Кіріспе
Генуялық дворян және теңізші Антонио де Ноли (1415 немесе мүмкін 1419 жылы туған) – 15 ғасырдағы Генуялық дворян және теңізші, Сахара асты Африкадағы ең алғашқы еуропалық теңіз арқылы құрылған колонияның тұңғыш губернаторы. Ол Генрих Теңізшінің тапсыруымен Кейп-Верде аралдарының бір бөлігін ашқан және король Афонсо V оны Кейп-Верде губернаторы етіп тағайындаған. Ол көптеген тарих және географиялық кітаптарда, соның ішінде көне жылнамаларда және энциклопедияларда Антонио де Ноли деп көрсетіледі. Италияда оны Антонио да Ноли немесе кейде Антониотто Усодимар деп те атайды.
Antonio de Noli (born 1415 or possibly 1419) was a 15th century Genoese nobleman and navigator, and the first governor of the earliest European overseas colony in Subsaharan Africa. He discovered some of the Cape Verde islands on behalf of Henry the Navigator and was made the first Governor of Cape Verde by King Afonso V. In most history or geographic books, including ancient chronicles, or encyclopedias, he is referred as Antonio de Noli. In Italy, he is known also as Antonio da Noli or sometimes as Antoniotto Usodimare.
Өмірбаян
Антонио де Ноли Италияның Генуя қаласында аристократ отбасында дүниеге келді, бұл туралы дәуірдің көне деректерінде айтылады. Мысалы, португал корольінің тарихшысы Жоао де Баррос 1552 жылы Антонио Ноли Генуяда туған және "асыл текті" екенін мәлімдеді. Қазіргі заманғы тарихшылар мен зерттеушілер де Антонио Нолиді генуэздік немесе генуэздік деп көрсетеді, мысалы, Думориес (1762), Томас (1860), Гамильтон (1975), Диффи және Винниус (1977), Ирвин және Уилсон (1999). Сонымен қатар, Антонио де Ноли Италияның Ноли (Савона) қаласында туған деген болжам да бар. Фрегосо және Адорноның күшті әулеттері арасындағы саяси шиеленістер нәтижесінде Генуядан қуылғаннан кейін, Антонио де Ноли (теңіз капитаны және картография саласындағы сарапшы) Португалияға үш кемеден тұратын экспедициямен, ағасы Бартоломеймен (генуялық заңгер) және жүрегі жақын туысы Рафаэльмен бірге аттанды. Португалияда де Ноли Генрих Теңізшінің теңізден тыс аймақтарды зерттеу ісіне қатысты. 1462 жылдан 1496 жылға дейін ол Сантьяго аралының оңтүстік жағындағы Рибейра Гранде (қазіргі Сидад Велья) қаласын құрып, оның басшысы болды. Де Ноли әулетінің тамыры "Noli қаласы мен қамалында" тереңге сіңген деп саналады. 14 ғасырға қарай Солтүстік Италияда Ноли әулетінің екі негізгі тармағы болды, олардың екеуі де ежелгі Noli (Савона провинциясы) аймағында орта ғасырлардан бұрынғы ортақ тегін бөліседі. Бір тармағы Генуяда, Лигурияда, ал екіншісі Новарада, Пьемонтта орналасты, онда Ноли ("famiglia di signore") әулеті 15 ғасырдың басында Камериано қамалында тұрды. Генуядағы Ноли әулетінің өкілдерінің 13 ғасырдан бері мемлекеттік басқаруға қатысқандығы да белгілі, атап айтқанда, 1261 жылы "Consigliere della Signoria" лауазымында болған. 1382 жылы капитан Антонио де Нолидің атасы Джакомо де Ноли Генуяның Он Екі Ақсақалдар Кеңесінің ("XII Anziani del Comune") мүшесі болып тағайындалды. Николас де Гуарко 1378 жылы Фрегосодан кейін Генуя билігін қолға алғанда, ол "бұрынғы басшылықтарда назардан тыс қалған аристократтарды сенімді лауазымдарға тағайындады" және осылайша Фиески әулетін де қамтыды. Де Нолидің Гуарконың Генуядағы билігіне Фиескимен бірлесіп қатысуы Антонио де Ноли мен оның ағасы Бартоломей үшін жылдар өткен соң ауыр салдарга әкелді. Генуядағы де Ноли әулетінің бұрынғы саяси байланыстары 1447 жылы Португалияға жер аударылуына, сондай-ақ бірнеше он жылдықтан кейін олардың ұрпақтарының Чезенаға, содан кейін туған жері Генуяға оралуының себептерін түсіндіруге көмектеседі.
Ашылғандар
Ежелгі тарихи жазбаларда Антонио де Нолидің "Плиний мен Птолемейдің ежелгі Гесперидтері" деп аталатын Кабо-Верде аралдарын ашқаны айтылады. Бұл 1462 жылдың 19 қыркүйегінде шыққан carta regia (патшалық хат) бойынша. Антонио де Нолидің қай Кабо-Верде аралдарын ашқаны белгісіз. Кейбір аралдар 1460 жылдың 3 желтоқсанындағы сыйлық хатта көрсетілген, ал қалғандары 1462 жылдың 19 қыркүйегіндегі аталған хатта. Ноли аралдардың бірінші тобын ашқан деп есептеледі, ал екіншісін Диого Гомес тапқан болуы мүмкін. Дегенмен, осы оқиғалар сол кездегі құжаттарда толық жазылмаған, сондықтан осы екінші аралдардың бірі немесе барлығын Диого Диас, Диого Афонсо және Альвизе Кадамосто ашқан деген мүмкіндік бар. 1462 жылдың 29 қазанындағы ресми патшалық хатқа сәйкес, патшаның хатшысы Диого Афонсо 1462 жылдың 19 қыркүйегіндегі патшалық хатта айтылған басқа (соңғы) жеті аралды ашқан. 1462 жылдың 19 қыркүйегіндегі хат Кабо-Верде аралдарының барлығын Дом Фернандоға берді, ал қалған жеті арал аталып көрсетілді, бірақ ашушысының есімі айтылмады. Осы хатта Антонио де Нолидің есімі алғашқы бес аралды ашқан ретінде берілген, және ол алғаш рет ашқан адам ретінде атымен аталады. 1460 жылдың 3 желтоқсанындағы хат, 1460 жылы ағасы Генрих Теңізші қайтыс болғаннан кейін Инфанте Фердинандқа берілген патшалық үсыныс болды.
