Кіріспе
Филиппиндік революциялық көшбасшы Висенте Лукбан и Рильес немесе Висенте Лукбан Рильес (1860 жылдың 11 ақпаны – 1916 жылдың 16 қарашасы) – Филиппин Республикалық Армиясының генералы және 1912 жылдан 1916 жылға дейін Тайабас (қазіргі Кесон) облысының губернаторы қызметін атқарған саясаткер. Ол сондай-ақ Филиппин революциясы кезінде Эмилио Агиналдоның штабында офицер болып қызмет еткен, ал Филиппин-американ соғысы кезінде Самар және Лейте аймақтарының әскери-саяси басшысы болды. Кейбір дереккөздерде 50-ден астам американдық әскердің құрылына түсіп, қаза тапқан Балангига шайқасының стратегиясын оған жатқызады.
Vicente Lukbán y Rilles or Vicente Lucbán Rilles (February 11, 1860 – November 16, 1916) was a Philippine General in the Philippine Republican Army and politician who served as Governor of Tayabas (now Quezon) from 1912 to 1916. He was also an officer in Emilio Aguinaldo's staff during the Philippine Revolution and the politico military chief of Samar and Leyte during the Philippine–American War. Some sources credit him as the strategist of the Battle of Balangiga, in which more than 50 American troopers were ambushed and killed.
Ерте өмір
Лукбан 1860 жылдың 11 ақпанында Лабо, Амбос-Камаринес (қазіргі Камаринес-Норте) қаласында Амбос-Камаринестік Агустин Лукбан мен Таябас қаласындағы Люкбандық Андреа Риллес отбасында дүниеге келді. Ол Юсто Лукбанның бауыры. Алғашқы білімін Лукбандағы Эскуэла Пиа мектебінде аяқтады, Манила қаласындағы Ateneo Municipal-де оқуын жалғастырды және Санто-Томас университеті мен Сан-Хуан-де-Летран колледжінде заң бакалавры дәрежесін алды. 1886 жылы ол бейбіт сот судьясы лауазымынан қалып, Бикол аймағында құрылған «Популярлық Корпорация» деп аталатын ауыл шаруашылығы және сауда кооперативін құрды. Бұл кооперативтің мақсаты шағын және орта кәсіпкерлердің бизнес белсенділігін дамыту арқылы олардың жерден алатын табысын делдалдарсыз өнімдерін сату арқылы арттыру болды. Ол София Дизон Барбаға үйленді және олардың төрт баласы болды: Сесилия, Феликс, Агустин және Висенте кіші. София соңғы баласы дүниеге келгеннен кейін қайтыс болды. Лукбан балаларын бауырларына тапсырып, уақытын революциялық күреске арнады.
Филиппин революциясы
Лукбан 1884 жылы Luz de Oriente ("Шығыстың нұры") масондық ұйымына қабылданды. Ұйым қатарына көптеген зиялылар мен филиппиндік орта таптың өкілдері тартылды. Кооперативтердің пайдасының бір бөлігі Андрес Бонифасио басқарған революциялық қозғалыс, Катипунанға жасырын түрде жіберілді. Кооператив революцияның идеяларын таратудың тиімді құралы болды. Оның мүшелері испан билігінің күдігіне ілікпей еркін қозғала алды. 1896 жылға қарай Лукбан кооперативтердің қаржысын революцияның қазынасына шоғырландырды. Ол революциялық қозғалысқа үнемі қаржылай көмек көрсетіп отырды. Сонымен қатар, ол Биколдегі Катипунан бөлімшесінің өкілі ретінде Манила қаласындағы испандық әрекеттер туралы ақпарат жинады және олардың Бикол провинцияларына қалай әсер ететінін анықтауға тырысты. Манилаға барған сапарының бірінде оны guardia civiles ("азаматтық гвардия") тұтқындады, үкіметті құлатуға қастандық жасады деген айып тағылды, Билибид түрмесіне қамалды және Сантьяго бекінісінде азаптауға ұшырады. 1897 жылдың 18 тамызында түрмеден босатылды. Лукбан басшылығымен Самар филиппиндық қарсылықтың соңғы бекіністерінің бірі болды. Американдық әскерлер ашық жерде күресуге мүмкіндік таппады, олар филиппин сарбаздарының үздіксіз шабуылдарына ұшырады. Кейбір дереккөздер 1901 жылдың қыркүйегінде болған Балангига қырғынының стратегиялық жоспаршысы ретінде Лукбанды көрсетеді, онда 50-ден астам американдық сарбаз тосқауылға түсіп қаза тапты. Басқа дереккөздер Лукбан шабуылды жоспарлауға тікелей қатыспағанмен, оның штаб бастығы капитан Эухенио Даза жасаған жоспарды мақұлдағанын айтады. Екі тұтқын Лукбанның штаб-пәтерінің орналасқан жерін – Басей, Самардағы Кадак өзенінің бойындағы бекініс екенін көрсеткеннен кейін, майор Литтлтон Уоллер барлаушыларды жіберді. 1901 жылдың 17 қарашасында Уоллер өзен бойымен амфибиялық шабуыл жасады, ал капитан Берсс және Портер Басей мен Балангигадан келген күштермен құрлықтан шабуылдады. Амфибиялық шабуыл филиппиндық әскерлердің мұқият дайындалған тосқауылымен сәтсіз аяқталды, Портер жеке шабуыл жасады. Филиппин сарбаздары американдық Гатлинг мылтықтарынан қарқынды оқ жаудырғанда, американдықтарға баспалдақтарды қалдырып, шегінді. Бұл американдықтардың жеңісі болды, 30 филиппин сарбазы қаза тапты. Алайда, Самардағы соғыс Пулахандар бақылауындағы қиын-қайта жерлер басып алынғанша толыққанды аяқталмайды. Лукбан 1902 жылдың 18 ақпанында Самардың Катубиг қаласында тұтқындалды.
Тұтқыннан кейінгі кезең
Лукбанның мансабы тұтқындалуымен аяқталмады. Ол 1912 жылы Тайабас (қазіргі Кесон провинциясы) губернаторы болып сайланды және 1916 жылы қайта сайланды. 1916 жылғы 16 қарашада Манила қаласындағы үйінде дүние салды.
Ескерткіштер
Филиппин армиясының 8-ші жаяу әскер дивизиясының (8ID) Маулонг, Катбалоган, Самардағы әскери базасы оның құрметіне Лакбань деп аталған. Маниладағы Гагаланги, Тондо ауданындағы бір көше оның есімімен аталады. Филиппиннің *Brachymeles lukbani* деп аталатын кесіртке түрі оның құрметіне аталған. Оның құрметіне Филиппин Ұлттық полициясы Самар облыстық кеңсесінің ішінде ескерткіш орнатылған.