Кіріспе

XVI ғасырдағы португалдық саяхатшы Дом Диого Родригес, Дом Диого Ройз (шамамен 1490-1496; Лагос, Португалия – 21 сәуір 1577; Колва, Гоа) – Гоа маңында Дом Педро Маскареньястың басшылығымен қарапайым рульші ретінде теңіз сапарлары жасаған Үнді мұхитының португалдық саяхатшысы. Олар Жақсы Үміт мүйісінен шығысқа қарай, жаңа ашылған Гоаға дейінгі маршруттың әлі толық зерттелмеген суларымен жүзіп өтті. Диого Фернандес аралы («Домиго Фриз») 1509 жылы Дом Диого Лопес де Секейра тарапынан зерттелді, ал кейбір карталарда осы арал үшін «Дом Галопес» (басқаша транскрипцияланған қысқарту) атауы да кездеседі. Бірнеше жылдан кейін, 1528 жылы Гоадан Үнді мұхиты арқылы қайтып келе жатқан тағы бір португалдық саяхатшы Реюньон, Маврикий және Родригес аралдары арқылы өтіп, осы архипелагты Маскарен аралдары деп атады, оның аты оның отандасы және басшысы Педро Маскареньястың есімімен байланысты. Диого Родригес шамамен 1528 жылдың ақпанында Родригес аралын, Маскарен аралдары тобының бойымен өтетін, оның отбасының атын алып жүрген Родригес есімді саяхатшымен кездестірді. 1535-1548 жылдары Португалияның вице-королі Дом Нуньо да Кунья мен Гуджарат сұлтаны Бахадур Шах арасындағы Бассейн келісімінен кейін ол Сальсет аралының (кейін Бомбейдің бөлігі, қазіргі Мумбай) губернаторы болды. Ол сондай-ақ «Местре Диего» деп аталды, ал шіркеу Сальсеттегі (сол кезде Сальцете аралы деп аталған) ең мәртебелі шіркеу саналды; Рахолдағы бұл алғашқы шіркеу, демек Сальцетте 1565 жылы индуисттік ғибадатханалардың орнында, саздан салынды және сабаннан шатыр жабылды. Осылайша, оны бүкіл Оңтүстік Гоаның ана шіркеуі (Matriz) деп атауға болады, ол Igreja da Nossa Senhora de Neves деп аталды. Гоаның алғашқы архиепископы Дом Гаспар Хорхе де Леао Перейра осы жерді таңдау үшін Маргао және оның айналасына жеке келді. Бірнеше жерді аралап көргеннен кейін, ол Рахолда жерге жебе лақтырып, сонда шіркеу салуды бұйырды; Родригес, Рахол капитаны, қажетті шараларды қабылдауға тағайындалды. Жозе Николау да Фонсека Диого Родригес Гоадағы Колвада қайтыс болғанын және сол кезде ол Рахолдағы Igreja da Nossa Senhora de Neves деп аталған бекіністің капитаны болған Сальцеттегі ана шіркеуінің (Matriz) ішінде жерленгенін жазды. Оның қабіріндегі жазуда: «Aqui jaz Diogo Rodrigues o do Forte, Capitão desta Fortaleza, O qual derrubou os pagodes destas terras. Falleceu a 21 de Abril de 1577 annos» деп жазылған. Ағылшын тілінде бұл мынадай аударылады: «Осы аумақтағы пагодаларды қиратқан осы бекіністің капитаны Диого Родригес осында жатыр. Ол 1577 жылдың 21 сәуірінде қайтыс болды». Оның қабірінің жазуы мен қалдықтары әлі күнге дейін 1577 жылдан бері Igreja da Nossa Senhora de Neves шіркеуінің алтарының жанында сақталған. Гоадағы Сальсетте индуисттік ғибадатханалар 1567 жылы Диего тарапынан қиратылды, ол осы қиратуды жеке бақылады. Вице-король 1565 жылдың желтоқсанында жаңа ғибадатханалар салуға және қолданыстағыларды жөндеуге тыйым салатын жарлық шығарды, онда былай делінген: «Менің қожайыным, Патшаның меншігіндегі кез келген аймақта ешкім индуисттік ғибадатхана салмайды және менің рұқсатымсыз бұрыннан салынған ғибадатханалар жөнделмейді. Егер осы ереже бұзылса, онда ондағы ғибадатханалар қиратылып, ондағы мүлік қасиетті істерге жұмсалатын шығындарды өтеуге пайдаланылады». Диого Родригес сондай-ақ «O do Forte» деп танымал болды, яғни «Бекіністің иесі», Сальсетте капитан, ол Ассолна, Амбелим, Велим, Верода, Кунколим және Талворда ғибадатханаларын қиратуға бұйрық берді, себебі ауыл тұрғындары оның кейбір бұйрықтарына бағынбады. Диего Родригес тек Сальсетте 280 ғибадатхананы жойды. Бұл ғибадатханалардағы культтер негізінен Жаңа Жеңіс аймақтарына көшірілді, онда Бижапур сұлтаны Әділ Шахтың феодалдық иелері Десай мен Сардесайлар, өзі индус болғандықтан, аталған культтер үшін жаңа мекендер құруды өздерінің қасиетті міндеті деп санайды.