Ұрпақтар
Губернатор Антонио де Нолидің бір қызы (португалдық дворян Дом Хорхе Корреа де Соузаға үйленген Дона Бранка де Агиар) және бір ұлы болған. 1475–1479 жылдардағы португал-кастиль соғысы кезінде Кастилияның (қазіргі Испанияның негізгі базасы) Кабо-Верде аралдарын басып алуы тұсында итальяндық Антонио де Ноли, португалдар берген құқықтарына қарамастан, губернатор қызметін атқаруын жалғастырды. 1479 жылы Алкачовас шарты жасалып, португалдық билік қайта орнатылғаннан кейін, аралдардың губернаторлығы Нолидің қызы Бранка мен оның португалдық күйеуіне берілді. Содан кейін Антонио де Нолидің қайда болғаны туралы, оның өлімі немесе ұлы мен ұрпақтарының орналасқан жері, сондай-ақ оның мүлігі (Генуядағы ағасы Бартоломей немесе туысы Рафаэль сияқты) Португалияда, Кабо-Вердеде немесе Испанияда ешқандай жазба табылмады. 1497 жылы саяси себептермен Нолиге Генуя арқылы Италияға қайта оралуға тыйым салынды. 2008 жылы Италияның Цезена қаласындағы Biblioteca Malatestiana кітапханасында 1400 жылдың соңында де Ноли отбасының Цезенада болғанын көрсететін бірнеше қолжазбалар табылды. Малатестиана кітапханасының қолжазбаларының арасында Ноли отбасының елтаңбасын бейнелейтін екі бөлек құжат та табылды. Осы қолжазбалардың бірінде Ноли елтаңбасының астында «Famiglia Noli oriunda» деп жазылған. Бұл контексте «ориунда» сөзі «Цезенадан емес», демек «сырттан келген» дегенді білдіреді. Де Ноли отбасы туралы Цезена қолжазбаларындағы алғашқы жазба «Симоне де Антонио Ноли Биондиге» қатысты, ол сол кездегі есімдеу дәстүріне сәйкес, Антонио Ноли оның әкесі екенін көрсетеді. Кейін, Симоне де Ноли Бионди есімімен, ол 1505 жылы Цезена кеңесінің (Consiglio di Cesena) мүшесі ретінде тағы бір қолжазбада еске алынады. Кейінгі жылдары осы лауазымды тағы екі де Ноли ұрпағы – 1552 жылы Трегга роттадан Антонио Ноли және 1556 жылы Антонио де Ноли Бионди атқарады. Бұл Антонио де Ноли 1558 жылы Цезена кеңесінің мүшелігінен бас тартты, содан кейін Малатестиана қолжазбасында де Ноли отбасы Цезенада «жойылған» деп жазылды. Алайда, бірнеше жылдан кейін Антонио де Нолидің ұрпақтары Солтүстік Генуяда (Валлерегия, Серра-Рикко) қайта пайда болды. Де Ноли отбасының алғашқы тіркелімі Валлерегия приходтық кітабында 1586 жылы жасалды. Бұл жазбаларда Антонио де Ноли, Бартоломей, Симоне, Рафаэль және бұрынғы буынның теңізшісі Антонио де Ноли мен оның ұрпақтарында қолданылған басқа да белгілі есімдер көрсетілген. Де Ноли отбасының ұрпақтары Солтүстік Генуядағы Ноли ауылында (La frazione di Noli al comune di Serra Ricco) қайтадан қоныстанды. Лигуриялық тегі бар де Ноли отбасыларының көпшілігі сияқты, Антонио де Нолидің отбасы мен оның ұрпақтарының елтаңбасында Ноли мен Генуяның ежелгі қалаларының қызыл және ақ түстері бейнеленген.
Мұра
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде итальяндық эсминец «Антонио да Ноли» деп аталды. 1943 жылдың 9 қыркүйегінде, Италия одақтастарға капитуляциялағаннан кейінгі күні, Корсика аймағының жағалауында минаға шағылып, суға батты (Navigatori класының эсминцін қараңыз).
Анықтамалар мен ескертулер
"Антонио де Ноли және жаңа әлемнің ашылу тарихы" (2013), ред. проф. Марчелло Феррада де Ноли, Libertarian Books Europe, ISBN 978 91 981615 0 2, "Кабо-Верде" worldstatesmen.org сайтында, "1943 жылғы оқиғалар" comandosupremo.com сайтында, "Де Ноли, итальяндық байланыс", проф. М. Феррада де Ноли.
, "Cape Verde" at worldstatesmen. org
, "Events of 1943" at comandosupremo. com
, "De Noli, The Italian Bond", Prof M. Ferrada de Noli