Ньюарк қаласының тарихы мен дамуы

Кіріспе

Неварк ұзақ жылдар бойы Нью-Джерси штатындағы ең ірі қала болып табылады. 1666 жылы негісталған, ол өнеркәсіптік революция кезінде үлкен дамуға ие болып, аймақтың сауда және мәдени орталығына айналды. Оның халқы 19 ғасырдың ортасындағы көші-қон толқындарының әсерінен өсті және 1950 жылы ең көп халқына жетті. 20 ғасырдың соңында қалалардың құлдырауы мен қала шеттеріне қашу кезеңінде ауыр зардаптарға ұшырады. Жаңа мыңжылдықтан бері Америка қалаларына деген қызығушылық пен қайта инвестициялардың арқасында дамуға ие болып, 2010 және 2020 жылғы халық санақтарында халық санының өскені тіркелді.

Құрылтай және 18 ғасыр

Ньюарк 1666 жылы Коннектикут пен Нью-Хейвен колонияларының бірігуінен кейін өз шіркеуінен емес адамдарға саяси билікті жоғалтпау үшін Нью-Хейвен колониясынан Роберт Трит басқарған Коннектикут пуритандарымен құрылды. Бұл Нью-Джерсиде құрылған үшінші елді мекен болды, Берген, Нью-Нидерланд (кейіннен Хадсон округіне айналып, содан кейін Джерси-Ситиге қосылды) және Элизабеттаун (қазіргі Элизабет) одан бұрын құрылған. Олар Милфордта (Коннектикут штаты) құрған шіркеудің қатаң ережелеріне ұқсас колония құруға тырысты. Трит осы қауымды «Милфорд» деп атауды қалаған. Бірақ тағы бір қоныс аударған, Абрахам Пирсон, Англиядағы Тренттегі Ньюаркта бұрын уағызшы болған және осы есімді қабылдады; ол сондай-ақ, қауым жаңа міндетті бейнелеу үшін «Жаңа Келісімнің Шұбырған Жәшігі» («New Ark of the Covenant») деп аталуы керек деді. Атауы «Ньюарк» деп қысқартылды. «Жаңа Жәшік» («New Ark») деген атауға 1787 жылға дейін Джеймс МакГенри сияқты тарихи тұлғалардың хаттарында кездеседі. Трит және оның серіктері Хакенсак индейлерінен Пасаик өзенінің жағасындағы жерді оқ-дәрі, 100 келі қорғасын, 20 балта, 20 пальто, мылтық, тапанша, қылыш, қазан, көрпе, пышақ, сыра және он жұп шалбармен алмастырып сатып алды. Алғашқы төрт қоныс аударушы қазіргі «Брод-стрит» және «Маркет-стрит» көшелерінің қиылысында, сонымен қатар «Төрт бұрыш» деп аталатын жерде үйлер салды. Пуритан шіркеуінің қауымға толық бақылауы 1733 жылға дейін сақталды, сонда Жосия Огден ұзақ жаңбырдан кейін жексенбі күні бидай жинап, демалыс күнін бұзғаны үшін шіркеу тарапынан жазаланды. Ол шіркеуден шығып, 1746 жылы шіркеу салуға келген епископальдық миссионерлермен хат алмасты, олар пуритандық теократияны жойды. Ньюаркта теократияның соңғы іздерін жоюға 70 жыл кетті, содан кейін протестант емес адамдарға мемлекеттік қызметтерге ие болу құқығы берілді. Ньюарк қаласын негіздеушілердің алғашқы тобы (1916) және «Индей және пуритан» (1916) – Гутзон Борглум жасаған төрт қоғамдық өнер туындысының екеуі, олар қаланың құрылуын еске алу үшін Ньюаркта орналасқан. Олар 1994 жылдың 13 қыркүйегінде Нью-Джерси тарихи орындар тізіліміне және 1994 жылдың 28 қазанында Ұлттық тарихи орындар тізіліміне «Джон де ла Моте Гутзон Борглумның қоғамдық мүсінтасмалары, 1911–1926» деген көп мүліктік ұсыныстың бөлігі ретінде енгізілді.

