Соқырлар үшін қаріптер жүйесі: Ай қаріптерінің ерекшеліктері
Moon type
Соқырларға арналған Moon әліпбиі – латын әрпіне негіделген, түйінделген символдар жүйесі. Брайльге қарағанда оңайырақ, көзі көрмей қалған ересектерге арналған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соқырларға арналған жазу жүйесі
Араб әліпбиіндегі "күн" және "ай" типтегі әріптердің айырмашылығы
Writing system for the blind
the distinction between "sun" type and "moon" type letters in the Arabic alphabet
"Ай" жүйесінің рельефті оқу әдісі (көбінесе "Ай жазуы", "Ай әліпбиі", "Ай шрифті" немесе "Ай коды" деп аталады) – көбінесе латын әліпбиінен алынған (бірақ жеңілдетілген) рельефті символдарды қолданатын, соқыр адамдарға арналған жазу жүйесі. Оның жақтастары оны Брайль әліпбиінен қарағанда түсіну оңай деп санайды, бірақ оны көбінесе ересек күнінде көру қабілетін жоғалтқан адамдар қолданады, олар әріптердің пішіндерін біледі.
The Moon System of Embossed Reading (commonly known as the Moon writing, Moon alphabet, Moon script, Moon type, or Moon code) is a writing system for the blind, using embossed symbols mostly derived from the Latin script (but simplified). It is claimed by its supporters to be easier to understand than braille, though it is mainly used by people who have lost their sight as adults, and thus already have knowledge of the shapes of letters.
Тарих
Уильям Мун (1818–1894) ай әрпін жасады, ол Шығыс Сассекс округының Брайтон қаласында тұратын соқыр ағылшын болған. Қызыл жегіге шалдыққаннан кейін Мун 21 жасында көзінен айырылып, соқыр балаларға мұғалім болды. Ол оқушыларының қазіргі бедерлі оқу кодтарын оқуда үлкен қиындыққа тап болғанын байқады және "қолға тигенде ашық және анық" болатын жеке жүйесін ойлап тапты. Мун алғашқы идеяларын 1843 жылы қалыптастырды және 1845 жылы схемасын жариялады. Ай әрпі Брайль әрпінен гөрі аз танымал, бірақ ол кез келген жастағы соқыр немесе нашар көретін адамдар үшін құнды баламалы қолмен оқу жүйесі болып табылады. Брайль әрпінің нүктелерінен емес, ай әрпі көтеріңкі қисықтардан, бұрыштардан және сызықтардан тұрады. Әріптердің өте үлкен болуына және әріптердің жартысынан астамы басылған әріптерге ұқсас болғандықтан, Мун көру қабілетін өмірінің кейінгі кезеңінде жоғалтқан немесе сезімталдығы төмен адамдар үшін ерекше қолайлы деп табылған. Бұған қоса, ол физикалық және/немесе оқу қиындықтары бар балалардың сауаттылығын арттырудың табысты тәсілі болып табылды. Мектептер Лондонның Clearvision жобасынан ай әрпі қосылған өте қарапайым балалар кітаптарын алуға болады.
Moon type was developed by William Moon (1818—1894), a blind Englishman living in Brighton, East Sussex. After a bout of scarlet fever, Moon lost his sight at age 21 and became a teacher of blind children. He discovered that his pupils had great difficulty learning to read the existing styles of embossed reading codes, and devised his own system that would be "open and clear to the touch." Moon first formulated his ideas in 1843 and published the scheme in 1845. Moon is not as well known as braille, but it is a valuable alternative touch reading scheme for the blind or partially sighted people of any age. Rather than the dots of braille type, Moon type is made up of raised curves, angles, and lines. As the characters are quite large and over half the letters bear a strong resemblance to the print equivalent, Moon has been found particularly suitable for those who lose their sight later in life or for people who may have a less keen sense of touch. It has also proved successful as a mode of literacy for children with additional physical and/or learning difficulties. Schools can borrow very simple children's books with added Moon type from the Clearvision Project in London.
