Кіріспе

1521 жылы Фердинанд Магеллан мен Лапулапу арасындағы шайқаста Фердинанд Магеллан қаза тапты. Экспедиция Хуан Себастьян де Элькано басшылығымен жалғасты. Филиппин архипелагының испан отарлауы 1565 жылға дейін кешіктірілді.
| қатысушы1 = Мактан Кедатуаны
| қатысушы2 = Испан империясы, Себу раджахнаты
| командир1 = Лапулапу
| командир2 =
| күші1 = 1,500 (Пигафеттаның мәліметі) (49 қатысты, 11 қайықта қалды)

Шайқастың нақты мәліметтері тарихқа сіңіп кеткен, қазіргі танымал ақпараттың көп бөлігі Антонио Пигафеттаның жазбаларына негізделген. Филиппин халқы бұл шайқасты испандықтарға қарсы филиппиндіктердің алғашқы жеңісі ретінде еске алады, Лапулапу елдің тұңғыш ұлттық батыры деп саналады. Испан империясы 1565 жылы Мигель Лопес де Легаспидің Себу мен Манилаға жасаған экспедициясына дейін аралдарға нәтижесіз экспедициялар жіберіп келді. Осы экспедиция аралдарда 333 жылдық испан билігінің бастауын берді.

Өмірбаян

Магеллан экспедициясы 1519 жылдың тамызында Испаниядан шығып, Молукка аралдарына немесе Дәмдеуіш аралдарына батысқа қарай жол табу миссиясын орындады. 1521 жылдың 16 наурызында (Юлиан күнтізбесі бойынша) Магеллан қазіргі Самар аймалының тауларын көріп қалды. Бұл оқиға архипелагқа алғаш рет еуропалықтардың келгенін білдірді. Келесі күні Магеллан өзінің жауынгерлеріне кемелерін Хомонхон аралының жағасында тоқтатуды бұйырды. Сол жерде Магеллан Раджа Коламбумен және Лимасава патшасы Раджа Сиагумен достық қарым-қатынас орнатып, олар оны Себуға жетеледі. Магелланның саяхатын жазған адам, Зула, аралдың басқа басшысы, Магелланға сыйлықтармен бір ұлын жібергенін, бірақ Лапулапу сапарға кедергі келтіріп, Испанияға адалдық серт беруден бас тартқанын жазды. Раджа Хумабон мен Дату Зула Магелланға Мактанға барып, Датуды бағынуға мәжбүрлеуді ұсынды. Кемедегі мушкетерлер мен арбалетшілер қайықтан оқ атып қолдау көрсетуге тырысты. Жергілікті тұрғындардың жеңіл қарулары мен қалқандары еуропалық оқ-дәріге осал болғанымен, олардың атысы алыс қашықтықтан болғандықтан, шабуыл тиімсіз болды. Сол қашықтықтан Магеллан оларға тоқтау бұйрығын бере алмады және оқ-дәрілерін үнемдеуге мүмкіндік болмады, сондықтан мушкетерлер мен арбалетшілер оқ-дәрілері бітіп қалғанша жарты сағат бойы атуды жалғастырды. Пигафеттаның мәлімдемесіне сәйкес, Магелланның бірнеше адамы шайқаста қаза тапты, ал оларға көмектесуге келген католик дініне өткен жергілікті тұрғындардың бір бөлігі соғысшылар тарапынан дереу өлтірілді. Магелланның бұйрығымен шайқасқа қатыспағандар алыстан бақылады.

Салдары

Дату Лапулапудың жауынгерлері Магелланның денесін қайтарып алды. Хумабон Магелланның және оның өлген бірнеше сарбаздарының денелерін, жауынгерлер қалаған тауардың құнына тең алмасу шартымен талап етті, бірақ олар бас тартты. Шайқастан аман қалған және Себуға оралған сарбаздардың кейбіреулері Хумабон берген тойда уланды. Магелланнан кейін экспедицияны Хуан Себастьян Элькано басқарды. Хумабонның сатқындығынан кейін ол дереу аттандыруға бұйрық берді. Элькано және оның флоты батысқа қарай жол тартты. Олар 1522 жылы Испанияға жетіп, әлемді алғашқы рет толық айналып өтті.

Филиппин мәдениетінде

Филиппин тарихында "Мактан жеңісі" Испанияның Филиппин колонизациялауын 44 жылға кешіктірген деп саналады, 1564–1565 жылдары Мигель Лопес де Легаспи басып алғанға дейін. Бүгінде Лапулапу шетелдік үстемдікке қарсы тұрған алғашқы "Филиппин ұлттық батыры" ретінде танылды. Лапулапу туралы естелік шаралары көп: Мактан аралындағы және Себу провинциялық әкімдігіндегі мүсіндер, оның атымен аталатын қала және жергілікті қызыл групер балығының түрі. Капампанган актері, кейін саясаткер болған Лито Лапид "Лапу Лапу" атты фильмде ойнады, ал эстрадалық әнші Йойо Вилламе "Магеллан" атты халық әнін жазды, ол Мактан шайқасының күлкілі бұрмаланған оқиғасын баяндайды. Мактан аралында "Мактан қасиетті орны" деп аталатын жер бар, онда тарихи шайқас жылдығында қасиетті орнының мангр жағалауында қайтадан көрсетіледі және Рампада фестивалімен аяқталады, ол шайқастан кейін Мактанның жеңісін қайта жаңғыртудан тұрады. "Мактан жеңісі" (Себуано: Kadaugan sa Mactan) деп аталатын бұл қайта жаңғырту Себулықтар үшін үлкен той және Себудың Синулог фестивалімен бірге маңызды фестивальдерінің бірі саналады. Әдетте, қайта қойылымдарда филиппин жұлдыздары, әсіресе Себуано тегінен шыққандар Лапулапу, оның әйелі Рейна Булакна және Фердинанд Магеллан рөлін ойнайды. Сол қасиетті орында Лапулапу мүсінінің жанында испан отаршылдық билігі орнатып, АҚШ әскері Филиппинге басып алғаннан кейін көп ұзамай зақымдалған Магелланға арналған обелиск орнатылған. Магеллан Филиппинге католицизмді, ал Себуға Санто-Ниньоны (Бала Иса) әкелгені үшін де құрметке ие. Магелланның айқасы және жоғарыда аталған Магеллан қасиетті орны Себу қаласында орнатылды. Филиппиннің көптеген маңызды орындары мен инфрақұрылымдары Магелланның атын алып жүр, көбінесе оның испанша жазылуын (Магалланес) қолданады, бұл сонымен қатар филиппин азаматтарының кең таралған тегі. Сулу архипелагының тұрғындары Лапулапу Сама Бажау тайпасының мұсылманы болған деп санайды. 2017 жылдың 27 сәуірінде Лапулапуды елдегі шетелдік үстемдікке қарсы тұрған алғашқы батыр ретінде құрметтеу мақсатында, шайқас болған 27 сәуір күні Президент Родриго Дутерте Лапу Лапу күні деп жариялады.