Кіріспе

Жылан түрлері

Үндістан питоны (Python molurus) – Үндістан субконтинентінің тропикалық және субтропикалық аймақтарында, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Азияда табиғи түрде өсетін ірі питон түрі. Оны қара құйрықты питон, үнді тас питоны және азиялық тас питоны деп те атайды. Бірма питонынан кішірек болғанымен, ол әлемдегі ең үлкен жыландардың біріне жатады. Әдетте, ол бірма питонынан ашық түсті болады және барлық питон сияқты улы емес. Үндістанда кездесетін түбіртек түрі әдетте өседі. Бірма питонымен шатасу, артық ойлау және бұрынғыда терінің созылуы салдарынан, осы түрдің ең ұзын ұзындығын анықтау қиын. Пәкістанда табылған ең ұзын ғылыми түрде тіркелген мысалдың ұзындығы және салмағы болды. Пәкістанда үнді питондары әдетте ұзындығына жетеді. Бірма питонынан (Python bivittatus) келесі белгілермен ерекшеленеді:

* Денесінің бүйіріндегі дақтардың ортасында ақшыл "көздердің" болуы;
* Басының бүйіріндегі ақ жолақтардың қызғылт немесе күлгін түсті болуы;
* Басының алдыңғы бөлігінде нашар көрінетін алмаз тәрізді дақ;
* Көбінесе ашық түсті, қоңыр, қызғылт қоңыр, сары қоңыр және сұрғылт қоңыр тонның басымдығы;
* Ылғалды және шабындық жерлерді мекендейтін P. bivittatus-тан айырмашылығы, ол әдетте құрғақ және шөлейтті жерлерді ұнатады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Үнді питоны Гималай тауларының оңтүстігіндегі Үндістан субконтинентінің дерлік барлық аймақтарында, соның ішінде оңтүстік Непал мен Бутан, Шри-Ланка, оңтүстік-шығыс Пәкістан, Бангладеш және, мүмкін, солтүстік Мьянмада кездеседі. Ол шөптесін алқаптарда, батпақтарда, саздақ жерлерде, тау етегінде, орманды жерлерде, ашық ормандарда және өзен аңғарларында тіршілік етеді. Оған сенімді су көзі қажет. Ол сүтқоректілердің тастап кеткен қуыстарында, қуыс ағаштарда, тығыз сулы қамыс пен мангроу бұталарында жасырынады. Жылан олжасын көргенде, құйрығы дірілдеп, аузын ашып, шабуылдайды. Тірі олжаны тығып, өлтіреді. Оны тығыз ұстап беру үшін бір немесе екі орам қолданылады. Тығылған олжа тыныс ала алмай, көз жұмады және кейіннен басынан бастап жұтылады. Қатты тамақтанғаннан кейін олар қозғалуға құштар емес. Егер қозғалуға мәжбүр болса, тамақтың қатты бөліктері денесін жарып тастауы мүмкін. Сондықтан, кейбір жекелемелер өздерін қорғау үшін тамақтарын қайтарады. Қатты тамақтанғаннан кейін, бір жекелеме апталар бойы ашаршылыққа төте шеге алады, ең ұзақ тіркелген уақыт 2 жылды құрайды. Питон өзінің диаметрінен үлкен олжаны жұта алады, өйткені жақ сүйектері бірікпеген. Сонымен қатар, олжа тістерінің орналасуының арқасында (олар кері ара сияқты) аузынан қашып құтыла алмайды.

Көбею

Жұмыртқа туғызады, бір Ұрғашысы 100-ге дейін жұмыртқа салады, оларды қорғап, жарып шығарады. Шабақтары денесінің ұзындығы шамалы болады және тез өседі.

Қорғау мәртебесі

Үнді питонының популяциясы 2010–2020 жылдар аралығында мекендеу ортасының жоғалуы, артық пайдалану және консервациялық шаралардың жеткіліксіздігі салдарынан шамамен 30%-ға төмендегендіктен, IUCN Қызыл тізімінде «Қатерге жақын» санатында тіркелген.

Таксономия

Әдебиетте тағы бір түршеге кездесуге болады: Шри-Ланкада таралған P. m. pimbura Deraniyagala, 1945. Бірма питоны (P. bivittatus) 2009 жылға дейін Үнді питонының кіші түрі саналды, бірақ содан кейін толық түр мәртебесіне көтерілді. Python molurus bivittatus атауы ескі әдебиеттерде кездеседі.

Мәдениетте

Каа, үлкен және ескі үнді питоны, Рудьярд Киплингтің 1894 жылғы "Жаңағы орманда" жинағында Мауглидің наставниктерінің бірі ретінде бейнеленген.