Newark was founded in 1666 by Connecticut Puritans led by Robert Treat from the New Haven Colony to avoid losing political power to others not of their own church after the union of the Connecticut and New Haven colonies. It was the third settlement founded in New Jersey, after Bergen, New Netherland (later dissolved into Hudson County, then incorporated into Jersey City) and Elizabethtown (modern day Elizabeth). They sought to establish a colony with strict church rules similar to the one they had established in Milford, Connecticut. Treat wanted to name the community "Milford." Another settler, Abraham Pierson, had previously been a preacher in England's Newark on Trent, and adopted the name; he is also quoted as saying that the community reflecting the new task at hand should be named "New Ark" for "New Ark of the Covenant." The name was shortened to Newark. References to the name "New Ark" are found in preserved letters written by historical figures such as James McHenry dated as late as 1787. Treat and the party bought the property on the Passaic River from the Hackensack Indians by exchanging gunpowder, 100 bars of lead, 20 axes, 20 coats, guns, pistols, swords, kettles, blankets, knives, beer, and ten pairs of breeches. The first four settlers built houses at what is now the intersection of Broad Street and Market Street, also known as "Four Corners." The total control of the community by the Puritan Church continued until 1733 when Josiah Ogden harvested wheat on a Sunday following a lengthy rainstorm and was disciplined by the Church for Sabbath breaking. He left the church and corresponded with Episcopalian missionaries, who arrived to build a church in 1746 and broke up the Puritan theocracy. It took 70 years to eliminate the last vestiges of theocracy from Newark, when the right to hold office was finally granted to non Protestants. First Landing Party of the Founders of Newark (1916) and Indian and the Puritan (1916) are two of four public art works created by Gutzon Borglum that are located in Newark commemorating the city's founding. They were added to the New Jersey Register of Historic Places on September 13, 1994, and the National Register of Historic Places on October 28, 1994 as part of a Multiple Property Submission, "The Public Sculpture of John de la Mothe Gutzon Borglum, 1911–1926".

Индустриялық дәуір 1900 жылға дейін

Ньюарктың қарқынды өсуі 19 ғасырдың басында басталды, оның көп бөлігі Сет Бойден есімді Массачусетстен келген адамның еңбегінің арқасында болды. Бойден 1815 жылы Ньюаркқа келді және бірден былғары өндірісін жақсартуға кірісті, нәтижесінде патенттелген былғары жасау процесі пайда болды. Бойденнің таланты 1870 жылға қарай Ньюарктың елдің былғары өнімінің 90% -ын өндіруіне әкелді, бұл сол жылы қалаға 8,6 миллион долларлық кіріс әкелді. 1824 жылы Бойден былғарыдан жалықты да, иілгіш темір жасаудың жолын тапты. Ньюарк 1831 жылы Моррис каналын салу арқылы да гүлденді. Бұл канал Ньюаркты Нью-Джерсидің ішкі аймақтарымен байланыстырды, ол кезде маңызды темір мен ауыл шаруашылығы аймағы болатын. 1834 және 1835 жылдары теміржолдар келді. Бұл кеме тасымалын дамытып, Ньюарк аймақтың өнеркәсіптік орталығына айналды. 1826 жылы Ньюарк халқы 8017 адамды құрады, бұл 1776 жылғы көрсеткіштен он есе көп. 19 ғасырдың ортасында Ньюарктың өнеркәсіптік базасы одан әрі өсіп, әртараптанды. Бірінші коммерциялық сәтті пластик – целлулоид – Джон Уэсли Хайатттың Механик көшесіндегі зауытында өндірілді. Хайаттың целлулоиды Ньюарк тағайындалған ат шаналарына, бильярд шарларына және тіс протездеріне қолданылды. Доктор Эдвард Уэстон мырышқа электропластика жасау процесін жетілдірді, сондай-ақ Ньюаркта арқалық шамды жақсартты. Ньюарк әскери паркінде АҚШ-та алғашқы рет қоғамдық электр шамдары орнатылды. Менло-Паркке көшуден бұрын Томас Эдисон 1870-ші жылдардың басында Ньюаркты мекен еткен. Ол "Кірпіш қала" деп аталған қалада акциялық тіркегішті ойлап тапты. 19 ғасырдың соңында Ньюарк индустриясы одан әрі дамыды, әсіресе Дж. У. Хайатт сияқты адамдардың еңбегі арқасында. 19 ғасырдың ортасынан бастап қалаға көптеген ирланд және неміс иммигранттары көшіп келді. Немістер негізінен 1848 жылғы төңкерістерден қашқан босқындар болды және басқа топтар сияқты өздерінің газеттері мен сыра зауыттары сияқты этникалық кәсіпорындарын құрды. Алайда, "туған жергілікті тұрғындар" мен жаңа келгендер арасында керішіліктер болды. 19 ғасырдың ортасында Ньюарк бизнесіне сақтандыруды қосты; 1845 жылы қалада Mutual Benefit, ал 1873 жылы Prudential құрылды. Prudential, немесе "Пру" деп белгілі болған компанияны тағы бір Жаңа Англиядан келген Джон Фэрфилд Драйден құрды. Ол орта және төмен таптарға бағытталған ниша тапты. 1880-ші жылдардың соңында Ньюарк компаниялары Коннектикут штатының Хартфорд қаласынан басқа қалалардағылардан көбірек сақтандыру сатты. 1880 жылы Ньюарк халқы 136 500 адамды құрады, 1890 жылы 181 830 адамды, 1900 жылы 246 070 адамды, ал 1910 жылы 347 000 адамды құрады, үш онжылдықта 200 000 адамға өсті. 1920 жылдары Ньюарк халқы жарты миллионға жуықтап, қаланың әлеуеті шексіздей көрінді. 1927 жылы былай делінді: "Ньюарктың өмірлік күші зор. Бұл оның тамырларындағы қызыл қан – осы негізгі күш-қуат оны кез келген кедергілерден аман алып қалады, қандай да бір шығынға ұшыраса да, оны қалпына келтіруге мүмкіндік береді және өнеркәсіптік және қаржылық жағынан одан да жоғары жетістіктерге жету үшін күреседі, ақырында оны әлемдегі ең үлкен өнеркәсіптік орталыққа айналдырады". 19 ғасырда Американың барлық қалаларында санитарлық жағдай нашар болды, бірақ Ньюаркқа нашар абырой болды, себебі қала көшелерінде адам және жылқы қалдықтары жиналды, канализация жүйелері жеткіліксіз болды және сумен қамтамасыз етудің сапасы күмәнді болды. 1890 жылы Ньюарктағы жағдай соншалықты нашар болды және өлім-жітім деңгейі соншалықты жоғары болды, АҚШ халық санағы бюросы Ньюаркты "ұлттың ең денсаулығы нашар қаласы" деп жариялады.

