Георг Танштеттер: дәуір ғалымы және Венгрия картасын жасаушы
Georg Tannstetter
Георг Таннштеттер (1482-1535) – Вена университетінің гуманистік дәрігері, математик, астроном, картограф. I Максимилиан мен I Фердинандтың жеке дәрігері болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Георг Таннстеттер (1482 жылдың сәуір айында дүниеге келген, 1535 жылдың 26 наурызында қайтыс болған), сондай-ақ Георгиус Коллимитиус деп те аталатын, Вена университетінде гуманистік пәндерді оқытқан. Ол дәрігер, математик, астроном, картограф және императорлар Максимилиан I мен Фердинанд I-нің жеке дәрігері болды. Ол "Lycoripensis" псевдонімімен де жазды. Оның латынша аты "Collimitius" сөзі "lim" – "шекара" деген мағынаны білдіретін сөзден шыққан және оның туған қаласына сілтеме жасайды: "Rain" – неміс тілінде шекара немесе аумақ деген сөз. Бавария герцогтығындағы Рейн-ам-Лехта дүниеге келген, ол Ингольштадт қаласында білім алған. 1503 жылы ол Конрад Цельтистің шақыруымен Вена университетіне келді, онда математикадан сабақ берді. Көп ұзамай ол Венадағы гуманистердің арасындағы жетекші тұлғаға айналды. 1510 жылы ол император Максимилиан I-нің жеке дәрігері болды, ал алты жылдан кейін император оны "фон Танау" атағымен марапаттады. 1518 жылы ол шәкірті Жоахим Вадианмен бірге Буда қаласына сапар жасады. 1527 жылғы алғашқы жұмысынан кейін ол венгр кеңсе қызметкері Лазарь Секретарийдің қолжазбасынан Венгрияның картасын – қазіргі Tabula Hungariae деп белгілі болған картаны өңдеді. Картаны Иоганн Куспиниан басып шығарды, 1528 жылы Ингольштадт қаласында Петрус Апиан басып шығарды; оның жалғыз данасы Венгрия Ұлттық кітапханасында сақтаулы. Ол әдетте егжей-тегжейлілігімен (шамамен 1300 елді мекен) және елді мекендер арасындағы қашықтықтың салыстырмалы дәлдігімен мақталады. Бұл алғашқы аймақтық карталардың бірі, оған масштаб қосылған, бірақ қолжазба күрт өңделгендіктен Венгрияның географиясын анықтау қиын. Таннстеттер сонымен қатар ғылым тарихының пионері болып есептеледі, өйткені оның Viri Mathematici атты еңбегінде 15 ғасырдағы Вена университетінің математиктерінің өмірбаяндары келтірілген. 1530 жылы ол Фердинандтың сарайына, Инсбрукқа көшіп, бес жылдан кейін сол жерде қайтыс болды.
Georg Tannstetter (April 1482 – 26 March 1535), also called Georgius Collimitius, was a humanist teaching at the University of Vienna. He was a medical doctor, mathematician, astronomer, cartographer, and the personal physician of the emperors Maximilian I and Ferdinand I. He also wrote under the pseudonym of "Lycoripensis". His Latin name "Collimitius" is derived from limes meaning "border" and is a reference to his birth town: "Rain" is a German word for border or boundary. Born in Rain am Lech in the Duchy of Bavaria, he studied in Ingolstadt. In 1503, he followed a call of Conrad Celtis to the University of Vienna, where he taught mathematics. He soon became a leading figure amongst the humanists in Vienna. In 1510, he became the personal physician of emperor Maximilian I, who would six years later ennoble him with the predicate "von Thanau". He travelled with his student Joachim Vadian to Buda in 1518. After his earlier work in c. 1527 he edited a map of Hungary, today known as Tabula Hungariae, from the manuscript of Lazarus Secretarius, a Hungarian clerk. The map was published by Johannes Cuspinianus, printed 1528 in Ingolstadt by Petrus Apianus; its unique copy is in the National Library of Hungary. It is generally praised for its details (c. 1300 settlements) and the relative accuracy of the distances between the settlements. It was one of the first regional maps, included a scale but the manuscript was seriously reshaped, so it is uneasy to recognize the geography of Hungary. Tannstetter is also considered a pioneer of the history of science with his work Viri Mathematici, containing biographies of mathematicians at the University of Vienna from the 15th century. In 1530, he moved to Ferdinand's court at Innsbruck, where he died five years later.