Шетел тілдері
Қытайдың Нинбо (Нингпо) қаласында, Цин династиясы кезінде ағылшын христиан миссионерлері Нинбо тілін оқыту үшін Мунь әрпін пайдаланды. Нинбо диалектісінде сөйлейтін миссионерлер "Мұқтаж қарттар үйін" басқарды, ондағы тұрғындардың көпшілігі соқыр болды. 1874 жылы бір ағылшын миссионері жас соқыр ер адамға Мунь әрпімен жазылған романдаған Нинбо тілін оқып үйретті. Содан кейін Луқаның Жақсы жаңалығы екі үлкен томға Мунь әрпімен көшірілді. Бір швейцар миссионері Нинбо қаласы бойынша хабарламалар іліп, соқыр адамдарға тамақ пен ақша беретінін жариялады. Марк Жақсы жаңалығы романдаған мандарин тілінде Мунь әрпімен жазылды, бірақ тон белгілері қойылған жоқ. Жақсы жаңалықтарды көшіруге қатысқан миссионер Хадсон Тейлор тон белгілерін қажет деп санамады, себебі романдаған Нинбо тілінде ешқашан тон белгілері қолданылмаған. Дегенмен, демікпен айтылатын дауыссыз әріптер ажыратылды.
English Christian missionaries in Ningbo (Ningpo), China, during the Qing dynasty used Moon type to teach blind locals how to read Ningbo. Missionaries who spoke the Ningbo dialect ran the "Home for Indigent Old People" where most of the inmates were blind. In 1874, an English missionary taught a young blind man to read romanised Ningbo written in Moon type. The Gospel of Luke was then transcribed into two large volumes of Moon type. A Swiss missionary placed notices on placards throughout Ningbo stating that he would give food and money to the blind people who visited. The Gospel of Mark was transcribed into Moon type using romanized Mandarin, however, without the tone marks. Missionary Hudson Taylor, who had been involved with the transcription of the gospels, did not find tone marks necessary, as the romanised Ningbo vernacular has never used tone marks. However, aspirated consonants were distinguished.
Хаттар
Брайль сияқты, Ай жазуында да 1-дәрежеде әрбір латын әрпіне бір Ай әрпі қолданылады, ал 2-дәрежеде мәтіндерді ықшамдап, оқу жылдамдығын арттыратын қысқартулар мен стенография пайдаланылады, бірақ оларды үйрену үшін көбірек еңбек қажет.
As with braille, there is a Grade 1 using one Moon character per one Latin character and a Grade 2 using contractions and shorthand that make texts more compact and faster to read, though requiring more study.
Белгілеу
Бұл типке пунктуация да кіреді.
The type also includes punctuation.
Доти Мун
Сызықтардан құралған бастапқы түрінен өзге, белгілі бір Брайль басып шығару машиналары арқылы Ай әрпі пішіндес нүктелі үлгілерді (Dotty Moon немесе Dotted Moon) жасау мүмкіндігі бар. Үлгілер 5х5 тіктөртбұрышты тор түрінде орналасқан.
Besides the original type formed by lines, there is the possibility of using certain Braille embossers to produce dot patterns (Dotty Moon or Dotted Moon) in the shape of Moon characters. The patterns are disposed as a 5x5 grid.
Бағыт
Бастапқыда мәтін жолдардың соңында бағытын өзгертті (бірақ әріптердің бағыты емес). Арнайы көтеріңкі сызықтар бір жолдың соңы мен келесі жолдың басын қосып тұрды. Бірақ, шамамен 1990 жылы солдан оңға қарай бағытталды.
Initially the text changed direction (but not character orientation) at the end of the lines. Special embossed lines connected the end of a line and the beginning of the next. However, around 1990, it changed to a left to right orientation.
Қабылдау
Патшалық Соқырлар Ұлттық Институты кеңірек қолданылуы үшін Брайль әрпін қалайды.
The Royal National Institute for the Blind for wider universality prefers braille.