Кіріспе

Банг Рак (тай тілінде: บางรัก) – Таиландтың Бангкок қаласының елу округінің (хет) бірі. Ол Чао-Прая өзенінің шығыс жағалауында, ескі қала шекарасын белгілеген Кхлонг-Фадунг-Крунг-Касем арнасының ар жағында орналасқан. Қаланың негізі қаланғанға дейінгі өзен жағасындағы елді мекендерден бастау алған Банг Рак, он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысы мен жиырмасыншы ғасырдың басында аймаққа жаңа жолдар мен арналар салынғанда ішкі жаққа қарай өсіп, шетелдіктер қауымын тартқан және маңызды сауда орталығына айналған. Бангкоктың ХХ ғасырдың соңындағы қарқынды экономикалық өсуі Си Лом және Сатон көшелері бойындағы аймақтарды қаланың негізгі бизнес орталықтарының біріне айналдырды, ол көктейгіштерге толы. Ауданның аумағы 4,10 шаршы километрді құрайды, ал 2019 жылғы мәлімет бойынша тіркелген халқы 48 227 адамды құрайды. Бүгінде Банг Рак коммерциялық кеңселердің қаржылық белсенділігімен, сондай-ақ жанды түнгі өмірмен танымал. Көпмәдени тарихын көрсететін әртүрлі тарихи және діни орындар, ең бастысы су жағасындағы Банг Рак ауданында шоғырланған.

Тарих

XIX ғасырдың ортасына дейін Чао-Фраяның төменгі жазығында су көлігінің басты түрі болды, ал көптеген адамдар өзендер мен каналдардың жағасында қоныстанды. Аюттхая патшалығынан (14 ғасыр – 1767 ж.) бастап Чао-Пхрая өзенінің бойында елді мекендер қалыптасты, ал Банг-Рақтағы және оның маңындағы будда ғибадатханаларының кейбіреулері осы кезеңге жатады. Бангкок 1767 жылы Тонбури патшалығының құрылуымен астана болды және 1782 жылы Раттанакосин патшалығы ретінде қайта құрылды; Раттанакосин аралының бекінілген қаласынан тыс жағалау аймақтары әртүрлі этникалық қауымдардың қоныстанған шеткі аудандарға айналды. Қаланың төменгі ағысында, Қытай ауданынан сәл ары қарай, қазіргі Банг-Рак ауданында тай, қытай, вьетнам, малай, лаос, тавоян және португалдардың ұрпақтары тұрды. Португалдықтар 1787 жылы Розарий ханымға арналған католик шіркеуін (қазір Талат-Ной маңында) салған. Содан кейін француз миссионерлері миссионерлік жұмыстар үшін келді, одан кейін АҚШ-тан келген протестанттар да келді. XIX ғасырда халықаралық сауданың өсуімен бұл аудан өзен бойындағы көптеген порттық аймақтардың біріне айналды. Патша Монгкуттың (Рама IV, 1851–1868) билік кезінде қала өзінің бастапқы қорғаныс қабырғаларынан тысқары өсіп, патша қаланың жаңа сыртқы орқашасы ретінде Кхлонг Пхадунг Крунг Касемді қазуға бұйрық берді. Еуропалықтар осы жерде қоныстануын бастады. 1855 жылы британдықтармен Боуринг шарты жасалып, сауда еркіндігі берілді және дипломатиялық жеңілдіктер ұсынылды, ал басқа батыс елдері де оған қосылды. Консулдар, сауда компаниялары және шетелде тұратын қауымдастықтар қаланың еуропалық ауданына айналған жағалау аймағында құрылды. Батыстықтар қаланың өзгеруіне де ықпал етті. Олар Монгкуттан алдымен Фра-Хананг ауданына (көшіп баруды жоспарлаған, бірақ кейіннен бұл идеядан бас тартқан) жол салуды сұрады, содан кейін Банг-Рактағы жағалау қауымдастығына қызмет етуді ұсынды. Патша келісіп, 1857 жылы Танон-Тронг (Хуа Ламфонг жолы деп те аталады, кейін Рама IV жолы деп аталды) және 1862 жылы Чароен Крунг жолын салдырды. Көп ұзамай Си Лом жолы екі жолды байланыстырды. Құрлықтағы көліктің пайда болуы қаланы өзгертіп, Чароен Крунгті сауда-саттық пен дамуға серпін берген басты магистраліне айналдырды. 1890–1900 жылдары, патша Чулалонгкорнның (Рама V, 1868–1910) тұсында, кәсіпкерлер жер сатып алып, аймақта жолдар салу арқылы жерді игерумен айналысты. Нәтижесінде Сатон, Сурауонг және Си Фрайя жолдары Си Ломға параллель жүрді және бірнеше байланыс жолдарымен бірге ауданның негізгі жол желісін құрады. Жолдар теміржол көлігімен де толықтырылды, өйткені Пакнам теміржолы (елдегі алғашқы желі) 1893 жылы Танон-Тронг бойымен ашылды, ал келесі жылы Чароен Крунг жолында электрлендірілген трамвайлар жүруге бастады. 1925 жылы Си Лом жолында тағы бір трамвай желісі ашылды. Банг-Рак ауданы біртіндеп дамуға кірісті, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шетелдік бизнес көптеп жағалау аймағынан Си Лом жолы бойындағы жаңа ғимараттарға көшті. 1963 жылы трамвайлар тоқтатылды, ал Си Лом жолының бойымен өткен канал кеңейту үшін толтырылды, бұл оның бизнес көшесі ретінде дамуына қосымша түрткі болды. 1997 жылғы қаржы дағдарысы өрлеуге тоқтам салса да, экономика ақырында қалпына келді, ал Си Лом мен Сатон Бангкоктың ең маңызды бизнес аудандарының бірі болып қалады, қазір BTS Skytrain көк үйлер қатары арқылы өтеді. Банг-Ракты аудан деп атаған алғашқы үкіметтік жарлық 1908 жылы жарияланды, ал 1915 жылы қазіргі формасына жақын шекаралармен қайта құрылды. Оның мәртебесі Бангкоктың басқа аудандарымен бірге 1972 жылы амфоеден кхетке өзгертілді. Аудан Банг-Рак деп аталады, ол жағалаудағы алғашқы елді мекеннің атымен аталған. Банг өзен жағасындағы ауылдарға арналған жалпы жер атауының префиксі болса да, екінші сөздің шығу тегі белгісіз. Ертедегі құжаттарда атау өзгеріске ұшыраған บางรัก немесе บางรักษ์; бірінші (және қазіргі) жазуы бұл аймақта үлкен діңгегі табылған рак (Gluta usitata) ағашынан шыққан деген теорияға сәйкес келеді, ал екіншісі атау рак (รักษ์ 'сауықтыру') сөзінен шыққан деген ойды қолдайды. Бүгінде рак сөзі "сүйіспеншілік" деген мағынаны да білдіретіндіктен, атау аудандық кеңседе неке тіркеу үшін танымал орынға айналды, әсіресе Валентин күнінде.