Newark's rapid growth began in the early 19th century, much of it due to a Massachusetts transplant named Seth Boyden. Boyden came to Newark in 1815, and immediately began a torrent of improvements to leather manufacture, culminating in the process for making patent leather. Boyden's genius led to Newark's manufacturing nearly 90% of the nation's leather by 1870, bringing in $8.6 million in revenue to the city in that year alone. In 1824, Boyden, bored with leather, found a way to produce malleable iron. Newark also prospered by the construction of the Morris Canal in 1831. The canal connected Newark with the New Jersey hinterland, at that time a major iron and farm area. Railroads arrived in 1834 and 1835. A flourishing shipping business resulted, and Newark became the area's industrial center. By 1826, Newark's population stood at 8,017, ten times the 1776 number. The middle 19th century saw continued growth and diversification of Newark's industrial base. The first commercially successful plastic — Celluloid — was produced in a factory on Mechanic Street by John Wesley Hyatt. Hyatt's Celluloid found its way into Newark made carriages, billiard balls, and dentures. Dr. Edward Weston perfected a process for zinc electroplating, as well as a superior arc lamp in Newark. Newark's Military Park had the first public electric lamps anywhere in the United States. Before moving to Menlo Park, Thomas Edison himself made Newark home in the early 1870s. He invented the stock ticker in the Brick City. In the late 19th century, Newark's industry was further developed, especially through the efforts of such men as J. W. Hyatt. From the mid century on, numerous Irish and German immigrants moved to the city. The Germans were primarily refugees from the revolutions of 1848, and, as other groups later did, established their own ethnic enterprises, such as newspapers and breweries. However, tensions existed between the "native stock" and the newer groups. In the middle 19th century, Newark added insurance to its repertoire of businesses; Mutual Benefit was founded in the city in 1845 and Prudential in 1873. Prudential, or "the Pru" as generations knew it, was founded by another transplanted New Englander, John Fairfield Dryden. He found a niche catering to the middle and lower classes. In the late 1880s, companies based in Newark sold more insurance than those in any city except Hartford, Connecticut. In 1880, Newark's population stood at 136,500 in 1890 at 181,830; in 1900 at 246,070; and in 1910 at 347,000, a jump of 200,000 in three decades. As Newark's population approached a half million in the 1920s, the city's potential seemed limitless. It was said in 1927: "Great is Newark's vitality. It is the red blood in its veins – this basic strength that is going to carry it over whatever hurdles it may encounter, enable it to recover from whatever losses it may suffer and battle its way to still higher achievement industrially and financially, making it eventually perhaps the greatest industrial center in the world". Sanitary conditions were bad throughout urban America in the 19th century, but Newark had an especially bad reputation because of the accumulation of human and horse waste built up on the city streets, its inadequate sewage systems, and the dubious quality of its water supply. By 1890, conditions in Newark were so bad and the mortality rate was so high that the United States Census Bureau declared Newark "the nation's unhealthiest city".

