Ресейлік Букер сыйлығы: 1992-2017 жж. аралығында орыс тіліндегі үздік көркем әдебиеттерге берілген марапат. Тарихы, негіз салушысы және жүлдегерлер туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Рус Букер сыйлығы (Русский Букер, Russian Booker) – Букер сыйлығының үлгісі бойынша жасалған орыс әдеби сыйлығы. Ол 1992 жылдан 2017 жылға дейін табысталды. Оны ағылшын бас директоры сэр Майкл Харрис Кейн іске қосты. Сыйлық әр жыл сайын орыс тілінде жазылған ең үздік көркем шығармаға, автордың азаматтығына қарамастан, қазылар алқасы шешімі бойынша берілді. 2003 жылдан 2011 жылға дейін Ресей Букер сыйлығы комитетінің төрағасы британдық журналист Джордж Уолден болды. 2012 жылы Дэвид Гоуэн осы лауазымға тағайындалды. Бұл сыйлық 1917 жылғы революциядан кейін Ресейдегі алғашқы мемлекеттік емес әдеби сыйлық болды. Әр жыл сайын қазылар алқасы «ұзақ тізімнен» іріктеліп алынған ең үздік алты романды қысқа тізімге енгізетін. Бастапқыда жеңімпазға 10 000 фунт стерлинг, шамамен 48 000 рубль немесе 16 000 доллар берілді, ал қысқа тізімге ілескен финалистердің әрқайсысы 2 000 доллар (шамамен 1 300 фунт стерлинг) көлемінде сыйлық алды. Іріктеу критерийлеріне әдеби еңбек, қазіргі әдеби жанрларды көрнектілікпен ұсынуы және автордың жазушы ретіндегі беделі кірді. Кітаптың көлемі критерий болып табылған жоқ, себебі 40-тан 60 бетке дейінгі кітаптар да ұсынылған. 2005 жылғы жеңімпазды жариялау алдында Букер қоры, қор төрағасы Михаил Ходорковский салықтан қашу айыбымен тоғыз жылға сотталғаннан кейін Open Russia ұйымымен серіктестігін тоқтатуға шешім қабылдады. 2005 жылы комитет Лондондық BP компаниясымен бес жылдық келісімшартқа қол қойды. 2010 жылы сыйлықты қаржыландыру мәселесі туындады және жаңа демеуші табылмай, 2010 жылғы сыйлыққа дайындық тоқтатылды. 2011 жылдан бастап жаңа демеуші – Ресей телекоммуникациялық жабдықтар компаниясы (РТЭК) болды. Чудаков «Ежелгі баспалдақтарға көлеңке түсті» атты туындысымен қайтыс болғаннан кейін сыйлыққа ие болды. Бұл шығарма Қазақстандағы ойдан шығарылған қалада өтеді және сталиндік Ресейдегі өмірді суреттейді.
The Russian Booker Prize (Русский Букер, Russian Booker) was a Russian literary award modeled after the Booker Prize. It was awarded from 1992 to 2017. It was inaugurated by English Chief Executive Sir Michael Harris Caine. It was awarded each year to the best work of fiction, written in the Russian language, as decided by a panel of judges, irrespective of the writer's citizenship. From 2003 to 2011 the chairman of the Russian Booker Prize Committee was British journalist George Walden. In 2012 David Gowan has been appointed to this position. The prize was the first Russian non governmental literary award since the country's 1917 Revolution. Each year, a jury choose a short list of the six best novels up for nomination from a "long list" of nominees. Initially, the winner received £10,000, roughly 48,000 RUB or $16,000. roughly $20,000 (roughly £13,000), while each of the short listed finalists earned $2,000 (roughly £1,300). The criteria for inclusion included literary effort, representativeness of the contemporary literary genres and the author's reputation as a writer. Length was not a criterion, as books with between 40 and 60 pages had been nominated. Before the announcement of the 2005 winner, the Booker Foundation decided to end its partnership with Open Russia after the foundation's chairman, Mikhail Khodorkovsky, was sentenced to nine years in prison for tax evasion. In 2005, the committee signed a five year contract with London based BP. In 2010, the prize ran into funding problems and preparations for the 2010 prize were suspended because no new sponsor could be found. Since 2011 new sponsor is Russian Telecom Equipment Company (RTEC). Chudakov won posthumously with A Gloom Is Cast Upon the Ancient Steps, which takes place in a fictional town in Kazakhstan and describes life under Stalinist Russia.
