Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Флешбек немесе еріксіз қайталанатын естелік – адамның өткен оқиғаны немесе оның бір бөлігін күрт, әдетте күшті сезінуімен сипатталатын психологиялық құбылыс. Бұл оқиғалар қорқыныш, қуаныш, қайғы, қызығу немесе басқа да түрлі эмоциялармен байланысты болуы мүмкін.
Psychological phenomenon in which a person re experiences a memory
A flashback, or involuntary recurrent memory, is a psychological phenomenon in which an individual has a sudden, usually powerful, re experiencing of a past experience or elements of a past experience. These experiences can be frightful, happy, sad, exciting, or any number of other emotions.
Тарих
Флешбек – бұл "ешқандай саналы, алдын ала жоспарланған іздеу әрекеті жасамай, санаңызға келетін жеке тәжірибелер". Бұл тәжірибелер кейде қолдағы жағдаймен ешқандай қатысы болмайды. Травматикалық стресс синдромынан (ПТСР) зардап шегушілер үшін флешбектер күнделікті өмірді күрт бұзуы мүмкін. Эббингхаус жадтың үш ерекше класын жіктеді: сезімдік, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді жад. Сезімдік жад – бұл белгілі бір ортада ақпараттың қысқа ғана сақталуы (көріс аумағыңызда шам-шырақпен қозғалғаннан кейін көретін сызық сезімдік жад арқылы құрылады). Бұл көзқарас бойынша, травматикалық естеліктер барлық басқа күнделікті естеліктер сияқты бірдей параметрлермен байланысты. Екі көзқарас та еріксіз қайта оралатын естеліктердің әдетте орын алмайтын сирек оқиғалардың нәтижесі екеніне келіседі. Мұндай сирек оқиғалар адамнан күшті эмоционалдық реакция тудырады, өйткені олар қалыпты күтулерді бұзады. Қазіргі талқылаудың тақырыбы – еріксіз естелікті құрайтын анықтамалық критерийлердің мәні. Соңғы кезде ғалымдар еріксіз естеліктердің адам белгілі бір уақытта және жерде бастан өткерген жағымсыз оқиғалардың нәтижесі деп ойлады, ал еріксіз естелік эпизоды кезінде оқиғаның уақыттық және кеңістіктік ерекшеліктері жоғалады. Басқаша айтқанда, флешбекке ұшыраған адамдар уақыт пен орын сезімін жоғалтады және жай ғана естеліктерді еске түсірудің орнына оқиғаны қайтадан сезінеді. Бұл ерекше механизм көзқарасына сәйкес келеді, себебі еріксіз естелік ерікті естеліктен өзгеше жад механизміне негізделген. Сонымен қатар, кодтау кезінде туындаған бастапқы эмоциялар флешбек эпизоды кезінде қайтадан сезіледі, бұл жағымсыз оқиға туралы естелік болғанда әсіресе қиын болуы мүмкін. Сондай-ақ, жеке адам бастан өткерген флешбектердің сипаты тұрақты екені дәлелденді, олар әр кездесуде бірдей форманы сақтайды. Бұл тіпті адам жаңа ақпарат алғанда да орын алады, ол интрузивті естелікте сақталған ақпаратқа тікелей қайшы келеді. Бұл стимулдар ескерту сигналына айналады, егер олар қайтадан кездессе, флешбекке түрткіс береді. Бұл ескерту сигналы гипотезасы деп аталады. Мысалы, адам құрметтің күнге шағылысқан жерін көргенде флешбекке ұшырауы мүмкін. Себебі ол бұл дақтарды көлік апатына ұшырағанға дейін көрген көліктің фараларымен байланыстырады. Элерс пен Кларктың айтуынша, травматикалық естеліктердің флешбектерді тудыруға бейім болуының себебі – қате кодтау, ол адамға контексттік ақпаратты, сондай-ақ әдетте күнделікті естеліктермен байланысты болатын уақыт пен орын туралы ақпаратты ескеруге мүмкіндік бермейді. Бұл адамдар травматикалық оқиғамен байланысты стимулдарға сезімтал болады, содан кейін олар флешбекке түрткіс береді, тіпті стимулдың айналасындағы контекст байланысты болмаса да. Бұл триггерлер травматикалық тәжірибе кезінде бейімделу реакциясын тудыруы мүмкін, бірақ егер адам қауіп болмаған жағдайларда да бірдей жауап бере берсе, олар тез бейімделусіз болады. Оған қарамастан, негізгі механизм көзқарасына жататын теориялар ерікті және еріксіз естеліктерді түсіндіретін жеке механизмдердің жоқтығын айтады. Стресстік оқиғалар туралы естеліктерді ерікті және еріксіз еске түсіруде ешқандай айырмашылық жоқ. Керісінше, әр түрлі еске түсіру үшін әр түрлі еске түсіру механизмі