География және әкімшілік

Банг-Рак ауданы Бангкок қаласының Фра-Нахон жағында, Чао-Фрая өзенінің шығыс жағалауында орналасқан. Ол солтүстік-шығысында Рама IV жолы арқылы Патум Ван ауданымен, оңтүстік-шығысында Кхлонг Сатон арқылы (Сатон жолының ортасында) Сатонмен, батысында Чао-Фрая өзенінің ар жағында Кхлонг Санмен және солтүстік-батысында Кхлонг Пхадунг Крунг Касем арқылы Самфантавонгпен шектеседі. Ауданның басты көшелері, оның шекарасы болып табылатын Рама IV және Сатон жолдарымен қатар, өзен бойымен шамамен жүретін Шарон Крунг жолы, сондай-ақ (солтүстіктен оңтүстікке қарай) Си Фрайя, Суравонг және Си Лом жолдары – бұл жолдар Сатонға шамамен параллель, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бағытталған, Рама IV және Шарон Крунгты байланыстырады. Олар ауданды бес кіші ауданға (кхваенг) бөледі. Банг-Рак кіші ауданы Шарон Крунгтің батысында орналасқан. Оның шығысында, солтүстіктен оңтүстікке қарай, Маха Фруэттарам, Си Фрайя, Суриавонг және Си Лом орналасқан. 2019 жылғы мәлімет бойынша, оларда тіркелген халық саны 48 227 адамды құрайды. Ал Сатон жолының сыртқы келбеті кеңсе үйлері, қонақүйлер, діни, білім беру және денсаулық сақтау мекемелерімен толы үлкен блоктармен ерекшеленеді. Жолдың орта тұсына жақын орналасқан Сатон-Нарадшивас қиылысы әсіресе әйнек қабырғалы көкжайлармен қоршалған. Жолдың екі жағында да мекемелер орналасқан, бірақ Банг-Рак ауданы тек солтүстік жаққа ғана жатады; ал жолдың оңтүстік жағы Сатон ауданының құрамында. Біріккен Си Лом-Сатон бизнес ауданы үлкен экономикалық белсенділік пен жұмыспен қамтуды қамтамасыз етеді. Ауданы бойынша ең кішкентай аудандардың бірі болғанына қарамастан, Банг-Рак Бангкоктағы ең көп жұмыс орындарына ие, 2016 жылғы жұмыс іздеу компаниясының мәліметінше, ауданда 170 000-нан астам адам жұмыс істейді. Дегенмен, бұл қызу қызмет Шарон Крунг жолындағы жағалау аймағына (көбінесе Банг-Рак кіші ауданының құрамында) жетпейді, ол әлі де тарихи архитектурасының көп бөлігін сақтап қалған. Бұл аймақ коммерциялық тұрғыдан ұзақ жылдар бойы жаңа құрылыстармен көлеңкеде қалғанымен, 2010 жылдан бері жандандыру жұмыстары көршілікті шығармашылық аудан ретінде қайта жаңғыртуға бағытталған. Сой Шарон Крунг 36 және Капитан Буш Лейн сияқты ауданның қосымша көшелерінде мәдени туризм орталықтары болып табылатын мұралық ғимараттар бар.

