Кіріспе

Күшті тотығуға, ауа райының әсеріне немесе ыдырауға ұшыраған тау жынысы

Госсан (eiserner hut немесе eisenhut) – күшті тотығуға, ауа райының әсеріне немесе ыдырауға ұшыраған тау жынысы, әдетте кен орнының немесе минералдық тамырдың жоғарғы және ашық бөлігі. Классикалық госсан немесе темір қабатында тек темір оксидтері мен кварц қалады, көбінесе қораптар түрінде (қварцпен қапталған қуыстар, еріген кен минералдарының пішінін сақтайды). Басқа жағдайларда кварц пен темір оксидтері, лимонит, гоетит және ярозит псевдоморфтар ретінде кездеседі, пирит пен бастапқы кен минералдарын алмастырады. Көбінесе госсан, тотыққан темірдің көп болуына байланысты, айналадағы тау жынысы мен топырақтың фонында қызыл "дақ" түрінде көрінеді; госсан эрозияға төзімді кварц пен темір оксидтерінің көптігінен топографиялық тұғырлы аймақ болуы мүмкін. Госсандардың көпшілігі қызыл, қызғылт немесе сары болғанымен, манганийге бай минералдық кен орындарының тотыққан бөлігінде пиролузит, манганит және әсіресе псиломелан сияқты манганий оксидтерінен қара госсандар пайда болады. 19-шы және 20-шы ғасырларда госсандар металл кендерін іздеушілерге көмілген кен орындарын табуға көмектесетін маңызды көрсеткіштер болды. Тәжірибелі кен іздеуші госсанның құрылымындағы белгілерді оқып, темір қабатының астында қандай минералды кендер болуы мүмкін екенін анықтай алатын.

Атауы

Госсан атауы корнуолл шахтерлерінің сленгінен шыққан болуы мүмкін. Америкада көп қолданылатын "темір қақпақ" және "темір шляпа" терминдері неміс тіліндегі "Eiserner Hut" немесе "Eisenhut" сөздерінің тікелей аудармасы болып табылады, бұл термин Америкада да пайдаланылған.