1900-1945 жылдар

Неварк 20-ғасырдың басында және ортасында қарқынды дамыды. Базар және Кең көшелер аймақтың бөлшек сауда орталығы болды, оның негізін төрт гүлденген универмаг құрады: Hahne & Company, Bambergers and Company, S. Klein және Kresge Newark. "Брод-стрит бүгін тарихының барлық кезеңінде болғандай, келушілердің Меккасы болып табылады", - деп мақтанды Ньюарк саудагерлері, "бұрын жүздеген адам келсе, енді жүздеген мыңдаған адам келіп тұрады". 1922 жылы Ньюаркте 63 тікелей эфирдегі театр, 46 кинотеатр және жанды түнгі өмір болды. Голландиялық Шульц 1935 жылы жергілікті "Палас" барында қаза тапты. Билли Холидей жиі Коулман қонақүйінде тұратын. Кейбір мәліметтер бойынша, "Брод" және "Маркет" көшелерінің қиылысы – "Төрт бұрыш" деп аталатын орын – АҚШ-тағы ең жұмбақ қиылыс болды. 1915 жылы "Мемлекеттік қызмет" 13 сағат ішінде 280 000-нан астам жаяу өткелдерін тіркеді. Он бір жыл өткен соң, 1926 жылғы 26 қазанда "Мемлекеттік көлік департаменті" "Төрт бұрышта" 2644 троллейбус, 4098 автобус, 2657 такси, 3474 жүк көлігі және 23 571 автомобильді санады. Ньюарктегі қозғалыс тығырылысы соншалықты күшті болғандықтан, қала Моррис каналының ескі арнасын Ньюарк қалалық метросына айналдырды, осылайша Ньюарк елдегі жер асты жүйесі бар сирек қалалардың біріне айналды. Эссекс округі елдегі алғашқы округтік саябақ жүйесі болды. Жыл сайын жаңа көкжайлар салынып жатты, қаладағы ең биік екі ғимарат – арт-деко стиліндегі Ұлттық Ньюарк ғимараты және Лефкорт Ньюарк ғимараты болды. 1948 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Ньюарк халқының саны шамамен 450 000-ға жетті. Халық саны Оңтүстік және Шығыс Еуропадан келген иммигранттардың қоныстануымен де өсті. Ньюарк ерекше аудандардың орталығы болды, оның ішінде Принс-стрит бойында шоғырланған үлкен шығыс еуропалық еврей қауымы да бар еді. 1959 жылы неміс сәулетшісі Людвиг Мис ван дер Роэ Бранчбрук саябағының қарсы жағындағы тұрғын үй кешенін жобалады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Өнеркәсіптік гулдің астында мәселелер болды. 1930 жылы қала комиссары жергілікті жақтаушылар клубы – Оптимистерге былай деді:

