Гданьск кеме жасаушылығы: тарих және «Тілділік» қозғалысының отаны

Кіріспе

Гданьск кеме жасау зауыты (Польша)

Гданьск кеме жасау зауыты (Stocznia Gdańska, бұрын Ленин кеме жасау зауыты) – Гданьск қаласында орналасқан ірі поляк кеме жасаушы зауыты. 1980 жылдың қыркүйегінде "Солидарность" (Solidarność) қозғалысы осы зауытта құрылғаннан кейін, кемежай халықаралық деңгейде танымал болды. Ол Мартва Висланың батыс жағында және Остров аралында орналасқан.

Тарих

Гданьск кеме жасау зауыты 1946 жылы екінші дүниежүзілік соғыста қатты зақымдалған бұрынғы неміс кеме жасау зауыттары – Schichau Werft және Danziger Werft орналасқан жерде мемлекеттік компания ретінде құрылды. 1952 жылдың 1 шілдесінде Остров аралында Baza Remontowa Ostrow деп аталатын мемлекеттік кәсіпорын құрылды. Жыл соңында атауы Gdańska Stocznia Remontowa болып өзгерді. Польша Халық Республикасы кезінде кешен Гданьск кеме жасау зауыты және Гданьсктегі Владимир Ленин атындағы кеме жасау зауыты (1967–89) деп белгілі болды. Солтүстік кеме жасау зауыты (Stocznia Północna) 1945 жылдың маусымында құрылды, ол бастапқыда No. 3 кеме жасау зауыты деп аталды. Оның негізгі қызметі пойыздар, трамвайлар және шағын жүзбелі құрылғыларды өндіру және жөндеу болды. 1945 жылдың желтоқсанында No. 3 зауытында 694 адам жұмыс істеді, оның ішінде 8 инженер және 28 техник болды. 1948 жылы кемелерді суға түсіру басталды – Гданьск теңіз балық аулау институты үшін суға түсіру кемелері тапсырылды және 53 құтқару қайығы салынды. 1949 жылы зауыт балық аулайтын луго траулерлерін өндіруге кірісті. 1950 жылдың ақпанында No. 3 кеме жасау зауыты Солтүстік кеме жасау зауыты деп аталды. 1951 жылы пойыздарды өндіру тоқтатылып, орнына шағын жүк кемелері, балық аулау кемелері және ғылыми кемелерді жасауға маманданды. 1952 жылы зауыт 14 кеме тапсырды. 1955 жылдан кейін зауыт Польша, КСРО, Болгария, Югославия және Шығыс Германияның әскери-теңіз күштері үшін кемелер салды – негізінен әскерді тасымалдау кемелері, гидрографиялық, құтқару, оқу және торпедалық қайықтар. 1975 жылы зауытқа "Westerplatte Heroes" деген ат берілді. 1980 жылы Гданьск Шығыс Еуропадағы коммунистік диктатураға қарсы ұйымдасқан қарсылықтың басталуын белгілеген оқиғалардың ортасы болды. 17 000 кеме жасаушының ереуілі кеме жасау зауытының электригі Лех Валенса басқарған "Солидарность" (Solidarność) сол кездегі Кеңес блогындағы алғашқы коммунистік емес кәсіподақ ретінде мойындалды. Бұл қадам Шығыс Еуропадағы коммунизмнің құлауына ықпал еткен азаматтық қарсылық науқанының алғашқы сәтті қадамы болды. 1980-ші жылдарда Солтүстік кеме жасау зауыты Кеңес Одағы үшін супер траулерлер, супер сейнерлер, гидрографиялық кемелер және әскерді тасымалдау кемелерін өндіруді жалғастырды – соңғы төртеуі 1991 жылы тапсырылды. Коммунистік кезеңдегі Польша әскери-теңіз күштерімен жасалған келісімдер 1990-шы жылдардың басында орындалды. Әлемдік нарықтағы қиындықтар радикалды өзгерістерге әкелді және зауыт негізінен Германия мен Нигерияға арналған жүк контейнерлерін өндіруге маманданған. Польша үкіметі 2018 жылы IDS-тен зауыттың 50% үлесін қайта алды. Ремонт тобының құрамында Солтүстік кеме жасау зауыты жоғары техникалық мамандандырылған өнімдерді ұсына алады – жобалаудан бастап толық жабдықталған кемеге дейін. Зауыт қазірде арнайы кемелерді, соның ішінде СЖҚ/СЖҚ тасымалдау кемелерін, жолаушылар паромдарын, контейнерлік кемелерді, оффшорлық қайықтарды, гидрографиялық және ғылыми кемелерді өндіреді. Бұл кемелер Дания, Финляндия, Германия, Норвегия, Ұлыбритания, АҚШ және Польша туларымен жүзеді. Еуропалық Одақ зауытты қайта құру жоспарын қолдады. Зауыт аумағында қазіргі уақытта 77 компания жұмыс істейді, соның ішінде жел турбиналары үшін болат мұнаралар құрайтын GSG Towers компаниясы бар. Зауыттың No. 2 қақпасы ондаған жылдар бойы ереуілдер мен тойлардың ортасы болғандықтан, қастерлі орынға айналды. 2005 жылы француз электронды музыка композиторы Жан Мишель Жар "Солидарность" қозғалысының 25 жылдығын мерекелеу үшін зауытта мультимедиалық концерт өткізді. Концертке 170 000 көрермен қатысты, 6 миллионнан астам теледидар көрермені тамашалады және Live from Gdańsk (2005) альбомының шығуына әкелді. 2006 жылы "Pink Floyd" тобының гитарисі Дэвид Гилмор "Солидарность" қозғалысының бір бөлігі ретінде поляк революциясының мерейтойын атап өту үшін зауытта концерт берді. 50 000 көрерменді тартқан концерт On an Island (2006) альбомын қолдау үшін 2006 жылғы әлемдік турнесін аяқтады және Live in Gdańsk (2008) альбомында жазылған.

