Кіріспе

Американдық ит өсіруші Дороти Лейб Харрисон Вуд Юстис (30 мамыр 1886 - 8 қыркүйек 1946) – Америка Құрама Штаттарында соқырлар үшін алғашқы бағыт беруші иттер мектебін құрған американдық ит өсіруші және қайырымдастық жұмысын қолдаушы. Ол 2011 жылы Ұлттық әйелдер даңқы залына енгізілді. 1927 жылы Юстис 41 жаста болған және Швейцарияда тұрып, неміс шопандарынан полиция иттерін өсірген кезде, ол танымал апталық журнал The Saturday Evening Post үшін мақала жазды. Мақалада Бірінші дүниежүзілік соғысының соқыр қатысушылары үшін неміс бағыт беруші иттерді даярлайтын мектеп туралы айтылды, соның нәтижесінде көптеген хаттар келіп түсті, оның ішінде 20 жастағы Морис Франк деген соқыр жігіттің хаты да болды. Егер Юстис оны бағыт беруші иттерді пайдалануға үйретсе, ол АҚШ-та осындай мектеп ашуға көмектесетінін уәделеді. Юстис Франкты Швейцарияға шақырды, онда ол бес апта бойы Баддимен жұмыс істеуді үйренді, ол оның алты бағыт беруші итінің біріншісі болды (барлығының аты Бадди есімді). Бір жылдан кейін, 1928 жылдың желтоқсанында Юстис пен Франк Франктың туған қаласы Теннесси штатының Нэшвилл қаласында "Көрер Көз" (The Seeing Eye) жобасын іске қосты. Юстистің мұрасы ұзаққа созылды. Оның жұмысы АҚШ-та және әлем бойынша бағыт беруші иттерді даярлайтын мектептердің ашылуына көмектесті, сондай-ақ түрлі мүгедектерге көмектесу үшін сервистік жануарларды пайдалануға жаңа мүмкіндіктер ашты. "Көрер Көз" өз студенттерін қайырымдылыққа мұқтаж деп санамағандықтан, Юстис мүгедектерге қатысты қоғамдық пікірді өзгертуге және 1970 жылдары басталған мүгедектер құқығын қорғау қозғалысына үлес қосты деп есептеледі.

Ерте өмір және білім

Бизнесмен және қайырымдылық шараларын қолдаушы Чарльз Кастис Харрисон мен оның әйелі Эллен Никсон Уолн Харрисонның алтыншы және ең кіші баласы Юстис, сол кездегі ең беделді адамдармен байланысы бар көрнекті Филадельфия отбасында өсті. Оның әкесі Чарльз Харрисон, Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы химиялық зауытты құрған Джон Харрисонның немересі еді. Чарльз өте табысты қант фабрикасына ие болды, оны серіктестерімен бірге шамамен 10 миллион долларға сатты. Содан кейін ол өз бітірген оқу орны – Пенсильвания университетінің проректоры болды және 16 жыл ішінде университетке шамамен 11 миллион доллар көмек жинады. Юстистің анасы Роберт Морристің шөбересі еді, ол Америка революциясын қаржыландыруға көмектескен, сондай-ақ Джон Никсонның шөпшешесі, ол Тәуелсіздік жариянамасын Филадельфияда қол қойылғаннан кейін төрт күн өткен соң жария оқуға таңдалған. Эллен Харрисон да Пенсильвания университетінде белсенді болып, университет ауруханасына қаражат жинады және университет аумағының көгалдандыруын бақылады.

Жеке өмір

Юстис өзінің алғашқы күйеуі Уолтер Эббот Вуд-қа, фермерлік техника жасаушы бай ұлына, 1906 жылғы 6 қазанда Сент-Дэвидс қаласындағы Ескі Сент-Дэвидс шіркеуінде үйленді, содан кейін күйеуінің туған қаласы – Нью-Йорк штатындағы Хусик-Фоллз қаласына көшіп барды. Бұл қала Вермонт шекарасынан оңтүстікке қарай он шақырым жерде орналасқан шағын қауымдастық еді. Жұптың екі баласы болды: Уолтер Эббот III (1907–1993) және Харрисон (1914–1938). Хусик-Фоллз қаласында тұрған жылдары Юстис пен оның күйеуі, жергілікті саясаткер, өз фермаларында ірі қара малдың жаңадан өсіру бағдарламасын жасады. 1914 жылы күйеуімен Еуропаға сапар барысында Юстис өзінің алғашқы неміс қойшысын, Ханс есімді итін алды. Бұл ит кейіннен "Көрген көз" идеясының бір бөлігіне айналды. Вилли Эбелинг, ол Юстиспен бірге "Көрген көз" ұйымын құру үшін тығыз жұмыс істеді және ұзақ жылдар бойы ұйымның атқарушы вице-президенті болды, былай деп түсіндірді: "Оның [Ханның] өмірінің бірінші жартысы иелеріне ескі заманғы неміс қойшысының қаншалықты керемет ит екенін түсіндіруге кетті. Ал өмірінің соңғы жартысы иелерінің қазіргі заманғы тұқымнан бұрынғысын қайта табуға тырысуын бақылауға арналды; (sic) Ұлы соғыстан (Бірінші дүниежүзілік соғыс) бұрынғы тұқымның еңбекке бейімділігі мен пайдалылығын табу және сақтау".