Көптеген сарапшылар Ньюарк қаласының құлдырауын Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жағдайлармен байланыстырса, ал басқалары қала бюджетінің ертерек төмендеуін мәселелердің белгісі деп санайды. Бюджет 1938 жылы 58 миллион доллардан 1944 жылы 45 миллион долларға дейін төмендеді. Бұл Ұлы депрессиядан баяу қалпына келу еді. Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындық кезеңі ел экономикасының өсуіне ықпал етті. Қалалық салық ставкалары 4,61 доллардан 5,30 долларға дейін көтерілді. Кейбір сарапшылар Ньюарк қаласының құлдырауын ірі тұрғын үй кешендерін салуға бейімділігімен байланыстырады. Ньюарк қаласындағы тұрғын үй мәселесі ұзақ уақыттан бері алаңдатып келді, себебі олардың көпшілігі ескі болды. 1944 жылы қала тапсырған зерттеу көрсеткендей, Ньюарк қаласындағы тұрғын үйлердің 31 пайызы денсаулық сақтау стандарттарына сай емес еді, ал Ньюарк қаласындағы тұрғын үйлердің тек 17 пайызы жеке меншікте болды. Ньюарк қаласының үлкен бөлігі ағаштан салынған үйлерден тұрды, және кем дегенде 5000 үй өмір сүруге лайықты жағдайға жетпеді. Жағдайдың нашарлығы тұрғын үй нарығына мемлекеттік араласу қажеттігіне алып келді. Тарихшы Кеннет Т. Джексон және басқалар Ньюарк қаласының орталық бөлігінің кедей болуы және оны орта таптық аймақтармен қоршалғандығы, орта таптық қала маңындағы аудандарды қосып алғанда ғана жақсаратынын болжады. Қалалық аумақты қосу тоқтатылғанда, қала проблемалары орта таптық аймақтардың кедей орталықтан алшақтауы салдарынан ушықты. 1900 жылы Ньюарк қаласының мэрі сенімді түрде былай деді: "Шығыс Оранж, Вейлсбург, Харрисон, Кирни және Беллвилл қалалары қосып алуға лайықты болар еді. Сақтықпен әрекет ете отырып, қаламызды он жылдан он жылға дейін кеңейте аламыз, қазірдің өзінде қоғамдық жақсартулардың құнын төлеген шекараларымыздағы мүлікті қажетсіз салық салусыз". Бірақ Вейлсбург қана қосылды. Орта таптық отбасыларға арналған "Павильон" және "Колоннада" пәтерлері сақталды. 1950 жылдан 1960 жылға дейін Ньюарк қаласының халқы 438 000-нан 408 000-ға дейін төмендеді, бірақ 65 000 ақ емес тұрғын пайда болды. 1966 жылы Ньюарк қаласында қара нәсілділер басымдыққа ие болды, бұл солтүстік қалаларының көпшілігінде болғаннан гөрі жылдам өзгеріс болды. 1967 жылғы тәртіпсіздіктерді бағалай отырып, Ньюарк педагогы Натан Райт кіші былай деді: "Ешбір американдық қала ақ нәсілділер басымдығынан қара нәсілділер басымдығына дейін мұндай күрт өзгеріске ұшырамаған". Ұлы көші-қон мен Пуэрто-Риколықтардың көші-қонының қиындығы сол болды – Оңтүстік қара нәсілділер мен Пуэрто-Риколықтар Ньюаркқа өнеркәсіптік жұмысшылар болу үшін келді, ал осы кезде өнеркәсіптік жұмыс орындары күрт азайды. Көптеген адамдар ауылдық жерлерден қалалық өнеркәсіптік ортаға көшіп келгенде мәдени шокқа ұшырады. Ньюаркқа соңғы көшіп келгендер Оңтүстіктегі кедейлікті қалдырып, Солтүстіктегі кедейлікке тап болды. 1950 жылдары ғана Ньюарк қаласындағы ақ нәсілділердің саны 363 000-нан 266 000-ға дейін 25 пайыздан астамға төмендеді. 1960 жылдан 1967 жылға дейін оның ақ нәсілді халқы 46 000-ға дейін азайды. Жаңа этникалық топтардың көші-қоны және ақ нәсілділердің қашуы Ньюарк қаласының демографиялық жағдайына елеулі әсер еткенімен, қала жұмысшыларының нәсілдік құрамы соншалықты жылдам өзгерген жоқ. Сонымен қатар, қаладағы саяси және экономикалық билік ақ нәсілділердің қолында болды. 1967 жылы 1400 адамнан тұратын полиция құрамында тек 150 қара нәсілді полицей болды, олардың көпшілігі төменгі лауазымдарда қызмет етті. Тұрғындар мен полиция құрамы арасындағы арақатынастың теріс болуы нәсілдік шиеленістерге себеп болды. Ньюарк қаласындағы қара нәсілділер бұрын ақ нәсілділер тұрған аудандарда өмір сүргендіктен, олардың барлық пәтерлері мен дүкендері ақ нәсілділерге тиесілі болды. Жұмыс орындарының жоғалуы қаланың жалпы табысына әсер етті, және көптеген меншік иелері ғимараттарды күтіп-ұстауға жұмсалатын қаражатты қысқартты, бұл тұрғын үй қорының нашарлауына ықпал етті. Қала әкімі Аддоницио әсер ететін ауданның тұрғындарымен кеңеспей-ақ, Нью-Джерси медицина және стоматология университетінің (UMDNJ) орталық бөлімшесіндегі тығыз орналасқан қара нәсілділер ауданының 150 акр (61 гектар) жерін қиратуға ұсыныс жасады. UMDNJ Нью-Джерси штатының Мэдисон қаласында орналасқысы келді.

