Кіріспе

Дене тіндерін қысқартатын немесе тарылтатын химиялық зат. Астригент (кейде адстригент деп аталады) – дене тіндерін қысқартатын немесе тарылтатын химиялық зат. Бұл сөз латын тіліндегі "adstringere" – "берік байлау" деген сөзден шыққан. Астригенция – піспеген жемістердегі таниндердің әсерінен ауызда құрғақ, қызарып немесе ұю сезімі пайда болады, бұл жемістің пісуіне кедергі келтіріп, оны толық пісуге мүмкіндік береді. Таниндер – полифенолдың бір түрі болып табылады, олар сілекейдегі ақуыздармен байланысып, оларды тұншықтырып, жинақтап, ауызда кедір-бүдыр немесе құрғақ сезім туғызады. Аюрведада астригент – алтыншы дәм (татты, қышқыл, тұзды, өткір, ащыдан кейін), ол "ауа мен жер" арқылы бейнеленеді. Темекі шегудің де астригенттік әсері бар екені хабарланады. Ғылыми зерттеуде дәм сезу жүйкелеріне жергілікті анестезия жасалған адамдарда астригенция әлі де байқалатын болса, ал осы және тригеминальды жүйкелердің екеуі де бұзылғанда байқалмайды.

Қолданылуы

Медицинада, қысқартатын (астрингенттік) заттар шырышты қабықтар мен ашық тіндердің тартылуына немесе жиырылуына себеп болады және көбінесе қан сарысуы мен шырышты секрецияларды азайту үшін ішкі қабылдауға қолданылады. Мұндай жағдайлар ауырған тамақ, қан кету, диарея және асқазан жарасы сияқты аурулар кезінде кездеседі. Терідегі протеиндердің ұюына ықпал ететін, сыртқа қолданылатын қысқартатын (астрингенттік) заттар теріні құрғатып, қатайтып, қорғайды. Көбінесе, майлы терісі бар акнемен ауыратын адамдарға осындай заттарды қолдану кеңес беріледі. Жұмсақ қысқартатын (астрингенттік) заттар, сырқы жаралардан, аллергиядан, жәндік шағудан және тері қышымын (атлет аяғы) сияқты саңырауқұлақ инфекцияларынан туындаған ұсақ тері тітіркенулерін басады. Қызыл түсті азайтатын көзге тамсататын дәрілерде қысқартатын (астрингенттік) зат болады. Қорғасынмен улану қаупі болғандықтан "Гулард экстрактының" қолданылуы тоқтатылды.

Мысалдар

Кейбір таралған қысымдық заттар: алюминий квасы, акация, шалфей, жусан, шаңғақ, лавр жапырағы, дистильденген сірке су, мұздай су және спирт. Қысымдық препараттарға күміс нитраты, калий перманганаты, мырыш оксиді, мырыш сульфаты, Буроу ерітіндісі, бензоин настойкасы және таник және галл қышқылы сияқты өсімдік заттары жатады. Балаустин – анар гүлдері, қызыл раушан гүлдеріне ұқсас, дәмі өте ащы. Медицинада олардың кептірілген түрі қысымдық зат ретінде қолданылады. Кейбір металл тұздары мен қышқылдары да қысымдық заттар ретінде қолданылған. Каламин лосьоны, шаңғақ және ерба манса, мирт жапырақтарының ұнтағы да қысымдық заттар. Піскен жемістер мен жеміс бөліктері, соның ішінде қара тікен (долана), арония, шокорубы, құс шокорубы, раубарба, қайыс, жабутикаба және хурма (әсіресе піспеген кезде), банан қабығы (немесе піспеген банан), кашу және емен жаңғақтары қысымдық әсерге ие. Лимон сияқты цитрус жемістері де қысымдыққа ие. Кейбір шай, кофе және қызыл жүзім шараптарындағы, мысалы, Каберне Совиньон мен Мерло сияқты таниндер жұмсақ қысымдық сезім тудырады. Қысымдық қасиет ақ шарапты жіктеуде қолданылады.