Родригес аралы

Альфред Норт Кумбс аралдың 1540 жылға жатқан карталарын, монументаның 49-тақтасындағы екі атлас картасын көрсетеді және "do d0 ROIZ" деп белгілейді. Сонымен қатар, шамамен 1540 жылғы Вольфенбюттель картасында "i que achou Diogo Roiz" деген жазу кездеседі. Дом Диогоның Родригес тегі, оның рыцарьдық атақ алғаннан кейін кейінірек Роизбен ауыстырылды (немесе кейбір голланд карталарында Ройес деп жазылғандай), себебі бұл Родригестің тегінің патшалық қысқартылған түрі еді. Ол Жоао III патшадан патшалық бекіту алды, бұл құрмет тек монархқа немесе империяға қызмет еткен Родригес аристократиялық отбасыларына ғана берілді. Сонымен қатар, Португалия аралға меншік құқығын талап етпегені, бірақ оны теңізде жүзу үшін бағдаршам ретінде пайдаланғаны және сол кездегі барлық карталарда, картографиялық материалдарда Родригес, Диого Роиз, Роиз немесе Диого Родригес деп ресми түрде көрсеткені де тұжырымдалды.

Отбасы және ұрпақтар

Родригестің екі ұлы болған, Дом Николау Роиз және Дом Инасио Роиз. Ол 1512 жылдың 29 қарашасында индус феодалдары әулетіне жататын Витола Пороб Дессай (Prabhu Dessai As today) әйеліне үйленді. Отбасы Родригестің қарапайым түрінің орнына, Роиздің корольдік кішіртпе атауын 19 ғасырдың соңына дейін фамилия ретінде қолданды. Гоадағы Колвадағы ескерткіш – Гоадағы Роиз (Родригес) отбасының жазулары бар қазіргі жерлеу құрылысы. Бұл ескерткіш 1857 жылы үлкенірек құрылымға қайта жаңартылды және 1857 жылдың 2 мамырынан бері тұрған күйінде. Себебі, Д. Диогоның шөбересінің бірі, Дом Себастьяно Франсиско Роиз 38 жасында аурудан кенеттен қайтыс болды. Ескерткіштегі жазу: "Eis os restos de Seb F Roiz fala 18 8 1855 de 38 annos colla 2 5 57 ese pede aos viand pater no p'sua alma". Ағылшын тіліндегі аудармасы: "Бұл 18 тамыз 1855 жылы 38 жасында қайтыс болған Себастьян Франсиско Роиздің соңғы бейіті. Ал ескерткіш оның есіне салынған және 2 мамыр 1857 жылы отбасы мүшелерінің демалуы үшін арналған". Бұл Гоадағы Колвадағы Роиз (Родригес) тегінен тараған жалғыз отбасы. Оның ұлы Николаудан тараған ұрпақтарының бір бөлігі әлі күнге дейін Родригес салған ата-бабалар үйінде тұрып, Үндістан үкіметі тұсында 21 ғасырға дейін Колва жағалауының бір бөлігіне иелік етті. Отбасылық ескерткішті бүгінгі күнге дейін әртүрлі отбасы мүшелері күтіп келеді.