Gdańsk Shipyard was founded in 1946 as a state owned company, on sites of the former German shipyards, Schichau Werft and Danziger Werft, both considerably damaged in the Second World War. On 1 July 1952 a state owned enterprise called Baza Remontowa Ostrow was established on Ostrów Island. The name changed to Gdańska Stocznia Remontowa later in the year. During the time of the People's Republic of Poland, the complex was known as the Gdańsk Shipyard and Vladimir Lenin Shipyard in Gdańsk (1967–89). The Northern Shipyard (Stocznia Północna) was also formed in June 1945, when it was known as Shipyard No. 3. Its activities were mainly production and repairs of trains, trams and small floating units. In December 1945 Shipyard No. 3 had a workforce of 694, including 8 engineers and 28 technicians. Launches began in 1948 – smacks for the Gdańsk Institute of Sea Fishing were delivered and 53 rescue boats were built. In 1949 the shipyard started to produce fishing lugo trawlers. In February 1950, Shipyard No3 changed its name to Northern Shipyard. In 1951, it ended production of trains, specializing instead in small cargo ships, fishing vessels and scientific ships. In 1952, the shipyard delivered 14 vessels. After 1955, the shipyard built vessels for the navies of Poland, USSR, Bulgaria, Yugoslavia and East Germany – mainly for troop landing craft, hydrographic, rescue, training and torpedo boats. In 1975 the shipyard was named "Westerplatte Heroes". In 1980, Gdańsk was the arena for events that marked the beginning of organized resistance to Communist dictatorship in eastern Europe. A strike by 17,000 ship builders saw Solidarity (Solidarność), led by shipyard electrician Lech Wałęsa, recognised as the first non Communist trade union in the then Soviet Bloc. The move was one of the first successful steps in a campaign of civil resistance that contributed to the eventual collapse of Communism across eastern Europe. Through the 1980s, Northern Shipyard continued to produce super trawlers, super seiners, hydrographic units and troop landing craft for the Soviet Union – the last four were delivered in 1991. Contracts signed with the Communist era Polish Navy were delivered in the early 1990s. Difficulties on the world market forced radical changes and the yard began to specialize in cargo containers, mainly for Germany and Nigeria. The Polish government regained shares of the shipyard from IDS in 2018 reaching 50%. As part of the Repair Group, Northern Shipyard can offer highly technical specialized products – from design to a fully equipped ship. The shipyard now produces specialist ships, including LNG/LPG transport ships, passenger car ferries, container vessels, offshore boats, hydrographic, and scientific ships. These vessels sail under the flags of Denmark, Finland, Germany, Norway, the UK, USA, and Poland. The European Union has backed a restructuring plan for the shipyard. About 77 companies now operate on the grounds of the shipyards, including GSG Towers, which builds steel towers for wind turbines. The shipyard's Gate Number Two, for decades the focus of strikes and celebrations, has become a pilgrimage destination. In 2005, French electronic music composer Jean Michel Jarre performed a multimedia concert at the shipyard to celebrate the 25th anniversary of the Solidarity movement. The concert was a one off event, attracting 170,000 spectators on site, over 6 million television viewers and resulted in the release of the Live from Gdańsk (2005) album. David Gilmour, guitarist for Pink Floyd played a concert at the shipyard in 2006 to celebrate the anniversary of the Polish revolution as part of the Solidarity movement. The concert, which attracted 50,000 spectators, closed his 2006 world tour in support of On an Island (2006) and is documented on the Live in Gdańsk (2008) album.