Кіріспе

Гистогенез – бұл ерекшеленбеген жасушалардан әртүрлі тіндердің қалыптасуы. Бұл жасушалар эндодерма, мезодерма және эктодерма деп аталатын үш бастапқы ұрық қабатының құрамына кіреді. Гистогенез барысында қалыптасқан тіндердің микроскопиялық құрылымын зерттейтін ғылым гистология деп аталады.

Өсімдік қабаттары

Тұқымдық қабат – жануарлар мен сүтқоректілердің эмбриогенезі кезінде қалыптасатын жасушалар жиынтығы. Тұқымдық қабаттар негізінен омыртқалы организмдерде байқалады, бірақ губкалардан (спонждардан) күрделі жануарлар мен сүтқоректілер (эуметазойлар мен агнотозойлар) екі немесе үш негізгі тіндік қабатты жасайды. Радиалды симметриялы жануарлар, мысалы, ішекқуыстылар (cnidaria), эктодерма және эндодерма деп аталатын екі қабаттан тұрады. Олар диплобластикалық. Екі жақты симметриялы жануарлар арасында мезодерма деп аталатын үшінші қабат пайда болады, осылайша олар триплобластикалық болады. Тұқымдық қабаттар органогенез деп аталатын процесс арқылы жануарлар мен сүтқоректілердің барлық тіндері мен мүшелерін қалыптастырады.

Эндодерма

Эндодерма – жануарлардың эмбриогенезі кезінде қалыптасатын үш қабаттың бірі. Архентерон бойымен ішке қарай жылжыған жасушалар гаструланың ішкі қабатын құрайды, ол эндодермаға дамиды. Алғашқыда эндодерма жалпақ жасушалардан тұрады, кейіннен олар цилиндр тәрізді болады.

Мезодерма

Мезодермалық ұрық қабаты кенеуіттерге қарағанда жануарлар мен сүтқоректілердің эмбриондарында қалыптасады, осылайша оларды үш қабатты жануарларға айналдырады. Гаструляция кезінде эндодерманы құру үшін ішке қарай жылжыған жасушалардың бір бөлігі эндодерма мен эктодерма арасында қосымша қабатты құрайды. Бір теория бойынша, бұл маңызды жаңалық жүздеген миллион жыл бұрын пайда болып, дерлік барлық ірі және күрделі жануарлардың эволюциясына әкелді. Мезодерманың қалыптасуы коэломның пайда болуына себеп болды. Коэлом ішінде қалыптасқан органдар дене қабырғасына тәуелсіз қозғалып, өсіп, дами алады, ал сұйықтық оларды серіктеп, соққылардан қорғайды.

Эктодерма

Эктодерма – дене бетін жабатын тіндің бастамасы. Ол ең бірінші пайда болып, ұрықтың ең сыртқы қабатынан қалыптасады.