Жесір қалу және қайтадан некеге тұру

1915 жылы 8 қазанда күйеуі Вальтердың қызбадан туған асқынулар салдарынан қайтыс болуы Евстистің өмірінде шешуші кезең болды. Осы оқиғадан кейін ол 29 жасында екі кішкентай баласымен – 1 және 8 жастағы – жесір қалды. 1917 жылы Филадельфияға оралып, 1923 жылы 23 маусымда екінші рет тұрмысқа шықты. Бұл жолы ол Джордж Юстиске үйленді, ол өзінен 13 жас кіші поло ойыншысы және пианист Йозеф Хофманның кеңесі болды. Олар үйленгеннен кейін көп ұзамай Хофманның швейцариялық Альп тауларындағы шалесін жалға алып, неміс овчаркаларын өсіріп, оларды полиция иттері ретінде даярлауды бастады. Олар жобаларына көмектесу үшін Эллиот "Джек" Хамфриді жұмысқа алды, ол өздігінен білім алған генетик және жануарларды баптаушы еді. Хамфри кейіннен "Көруге көмектесетін иттер" мекемесінде иттерді және студенттерді оқыту әдістемесін әзірлеуде маңызды рөл атқарды.

" The Saturday Evening Post " газетінің мақаласы

1927 жылдың 5 қарашасында "The Saturday Evening Post" журналында Юстистің Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қыша газынан көзі көрмей қалған неміс әскери ардагерлерін даярлайтын Берлин маңындағы мектеп туралы мақаласы жарияланды. Көп ұзамай баспа компаниясына оқырмандардан көбірек білуді қалайтын көптеген хаттар келе бастады. Бірақ олардың арасында біреу ерекше көзге түсті. Ол Теннесси штатының Нэшвилл қаласынан келген жас Моррис Фрэнктан болды.

"Сіз айтқан нәрсе шынымен де рас па?" - деп жазды Фрэнк. "Егер солай болса, мен де сондай иттің біреуін алғым келеді! Мен жалғыз емеспін. Мен сияқты мыңдаған соқыр адамдар басқаларға тәуелді болудан жиренеді. Маған көмектесіңіз, мен де оларға көмектесемін. Маған оқытыңыз, мен итімді алып келіп, соқыр адамның өздігінен қалай өмір сүре алатынын көрсетемін. Содан кейін біз осы елде оқу орталығын ашып, оны қалағандардың барлығына жаңа өмірдің мүмкіндігін сыйлаймыз." 1928 жылдың соңына қарай Юстис екінші күйеуі Джорджтан ажырасып, жаңа жобаны бастады: "Көруші Көз".

Көрінетін көз

"Көріп тұрған көздің" құрылған алғашқы үш жылында тұрақты мекеме болмағандықтан, оқытушылар сабақтарды өткізу үшін әртүрлі қалаларға сапарлап жүрді. Бұл 1931 жылы Юстис Нью-Джерси штатының Уиппани қаласында он бөлмелі үй сатып алғаннан кейін өзгерді, онда студенттер үйрену кезінде иттің көмегімен қатар тұруға жеткілікті жағдай болды. 1966 жылы мектеп Мористоун қаласындағы жаңа салынған, қолдануға қолайлырақ ғимаратқа көшірілді. Юстис 1940 жылға дейін "Көріп тұрған көздің" істерінде белсенді рөл атқара берді, содан кейін президенттік лауазымынан кетіп, құрметті президент және қамқорлар кеңесінің мүшесі болды. Ол кезде ол Христиандық ғылымға көбірек берілді және Христиандық ғылымның емдеу практикасын бастады. (Ол епископальдық шіркеуде өскенімен, шамамен 1926 жылы Христиандық ғылымға жүнді.) Юстис 1945 жылға дейін, яғни қайтыс болғанға бір жыл қалғанға дейін осы практикамен айналысты. Юстис 1946 жылдың 8 қыркүйегінде Нью-Йорк қаласындағы үйінде 60 жасында қайтыс болды.