты деп те аталады, ол Солтүстік Америка мен Еуропадағы жабайы және үй жануарларында кездесетін трематод паразиті. Ересек құрттар түпкілікті иесінің бауырында болады және қанмен қоректенеді. Жетілген құрттар ұзындығы × енімен өлшенеді және ауыздық және іштік сорғыштары бар, дорсо-вентральды жазық денеге ие. Құрттар қызғылт қоңыр түсті және тегментпен жабылған. Басқа дигенеялық трематодалар сияқты, тіршілік циклінде ұлулардағы интрамолюскалық фаза бар. Паразит қазіргі уақытта Солтүстік Америка мен Еуропаның жабайы шайнаушы жануарларында таралған, оның ішінде Австрия, Канада, Чехия, Хорватия, Германия, Венгрия, Италия, Польша, Сербия, Словакия және АҚШ.

Тарих

Fascioloides magna негізінен Солтүстік Америкаға тән, бірақ бұл паразит 19-шы ғасырдың екінші жартысында импортталған жануарлармен бірге Еуропаға әкелінді. Солтүстік Америкада туған болса да, бұл трематода алғаш рет Италияда сипатталған. 1875 жылы Басси Италияның Торино қаласының жанындағы Корольдік паркте (қазіргі Ла Мандриа аймақтық паркі) қызыл бұғылардың көптеп өлгенін байқады. Симптомдары қойлардағы жақсы белгілі фасциолезге ұқсас болды. Ол оны Distomum magnum деп атады. Автор бұл паразит 1865 жылы АҚШ-тан импортталған вапити арқылы парке әкелінген деп есептеді. Көптеген зерттеушілер Бассидің түрін оның жеткіліксіз сипаттамасының нәтижесінде қабылдамады. 1882 жылдан 1892 жылға дейін трематода АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында тіркелді және көптеген авторлар оны жеке-жеке сипаттады. Кейіннен Стайлз (1894) американдық жағдайлардың Басси бұрын сипаттаған түрлермен сәйкес екенін көрсетті. Стайлз ересек трематоданың толық морфологиялық сипаттамасын жасап, оны Fasciola magna (Bassi 1875) Stiles 1894 деп атады. 1895 жылы Стайлз бұл трематоданың өмірлік циклі Fasciola hepatica-ға өте ұқсас екенін, яғни ол аралық ие ретінде сулы қабықшалыларды қамтиды деп болжады. Ол трематоданың жұмыртқасы мен мирацидиумдарының салыстырмалы сипаттамасын берді. Алайда, F. magna-ның алғашқы аралық иелері туралы мәліметтер 1930 жылдарға дейін жарияланбады. F. magna-ның толық өмірлік циклі, барлық дернәсіл сатыларын қамти отырып, Канададағы Swales (1935) сипаттады.

(2) Өте төмен хосттар

Өлі соқпақтар ірі мүйізді жануарлар, шошқалар, ламалар, жылқылар және кейбір Ескі әлемнің бұғыларымен бейнеленеді. Өлі соқпақтардағы инфекциялар шамадан тыс фиброзбен, бауыр паренхимасында қалың қабырғалы сорғылардың қапталуымен және әртүрлі тіндердің қара түске боялуымен сипатталады. Америкалық авторлар мүйізді малдың клиникалық белгілерін байқамаған, бірақ...

3) Аборттық иесі

F. magna-ның қателі қожайындары қой және ешкілер болып табылады. Дегенмен, инфекцияның барысы теңіз шошқаларында және шамырда (Rupicapra rupicapra) ұқсас. Қателі қожайындарда, қожайын өлгенге дейін, трематодалар жетілмейді және қозғалмайды. Қателі қожайындардың бауыр зақымданулары көбінесе бауырдың диафрагмаға берік жабысуын, қара пигментацияны, гематомаларды, некрозды және жас трематодалардың орналасқан қан кету жолдарымен сипатталады.

Диагностика

F. magna жұмыртқалары F. hepatica жұмыртқаларына ұқсас болғанымен, бұл ұқсастықтың маңызы аз; жұмыртқалар көбінесе ірі қара мен қойдың нәжісімен шығарылмайды. Нақты диагноз қою үшін жануардың өлімінен кейін паразиттерді табу және F. hepatica немесе F. gigantica-ны дұрыс анықтау қажет. Егер үй жануарлары мен еліктер бірдей жайылымды пайдаланса, F. magna тудырған аурудың болу мүмкіндігін ескеру керек. Ірі қара малдарда F. hepatica-мен аралас инфекциялар кездеседі.

F. magna-ны бақылау және алдын алу

Жабайы етешті жануарлардағы фасциолоидозды бақылау үшін жемге антигельминтиктерді табысты қолдану қажет. Дәрінің дәм мен иісі жануарлардың дәріленген жем жеуіне кедеріс келтірмеуі тиіс. Сонымен қатар, терапиялық және минималды токсикалық доза арасында жеткілікті емдік диапазон болуы керек. Сондықтан, үй етешті жануарларда тиімді антигельминтиктердің тек бір бөлігі ғана F. magna жұқтырған жабайы етешті жануарларда сынақтан өтті. АҚШ-та триклабендазолмен, ал Венгрияда, Австрияда триклабендазол мен левамизолдың қосылысымен бұғы тәрізділердің фасциолоидозы сәтті бақыланды. Ал, Чехияда рафоксанид кеңінен қолданылады.

Адам тамағы ретінде

Солтүстік Америкада, әсіресе Висконсин штатында, кейде адамдар бұғының бауырларының ішінде табылған трематодаларды майда қуырып жейді. Оларды "бауыр көбелектері", "кішкентай бауырлар" немесе "кішкентай жұқа қамырлар" деп атайды.