қолданылады. Еріксіз еске түсіруде сыртқы триггер жадта бақылаусыз белсенділіктің таралуын тудырады, ал ерікті еске түсіруде бұл белсенділік қатаң бақыланады және мақсатқа бағытталған. Сонымен қатар, негізгі механизм бойынша жағымсыз оқиғаларды еріксіз еске түсіру жағымды оқиғаларды еске түсірумен де байланысты. Зерттеулер көрсеткендей, флешбектерден зардап шеккендердің шамамен 5 пайызы жағымды, бірақ травматикалық емес флешбектерді бастан кешіреді. Олар теріс және/немесе травматикалық флешбектерді бастан өткерген адамдар сияқты бірдей қарқындылық деңгейі мен еске түсіру механизміне ие, оған еріксіз естелікке байланысты жан-жақтылық пен эмоция кіреді. Тек эмоцияның жағымды немесе жағымсыз екендігімен ғана ерекшеленеді.
Flashbacks are the "personal experiences that pop into your awareness, without any conscious, premeditated attempt to search and retrieve this memory". These experiences occasionally have little to no relation to the situation at hand. For those suffering post traumatic stress disorder (PTSD), flashbacks can significantly disrupt everyday life. Ebbinghaus classified three distinct classes of memory: sensory, short term, and long term memory. Sensory memory is made up of a brief storage of information within a specific medium (the line you see after waving a sparkler in your field of vision is created by sensory memory). This view holds that traumatic memories are bound by the same parameters as all other every day memories. Both viewpoints agree that involuntary recurrent memories result from rare events that would not normally occur. These rare events elicit strong emotional reactions from the individual, since they violate normal expectations. What is currently an issue of controversy is the nature of the defining criteria that make up an involuntary memory. Up until recently, researchers believed that involuntary memories were a result of traumatic incidents that the individual experienced at a specific time and place, while losing all the temporal and spatial features of the event during an involuntary recollection episode. In other words, people who suffer from flashbacks lose all sense of time and place, and they feel as if they are re experiencing the event instead of just recalling a memory. This is consistent with the special mechanism viewpoint in that the involuntary memory is based on a different memory mechanism compared to the voluntary counterpart. Furthermore, the initial emotions experienced at the time of encoding are also re experienced during a flashback episode, which can be especially distressing when the memory is of a traumatic event. It has also been demonstrated that the nature of the flashbacks experienced by an individual are static in that they retain an identical form upon each intrusion. This occurs even when the individual has learned new information that directly contradicts the information retained in the intrusive memory. These stimuli then become warning signals that, if encountered again, serve to trigger a flashback. This has been termed the warning signal hypothesis. For example, a person may experience a flashback while seeing sun spots on their lawn. This happens because they associate the spots with the headlights of the vehicle that they saw before being involved in a car accident. According to Ehlers and Clark, traumatic memories are more apt to induce flashbacks because of faulty encoding that cause the individual to fail in taking contextual information into account, as well as time and place information that would usually be associated with everyday memories. These individuals become sensitized to stimuli that they associate with the traumatic event, which then serve as triggers for a flashback, even if the context surrounding the stimulus may be unrelated. These triggers may elicit an adaptive response during the time of the traumatic experience, but they soon