While many observers attributed Newark's decline to post World War II phenomena, others point to an earlier decline in the city budget as an indicator of problems. It fell from $58 million in 1938 to only $45 million in 1944. This was a slow recovery from the Great Depression. The buildup to World War II was causing an increase in the nation's economy. The city increased its tax rate from $4.61 to $5.30. Some attribute Newark's downfall to its propensity for building large housing projects. Newark's housing had long been a matter of concern, as much of it was older. A 1944 city commissioned study showed that 31 percent of all Newark dwelling units were below standards of health, and only 17 percent of Newark's units were owner occupied. Vast sections of Newark consisted of wooden tenements, and at least 5,000 units failed to meet thresholds of being a decent place to live. Bad housing was the cause of demands that government intervene in the housing market to improve conditions. Historian Kenneth T. Jackson and others theorized that Newark, with a poor center surrounded by middle class outlying areas, only did well when it was able to annex middle class suburbs. When municipal annexation broke down, urban problems were exacerbated as the middle class ring became divorced from the poor center. In 1900, Newark's mayor had confidently speculated, "East Orange, Vailsburg, Harrison, Kearny, and Belleville would be desirable acquisitions. By an exercise of discretion we can enlarge the city from decade to decade without unnecessarily taxing the property within our limits, which has already paid the cost of public improvements." Only Vailsburg would ever be added. The Pavilion and Colonnade Apartments, built for middle class families remain. From 1950 to 1960, while Newark's overall population dropped from 438,000 to 408,000, it gained 65,000 non whites. By 1966, Newark had a black majority, a faster turnover than most other northern cities had experienced. Evaluating the riots of 1967, Newark educator Nathan Wright, Jr. said, "No typical American city has as yet experienced such a precipitous change from a white to a black majority." The misfortune of the Great Migration and Puerto Rican migration was that Southern blacks and Puerto Ricans were moving to Newark to be industrial workers just as the industrial jobs were decreasing sharply. Many suffered the culture shock of leaving a rural area for an urban industrial job base and environment. The latest migrants to Newark left poverty in the South to find poverty in the North. During the 1950s alone, Newark's white population decreased by more than 25 percent from 363,000 to 266,000. From 1960 to 1967, its white population fell further to 46,000. Although in migration of new ethnic groups combined with white flight markedly affected the demographics of Newark, the racial composition of city workers did not change as rapidly. In addition, the political and economic power in the city remained based in the white population. In 1967, out of a police force of 1,400, only 150 members were black, mostly in subordinate positions. Racial tensions arose because of the disproportion between residents and police demographics. Since Newark's blacks lived in neighborhoods that had been white only two decades earlier, nearly all of their apartments and stores were white owned as well. The loss of jobs affected overall income in the city, and many owners cut back on maintenance of buildings, contributing to a cycle of deterioration in housing stock. Without consulting any residents of the neighborhood to be affected, Mayor Addonizio offered to condemn and raze 150 acres (61 hectares) of a densely populated black neighborhood in the central ward for the University of Medicine and Dentistry of New Jersey (UMDNJ). UMDNJ had wanted to settle in suburban Madison, NJ.