Сын
Орыс Букері орыс әдебиет мамандарының мақұлдауына ие бола алмаған, күтпеген және парадоксалды шешімдерімен танымал болды. Бірқатар жазушылар «Орыс Букеріне» қарсылық білдірді. Алғашқы жюри шешімі, нәтижесінде 1992 жылы Людмила Петрушевскаяның «Түннің уақыты» романы, жалпыға танылған фаворит болса да, сыйлықтан бас тартты, бұл шешімге көбінесе қарсылық білдірілді. Владимир Новиков (ru) 2000 жылы Марк Харитоновтың «Тағдыр сызықтары немесе Милашевичтің сандығы» романын, ең алғашқы Букер сыйлығының иегері деп сипаттап, былай деді: «Букердің сюжеті бастапқыда сәтті болмады, сыйлық арқылы жетекшіні анықтауға қол жеткізілмеді, қазіргі проза жазушылары құлшынып жететіндей, басып өтетіндей тұлғаны көрсетуге мүмкіндік болмады. Бірақ дәл осы [ ] – кез келген әдеби сыйлықтың мәдени функциясы, мәдени стратегиясы». Елена Фанайлова 2006 жылы: «Орыс Букері ағылшын анасымен моральдық немесе мағыналық тұрғыдан сәйкес келмейді (оны Ресейде қолжетімді Букердің аударма нұсқасымен салыстыруға болады). Сыйлық ішкі немесе сыртқы нарықта қызығушылық тудырмайтын әдебиетке беріледі, немесе егер автор танымал болса (Улицкая, Аксёнов), онда ол «жыл романы» үшін емес, «еңбегі үшін» беріледі». Юрий Поляков 2008 жылы: «Сыйлықтар әдеби мәтіннің сапасы үшін, көркемдік жаңалықтары үшін, оқырманға жету қабілеті үшін емес, белгілі бір партияға, көбінесе эксперименталды либералды бағытқа адалдығы үшін беріледі. [ ] Сыйлық алған кітаптардың көпшілігі [ ] оқырман тарапынан қызығушылық тудырмады, [ ] [олар] сыйлықты алды да, бірден ұмытылды». Дмитрий Быков 2010 жылы Букер жюриінің «алты романның ішіндегі ең нашар немесе, кем дегенде, ең маңызсыз романын таңдаудың таңғажайып қабілетін» атап өтті. Әдеби сыншы Константин Трунин 2018 жылғы сыйлықтың дағдарысын сипаттап, былай деді: «Барлық уақыт бойы сыйлық өзін ақтамады, әр жыл сайын жеңімпазды орыс халқының оны қоршаған шындықты түсінуінен алыс шығарма жазған автор ретінде таңдады. Батыс құндылықтары тікелей насихатталды, орыс құндылықтары емес. Немесе керісінше, Батысқа Ресейде 19 ғасырда жазылған шығармаларға ұқсамайтын әдебиет көрсетілді. Жылдар өте келе «Орыс Букері» жаңадан пайда болған сыйлықтар арасында беделін жоғалтқаны таңқаларлық емес. Жиырма алты рет тапсырылған ол демеушілердің бас тартуына тап болды, нәтижесінде оқырманға қажетті трансформацияны тауып, шынайы орыс гуманистік құндылық жүйесіне қарай өмір сүрудің мағынасын қайта қарастыру қажет болды».
The Russian Booker was famous for unpredictable and paradoxical decisions that did not always attract the approval of Russian literary experts. A number of writers expressed their fundamental rejection of the "Russian Booker". Already the first decision of the jury, as a result of which the award in 1992 was not received by the generally recognized favorite — the novel "The Time Night" by Lyudmila Petrushevskaya, met with almost unanimous disapproval. Vladimir Novikov (ru) in 2000, describing the very first Booker prize winner the novel "Lines of fate, or the chest of Milashevich" by Mark Kharitonov as boring, stated: "From the very beginning, the Booker plot did not succeed, it was failed to nominate a leader through the award, which modern prose writers would passionately want to catch up and overtake. But it is precisely in this [ ] the cultural function, the cultural strategy of any literary prize" Elena Fanaylova noted in 2006: "The Russian Booker does not correspond to its English parent either from a moral or from a meaningful point of view (it can be compared with the translated version of the Booker already available in Russia). The prize focuses on literature that is not interesting either on the domestic or foreign market, or, if it is a convertible author (Ulitskaya, Aksenov), it is awarded not for 'novel of the year', but 'for merits'." Yuri Polyakov in 2008 pointed out that "people receive awards not for the quality of a literary text, not for some artistic discovery, not for the ability to reach the reader, but for loyalty to a certain party, mainly experimental liberal direction. [ ] Almost all the books that were awarded with the prize, [ ] did not have any serious reader's fate, [ ] [these books] received the award and were immediately completely forgotten." Dmitry Bykov in 2010 noted the Booker jury's "amazing ability to choose the worst or, in any case, the least significant of six novels". Literary critic Konstantin Trunin, describing the 2018 crisis of the award, noted: "For all the time of its existence, the prize did not justify itself, each year choosing the winner as a writer who created work that is far from understanding by Russian people of the reality surrounding him. There was a direct propaganda of Western values, not Russian ones. Or on the contrary, to the West was shown literature that was not destined to create a close resemblance to the works created in Russia during the 19th century. And it is not surprising that year after year, the Russian Booker lost its authority among the emerging awards. Being handed twenty six times, he faced the rejection of sponsors, as a result of which it became necessary to reconsider the meaning of existence, having found the transformation required by the reader to a truly Russian humanistic value system».