become maladaptive if the person continues to respond in the same way to situations in which no danger may be present. In contrast to this, theories belonging to the basic mechanism viewpoint hold that there are no separate mechanisms that account for voluntary and involuntary memories. The recall of memories for stressful events do not differ under involuntary and voluntary recall. Instead, it is the retrieval mechanism that is different for each type of recall. In involuntary recall, the external trigger creates an uncontrolled spreading of activation in memory, whereas in voluntary recall, this activation is strictly controlled and is goal oriented. In addition, the basic mechanism’s involuntary recall for negative events, are also associated with memories of positive events. Studies have shown that out of the participants who suffer from flashbacks, about 5 percent of them experience positive non traumatic flashbacks. They experience the same intensity level and has the same retrieval mechanism as the people who experienced negative and/or traumatic flashbacks, which includes the vividness and the emotion related to the involuntary memory. The only difference is whether the emotion evoked is positive or negative.
Сезімдік жады
Есте сақтау әдетте сезімдік, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді процестерге бөлінеді. Осы сезімдік түйсіктер қайта оқу оқиғасына дейін болады. Олар оқиғаның еріксіз естелік ретінде пайда болуына шарт жасайтын стимул ретінде танылады. Праймердің болуы қайта оқудың пайда болу мүмкіндігін арттырады. Сезімдік естелік осыны тудыруы мүмкін, сонымен қатар естелік пен праймер арасындағы байланысты жоюға да көмектеседі. Қарсы шарттау және сезімдік сигналмен байланысты оқиғалардың естелігін жаңарту естелікті праймерден бөлуге көмектеседі.
Memory has typically been divided into sensory, short term, and long term processes. These sensory experiences take place just before the flashback event. They act as a conditioning stimulus for the event to appear as an involuntary memory. The presence of the primer increases the likelihood of the appearance of a flashback. Just as the sensory memory can result in this, it can also help erase the connections between the memory and the primer. Counter conditioning and rewriting the memory of the events that are related to the sensory cue may help dissociate the memory from the primer.
Қысқа мерзімді жады/жұмыс жады
Көптеген күдіктер болды, бұзғыш естеліктер қысқа мерзімді естеліктерде кемшіліктер тудыруы мүмкін деген. Флешбектерден зардап шегетін адамдардың жұмыс жадына қатысты гиппокампы зақымдалған, бұл жұмыс жадының да зардап шегуі мүмкін деген теорияны қолдайды. Осы теорияны тексеру үшін көптеген зерттеулер жүргізілді және барлық нәтижелер келесі қорытындыға келді: ішкі естеліктер қысқа мерзімді естелікке немесе жұмыс жадына әсер етпейді.
There have been many suspicions that disruptive memories may cause deficiencies in short term memories. For people who suffer from flashbacks, the hippocampus that is involved with the working memory has been damaged, supporting the theory that the working memory could have also been affected. Many studies were conducted to test this theory and all results concluded that intrusive memory does not affect the short term memory or the working memory.
Ұзақ мерзімді есте сақтау
Есте сақтау процестерінің үш түрінің арасында ұзақ мерзімді есте сақтау ең көп көлемде ақпарат сақтайды және көптеген танымдық процестерге қатысады. Расмусен мен Бернценнің сөздерінше, "ұзақ мерзімді есте сақтау процестері спонтанды ойлаудың негізін құруы мүмкін" (2009).
Out of the three types of memory processes, long term memory contains the greatest amount of memory storage and is involved in most of the cognitive processes. According to Rasmuseen and Berntsen, "long term memory processes may form the core of spontaneous thought" (2009).