1967 жылы Ньюарктағы тәртіпсіздіктер

1967 жылғы 12 шілдеде Джон Смит есімді такси жүргізушісі қамауға келгенде зорлықпен жарақаттанды. Смит ұсталған полиция бөлімшесінің алдында көпшілік жиналды. Қате коммуникация салдарынан, көпшілік Смит қамауда қайтыс болды деп ойлады, бірақ ол станцияның артқы есігі арқылы ауруханаға жеткізілді. Бұл төртінші ауданда афроамерикандықтар мен полиция арасында ұсақ-күштік қақтығыстарға әкелді, бірақ келген зиян 2500 долларды құрады. Бірақ 13 шілдеде телеарналар хабар таратудан кейін, жаңа және ірі тәртіпсіздіктер басталды. 26 адам қаза тапты, 1500 адам жарақат алды, 1600 адам қамауға алынды, ал 10 миллион долларлық мүлік қиратылды. Мыңнан астам дүкендер өртеліп немесе тоналды, оның ішінде 167 азық-түлік дүкені (көпшілігі ешқашан қайта ашылмады). Ньюарк қаласының беделі күрт төмендеді. "Америкалық қалалар қайда бет алса да, Ньюарк сонда бірінші болады" деген сөз айтылды. Қақтығыстардың ұзақ және қысқа мерзімді себептері "Революция-67" деректі фильмінде жан-жақты зерттеледі.

Қала орталығы

1997 жылы Нью-Джерси штатының орталық ауданында 180 миллион долларға салынған «Нью-Джерси өнер орталығы» (NJPAC) көптеген адамдар үшін қаланың қайта жаңғыру жолындағы алғашқы қадам ретінде қабылданып, Ньюаркқа басқаша ешқашан келмейтін жандарды әкелді. NJPAC акустикасымен әйгілі және тұрақты оркестрі ретінде «Нью-Джерси симфониялық оркестрін» қабылдайды. «Нью-Джерси өнер орталығында» Ицхак Перлман, Сара Брайтман, Стинг, 'N Sync, Лорин Хилл, Вена балалар хоры, Йо-Йо Ма, Амстердамның «Корольдік Консертгебау оркестрі» және «Элвин Эйли америкалық би театры» сияқты әртүрлі шеберлер өнер көрсетеді. Содан бері қалада «Ньюарк Беарз» командасының, қаланың бұрынғы екінші лига командасының ойындары өткен «Риверфронт» стадионы (қазір бұзылған) салынды. 2007 жылы «Пруденшл орталығы» («The Rock» деп те аталады) «Нью-Джерси Девилз» хоккей командасы үшін есігін ашты. «Ньюарк қалалық кітапханасы» күрделі жөндеу және кеңейту жоспарларын жүзеге асыруда. «Порттық басқарма» әуежайға теміржол байланысын («AirTrain Newark») құрды. Қала орталығында көптеген коммерциялық жобалар бой көтерді. «Малберри Коммонс» және «Ньюарк Риверфронт паркі» атты екі қоғамдық кеңістік ашылды, соңғысы Пассаик өзенінің жағасында орналасқан және қала орталығы арқылы жаңартылуда, бұл азаматтарға өзенге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Қаланың жандандыру жұмыстарының көп бөлігі орталық ауданда шоғырланған болса да, соңғы жылдары жақын маңдағы аудандарда дамудың белгілері көріне бастады, әсіресе Орталық бөлімде. 2000 жылдан бері Ньюарк халқының саны артты, бұл 1940 жылдардан бері тіркелген алғашқы өсім. Дегенмен, «Ренессанс» қаланың барлық аймақтарында бірдей сезілмеді және кейбір аудандарда үй шаруашылықтарының табысы орташа деңгейден төмен, ал кедейлік деңгейі жоғары болып қалуда. 21-шы ғасырдың бірінші онжылдығының ортасына қарай қылмыс деңгейі 1990 жылдардың ортасындағы есірткі проблемаларымен байланысты тарихи жоғары көрсеткіштерден 58%-ға төмендеді, бірақ қаланың мөлшеріне қарағанда кісі өлтіру көрсеткіші жоғары болды. 2008 жылдың қаңтар және ақпан айларында кісі өлтіру көрсеткіші күрт төмендеді, 43 күн бойы бірде-бір кісі өлтіру тіркелмеді. Ньюарк қаласының лақап аттары қала орталығын жаңғыртуға жасалған күш-жігерді көрсетеді. 1950 жылдары қаланың сол кездегі мэрі Лео Карлин ірі корпорацияларды Ньюаркта қалуға көндіру үшін қалаға «Жаңа Ньюарк» деген ат берді. 1960 жылдары Ньюарк қаласы қайта жаңғыртылған «Гейтвей орталығынан» кейін «Гейтвей қаласы» деп аталды, бұл атау Ньюарк кіретін «Гейтвей аймағы» туристік аймағымен ортақ. Соңғы кезде бұқаралық ақпарат құралдары мен жұртшылық қаланың жандануына назар аудару үшін оны «Ренессанс қаласы» деп атап жүр.