Орны

Банг-Рак ауданының ең танымал ерекшеліктерінің бірі – Си-Лом және Сатонның көкжиегі. Олардың кейбіреулері – Маханахон, Мемлекеттік мұнара және Зергерлік сауда орталығы – елдің ең биік ғимараттарының қатарында. 1981 жылы салынған Бангкок банкінің бас кеңсесі, 2019 жылы бұзылған бастапқы Дусит Тани қонақ үйі ғимараты сияқты, бетонды биік ғимаратқа модернистік дизайнты қолдануымен ерекшеленеді. Олар колониялық дәуірдегі Нилсон Хейс кітапханасы мен Суравонг жолындағы Британдық клуб, сондай-ақ Сатон-Нарадхивас қиылысының жанындағы Сатон сарайы сияқты тарихи ғимараттарға қарсы қойылады. Басқа тарихи ғимараттар су жағалауындағы Чароен Крунг ауданында шоғырланған, оның ішінде 19 ғасырдағы португал және француз елшіліктері, кеден үйі, Шығыс Азия ғимараты және Мандарин Ориентал қонақ үйінің түпнұсқа Авторлық қанаты бар. (Өзендегі басқа да сәнді қонақ үйлерге Шангри-Ла және Роял Орхид Шератон кіреді, ал көптеген басқалары Сатон, Си-Лом және Суравонг көшелерінде орналасқан.) 1940 жылдан бастап, Чароен Крунг жолындағы Бас пошта ғимараты қазір Таиландтың Шығармашылық және Дизайн орталығына ие, ол Creative District жобасының демеушісі. Сол кезеңдегі Бангкок мұражайы және Банг-Рак аудандық жергілікті мұражайы, Маха Сет жолының жанындағы Чароен Крунг көшесінде, сол кездегі орта таптың отбасылық үйін көрсетеді және ауданның тарихы туралы көрмелер ұсынады. Банг-Рактың ең қызықты орындарының бірі – құдайға табыну орындары, олардың алуан түрлілігі аймақтың көпмәдени тарихын көрсетеді. Банг-Ракта христиан миссионерлерінің ықпалы айқын байқалады, ең алдымен олардың шіркеулерінен – өзенге жақын орналасқан Успенский соборы Бангкоктың Рим-католик архиепископиясының орталығы, ал ауданда оннан астам протестант шіркеуі орналасқан, сонымен қатар олар құрған мектептер мен ауруханалар арқылы. Католик шіркеуі Ассумпция колледжін, Ассумпция монастырын және Ассумпция Сукса мектебін, олардың барлығы собордың жанында, сондай-ақ Си-Ломнан алыс орналасқан Сант-Жозеф монастырының мектебін, Кармелиттер монастырының қарсысында орналасқан. Сонымен қатар, Конвент-роудта, Сатонмен бұрышта тарихи Христос шіркеуі Бангкок орналасқан, ол бүгінде Таиландтағы Англикан шіркеуінің приход шіркеуі болып табылады. Елдің басты протестанттық конфессиясы, Таиландтағы Мәсіх шіркеуі, Сатон мен Прамуан жолдарының бұрышында орналасқан Бангкок христиан колледжін, елдің ең көне мектебін, сондай-ақ Си-Ломдағы Бангкок христиан ауруханасын басқарады. Басқа ауруханалардың да батыспен байланысты тарихы бар: Лердсин ауруханасын (Си-Лом жолындағы, Банг-Рак қиылысының жанындағы) алғаш рет пресвитериандық миссиядағы дәрігер Томас Хейвард Хейс басқарды, ал BNH ауруханасы британдық қауымдастық тарапынан қарттар үйі ретінде құрылды. Ауданның басқа ауруханасы – Махаэсак ауруханасы, ал басқа орта мектептерге Махапруттарам қыздар мектебі мен Буддажак Виттая мектебі кіреді.

Көлік

Банг Рак BTS Skytrain Silom желісімен және MRT Blue Line-мен, сондай-ақ Chao Phraya Express Boat және тұрақты автобус бағдарларымен қамтамасыз етілген. Сират тас жолы Рама IV және Си Лом/Сатон жолдарында кіреберістерге ие. МТР ауданның солтүстік шекарасы бойында Рама IV жолының астынан өтеді, Хуа Ламфонг, Сам Ян, Си Лом (Сала Даэнг қиылысында) және Лумфини (Виттайу) станциялары тиісті шағын аудандарға қызмет көрсетеді. Си Лом МТР станциясы BTS-тің Сала Даэнг станциясымен байланысты, ал содан биік теміржол Си Лом жолымен өтіп, Чонг Нонси станциясы орналасқан Нарадхивас Раджанагариндраға бұрылады. Ол Сатон жолымен жалғасады, Сент-Луи, Сурасак және Сафан Таксин станцияларына қызмет көрсетеді. Соңғы станция Таксин көпірінде орналасқан, ол өзен арқылы маңызды жол байланысын қамтамасыз етеді және экспресс-кемелердің Саторн пирсімен байланыстырады. Кемелер тоқтайтын басқа да пирстер: Ориентал, Ват Муанг Кае және Си Фрайя.