Эпизодикалық жады
Эпизодтық жад – ұзақ мерзімді жадтың бір түрі, онда еріксіз естеліктер қарқынды автобиографиялық естеліктерден құралады. Декларативтік жадтың бір түрі ретінде, бұл жад неғұрлым жеке болса, соғұрлым жақсы есте қалатыны туралы идеяға сәйкес келеді. Қиындық тудыратын естеліктер көбінесе таныс күйзеліспен байланысты болады, ол консолидация және қайта консолидация процесі арқылы тез күшейеді. Айырмашылығы, бұл ойларды ұмыту өте қиын. Көптеген ой-қиялы әңгімелерде естелікпен байланысты эмоциялардың түрлі деңгейлері кездеседі. Флэшбэктерде эмоциялардың көп бөлігі теріс, бірақ олар оң эмоциялар да болуы мүмкін. Бұл эмоциялар өте күшті және естелікті айқынрақ етеді. Қиындық тудыратын естелікпен байланысты эмоцияның қарқындылығын төмендету естелікті тыныш эпизодтық жадқа айналдыруға көмектеседі.
Episodic memory is a type of long term memory where the involuntary memories are made up of intense autobiographical memories. As a version of declarative memory, this follows the same idea that the more personal the memory is, the more likely it will be remembered. Disruptive memories are almost always associated with a familiar stimulus that quickly becomes stronger through the process of consolidation and reconsolidation. The major difference is that intrusive thoughts are harder to forget. Most mental narratives tends to have varying levels of some type of emotions involved with the memory. For flashbacks, most of the emotions associated with it are negative, though it could be positive as well. These emotions are intense and makes the memory more vivid. Decreasing the intensity of the emotion associated with an intrusive memory may reduce the memory to a calmer episodic memory.
Анатомия
Флэшбэктердің неврологиялық негізімен байланысты мидың бірнеше аймағы анықталған. Медиалдық уақытша лобтары, прекуней, артқы цингуляттық гирус және префронтальді кортекс еріксіз естеліктерге қатысты ең көп айтылатын аймақтар. Медиалдық уақытша аймақтарда орналасқан гиппокамп жад процестерімен тығыз байланысты. Гиппокамптың көптеген функциялары бар, оның ішінде жадты консолидациялау да бар. Миді бейнелеу зерттеулері флэшбэктердің жадты қайтарумен байланысты аймақтарды белсендіргенін көрсетті. Жоғарғы тоқпанды лобта орналасқан прекуней және артқы цингуляттық гирус та жадты қайтарумен байланысты. Сонымен қатар, зерттеулер префронтальді кортекс аймақтарының жадты қайтару процесінде белсенді екенін көрсетті.
Several brain regions have been implicated in the neurological basis of flashbacks. The medial temporal lobes, the precuneus, the posterior cingulate gyrus and the prefrontal cortex are the most typically referenced with regards to involuntary memories. The hippocampus, located within the medial temporal regions, has also been highly related to memory processes. There are numerous functions in the hippocampus that includes aspects of memory consolidation. Brain imaging studies have shown flashbacks activating areas associated with memory retrieval. The precuneus, located in the superior parietal lobe, and the posterior cingulate gyrus, have also been implicated in memory retrieval. In addition, studies have shown activity in areas of the prefrontal cortex to be involved in memory retrieval.
Мәдениет
Психологиялық құбылыс кино мен теледидарда жиі бейнеленеді. Флэшбэктерді ең дәл көрсете білген медиа туындыларының көпшілігі соғыс кезеңімен байланысты болды, сондай-ақ флэшбэктердің соғыс салдарынан туған жарақаттар мен стрестерден пайда болатын посттравматикалық стресс синдромымен (PTSD) байланысы туралы айтылды.
The psychological phenomenon has frequently been portrayed in film and television. Some of the most accurate media portrayals of flashbacks have been those related to wartime, and the association of flashbacks to PTSD caused by the traumas and stresses of war.