The New Jersey Performing Arts Center, which opened in the downtown area in 1997 at a cost of $180 million, was seen by many as the first step in the city's road to revival, and brought in people to Newark who otherwise might never have visited. NJPAC is known for its acoustics, and features the New Jersey Symphony Orchestra as its resident orchestra. NJPAC also presents a diverse group of visiting artists such as Itzhak Perlman, Sarah Brightman, Sting, 'N Sync, Lauryn Hill, the Vienna Boys' Choir, Yo Yo Ma, the Royal Concertgebouw Orchestra of Amsterdam, and the Alvin Ailey American Dance Theater. Since then, the city built a now demolished baseball stadium (Riverfront Stadium) for the Newark Bears, the city's former minor league team. In 2007, the Prudential Center (nicknamed, "The Rock") opened for the New Jersey Devils. The Newark Public Library is planning a major renovation and expansion. The Port Authority constructed a rail connection to the airport (AirTrain Newark). Numerous commercial developments have arisen in the downtown area. Two public spaces have opened, Mulberry Commons and Newark Riverfront Park, the latter along Passaic River waterfront is being refurbished through downtown to provide citizens with access to the river. While much of the city's revitalization efforts have been focused in the downtown area, adjoining neighborhoods have in recent years begun to see some signs of development, particularly in the Central Ward. Since 2000, Newark has gained population, its first increase since the 1940s. Nevertheless, the "Renaissance" has been unevenly felt across the city and some districts continue to have below average household incomes and higher than average rates of poverty. By the mid first decade of the 21st century, the rate of crime had fallen by 58% from historic highs associated with severe drug problems in the mid 1990s, though murders remained high for a city of its size. In the first two months of 2008, the murder rate dropped dramatically, with no murders recorded for 43 days. Newark's nicknames reflect the efforts to revitalize downtown. In the 1950s the term New Newark was given to the city by then Mayor Leo Carlin to help convince major corporations to remain in Newark. In the 1960s Newark was nicknamed the Gateway City after the redeveloped Gateway Center area downtown, which shares its name with the tourism region of which Newark is a part, the Gateway Region. It has more recently been called the Renaissance City by the media and the public to gain recognition for its revitalization efforts.

Техникалық хаб

Ньюаркта кең ауқымды оптикалық талшықты желілер 1990-шы жылдары телекоммуникациялық компаниялардың Манхэттен мен елдің қалған бөлігі арасында деректерді беру үшін Ньюаркты стратегиялық орын ретінде бекіту мақсатында оптикалық талшықты желілерді орнатуымен басталды. Сол кезде қала әкімшілігі осы компанияларды қажетті мөлшерден артық жабдықтар орнатуға ынталандырды. Бос тұрған бөлімді 165 Халси көшесі деп аталатын телекоммуникация орталығына айналдырды. Ол әлемдегі ең ірі тасымалдаушылардың біріне айналды. Нәтижесінде, дотком көпіршігінің жарылуынан кейін пайдаланылмаған оптикалық талшықтар (қара талшықтар) көптеп қалды. Жиырма жыл өткен соң, қала және басқа жеке компаниялар осы қара талшықты қала ішінде жоғары өнімді желілер құру үшін пайдалана бастады. Panasonic (Солтүстік Америкадағы бас кеңсесі, 2013), AeroFarms (жаһандық бас кеңсесі, 2015), Broadridge Financial Solutions (1000 жұмыс орны, 2017), WebMD (700 жұмыс орны, 2021), Ørsted (Солтүстік Америкадағы цифрлық операциялар бас кеңсесі, 2021) және HAX Accelerator (АҚШ-тағы бас кеңсесі, 2021).