Кіріспе

1950 жылы Джордж Кукордың түсірген фильмі

«Кеше туылған» – 1950 жылғы американдық комедиялық драмалық фильм, режиссері Джордж Кукор. Фильм негізі Гарсон Каниннің 1946 жылғы аттас пьесасы бойынша түсірілген. Сценарий авторлығы Альберт Маннхаймерге жатқызылған. Каниннің өмірбаяндық еңбегіне сәйкес, Кукор Маннхаймердің жұмысын ұнатпаған, оның пьесаның құндылығын жеткіліксіз деп санайды, сондықтан ол Канинге өз пьесасынан сценарий жазуды ұсынған. Заңдық мәселелерге байланысты Канин кинодағы еңбегі үшін автор ретінде көрсетілмеген. Фильмде білімсіз жас әйел Билли Доун (Оскар жүлдесіне ие болған Джуди Холлидей сомдаған) және конгрессменді «сатып алуға» тырысып, Вашингтонға келген бай, қарт, қоқыс жинаушы Гарри Брок (Бродерик Кроуфорд) туралы оқиға баяндалады. Билли оны қоғамда ұялта бастағанда, Гарри оған білім беру үшін журналист Пол Верраллды (Уильям Холден) жалдайды. Осы процесте Билли Гарридің қаншалықты сыбайлас жемқор екенін біліп, ақырында Полға ғашық болады. Фильмді Columbia Pictures компаниясы түсіріп, шығарған. Канин Гарри Броктың Columbia Pictures компаниясының продюсері Гарри Кохнның прототипі екенін жиі айтқан, олармен ұзақ және шиеленіскен қарым-қатынаста болған. Кохнның өмірбаян авторы Боб Томасқа сәйкес, Кохн Каниннің авторлығын білген, бірақ оған мән бермеген. 2012 жылы «Кеше туылған» фильмі АҚШ Конгресі кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танылып, Ұлттық кино тізіліміне енгізілді.

Сюжет

Бұзақылыққа бой алған, қоқыс жинау магнаты Гарри Брок өзінің жүрекжарлы әйелі Эмма "Билли" Доун және сыбайлас заңгері Джим Деверимен бірге бір-екі саясаткерге "әсер ету" үшін Вашингтонға сапар шегеді. Заңдық сақтық үшін Девери Гарриге Биллиге үйленуге кеңес береді, себебі әйел күйеуіне қарсы куәлік беруге міндетті емес. Гарри Биллидің білімсіздігі мен әдепсіздігіне ашуланып, бірақ өзінің мінез-құлқы одан да нашар екенін түсінеді. Ол онымен сұхбат алуға келген журналист Пол Верраллды жалдап, оған білім мен мәдениет беруді тапсырады. Полдың қолдауымен және өзінің тырысқан еңбегінің арқасында Билли әдебиет, тарих, саясат және құқық туралы білім алады, және баршаның күмәнін жоққа шығарып, өте ақылды болып шығады. Билли өздігінен ойлана бастайды және алған білімін өзінің жағдайына қолданады. Сонымен қатар, ол өзін құрметтейтін және бағалайтын Полға ғашық болады. Ол Гарриге қарсы тұрғанда, ол оны зорлықпен ұрып, өзінің заңсыз келісіміне байланысты келісімшарттарға қол қоюға мәжбүрлейді. Девери Гарриді көптеген мүлкін Биллиге беруге көндіріп, осылайша оны үкіметтен жасыруға тырысады. Гарри Биллидің жаңа тәуелсіздігін сезіне келе, оны қорқытып, мүлкін қайтаруға мәжбүрлеуге әрекеттенді. Билли мен Пол оның ықпалын Гарридің үстемдігінен құтылу үшін пайдаланады. Ол оларға тыныш қалған жағдайда мүлкін біртіндеп қайтарып беруге уәде береді. Соңғы қысқа көріністе Билли мен Полдың үйленгені көрсетіледі.

Алдын ала өндіріс

Голливудтың барлық ірі студиялары Гарсон Каниннің "Кеше туылған" Бродвей пьесасын түсіргісі келсе де, 1947 жылы Колумбия студиясы оның құқықтарын 750 000 долларға және пайданың бір бөлігіне сатып алды. Бұл Харви пьесасы үшін төленген 1 миллион доллардан кейін, пьесаның экрандық құқықтары үшін екінші ең жоғары төлем болды. Дегенмен, актерлерді таңдаудағы қиындықтарға байланысты жоба бірнеше айға тоқтап қалды. 1950 жылдың сәуір айында Колумбия студиясының басшысы Гарри Кон фильмді режиссерлеуге Джордж Кукорды тағайындады, бірақ Кукор студияның бірінші таңдауы емес еді. Кукордың "Кеше туылған" пьесасына дайындалу жұмысы өте жаңашыл болды. Актерлер екі апта бойы сценарийді репетициялады, содан кейін оны студия қызметкерлерінен құралған көрермендер алдында орындады. Кукордың мақсаты актерлерге "көлемді кейіпкерлерді" жасауға мүмкіндік беру және түсірілім басталмас бұрын көрермендердің реакциясы арқылы күлкінің деңгейін анықтау болды. Кукор бір көрініс күлкілі болса, оны өзгертудің қажеті жоқ деп сақты. Егер көрермендер "күлкі сөзді жауып тастады, мен келесі сөзді естімедім" деп шағымданса, Кукор оларға "Тағы бір рет фильмді көріңіз" деп жауап берді. Бірақ ол кейбір түзетулер жасады – күлкі ұзақ және дауысты болған кезде, ол кейбір визуалды детальдарды қосты.

Кастинг

Голливуд Репортерінің хабарлауынша, Холлидей бастапқыда өзінің танымал Бродвей рөлін фильмге қайта ойнаудан бас тартқан. 1947 жылдың қыркүйегінде Рита Хейворттың бұл рөлге үміткер екені хабарланды, бірақ 1949 жылдың сәуір айының соңында Глория Грэмді RKO студиясынан басты рөлге шақыруға болатыны, сондай-ақ Жан Артур мен Лана Тернер де осы рөлді қарастырғаны мәлім болды. 1947 жылдың 16 қазанындағы Голливуд Репортерінің хабарында Колумбия студиясы Пол Дугласпен оның Бродвейдегі рөлін қайта ойнау туралы келіссөздер жүргізіп жатқаны айтылды. Қазіргі деректерге сәйкес, Канин Кохнды Холлидейді 1949 жылғы MGM фильмі "Адамның қабырғасы" үшін әйелі Рут Гордонмен бірлесіп, оған арнайы рөл жазып, осылайша оны қанағаттандырды. Холлидейдің фильмдегі өнері оған сыншылардың жоғары бағасын әкелді және Кохнды оның комедиялық дағдыларына көндірді. Ларри Оливер мен Франк Отто да Бродвейдегі рөлдерін қайта ойнады. 1950 жылдың 20 қыркүйегіндегі Лос-Анджелес Daily News газетінде жарияланған мақалада түсірілімге кіріспес бұрын актерлер студия қызметкерлерінің алдында алты қойылымда осы рөлдегі комедиялық шеберлігін жетілдіргені айтылды.

Цензура

Фильм ересек көрерменге арналғаны анық болғанымен, Канин мен Кукор цензураны жібіткен үшін фильмді түзетуге мәжбүр болды. Кукор түсіндірді: "Қазіргі кезде күлкілі сияқты, бірақ жиырма жыл бұрын кейіпкердің "Мен сол әйелді жақсы көремін" деп айтуына болмады, тіпті "әйелді" де айтуға рұхсат етілмеді. Ал Джуди Холлидей мен Бродерик Кроуфордтың бірге тұрғанын жасыру үшін қанша ақымақтықтар жасалды! Бұл үшін ең жоғары шеберлік пен Гарсон ойлап тапқан жаңа амалдар қажет болды, мысалы, Билли Доун әрқашан пәтерге артқы есік арқылы кіріп отыруы. Біз оны көңілді етуге тырыстық, менің ойымша, бірақ бұл мүлдем қажетсіз болды". Дегенмен, цензура мұндай қатаңдық қажет деп ойлады және Кукорға Холлидейдің киімдерін түсіргенде сақтық танытуды кеңес берді. Сол кезде, дененің жеке бөліктері, әсіресе кеуде, толығымен жабылуы тиіс болды. Цензура сондай-ақ Кукорға Биллидің Полды төсекке шақыруға тырысып жатқаны туралы қандай да бір қысым жасаудан аулақ болуын өтінді. Биллидің "Сендер сөзге құмарлардың бірі ме, әлде бір шаруаға қызығушылық танытарсыздар ма?" деген сөзі өте ұятты деп танылды. Алайда, Кукор өз ұстанымын сақтап, бұл сөз соңғы нұсқаға енгізілді.

Киімдер

Сахналық қойылымда Холлидейдің кейіпкері Билли Доун тек бес костюм киген, бірақ фильмде костюм дизайнін жасаған Жан Луис он үш әсем түйінделген киім жасады. Кукор Луиден киімдерді "кейіпкерлеуді" сұрады, Биллидің алғашқыда ойсыз және өзіне ғана бейім болған кезінде, әрине, қымбат да сәнді киімдермен. Бірақ ол мәдениетке қаныққан сайын, оның киімдері қарапайымданып, әдеміленіп келеді. Түсірілімге Даун мен Верраллдың сол кездегі әдеттегі жазғы ашық ауадағы Ұлттық симфониялық оркестрдің концертіне қатысқан көрінісі де енгізілді. Линкольн мемориалындағы туристерді бақылаған Кукор, олардың шайнап, өнер туындыларына көз жүгіртіп қана қараса, тіпті кейде мүлде назар салмайтынын байқады. Ал Голливуд фильмдерінде туристер әрқашан қызығушылықпен толы үнсіз тұрған күйде көрсетілетін. Осы қалыпты бейнелерден аулақ болу үшін Кукор ашық ауада түсірілген көріністерді өзінің ең жақсы жұмыстарының бірі деп есептеді.

Пікірлер

Фильмнің премьерасынан кейін бір күн өткенде жарияланған шолуда The New York Times газетінен Босли Кроутер былай деп жазды: "Бұл жылдың аяқталып бара жатқан кезеңіндегі ең жақсы фильмдердің бірі ретінде көзге түсуге асығысқан Колумбия студиясының сахналық пьесасы "Кеше туылғанның" экрандық нұсқасы. Бұл бір ғана көрсетілімнің нәтижесінде, Холлидей мыс әйелдің Америка киножұлдызы ретінде танымалдылыққа ие болатынына күмән жоқ". Variety журналы мәлімдеді: "Колумбия Бродвейдегі "Кеше туылған" хит пьесасының экрандық нұсқасы арқылы кассада үміткер болатын перспективалы ұсынысқа ие. Гарсон Каниннің ақылды, өткір комедиясы оңай бейімделеді және ірі қалалардың көрермендері оған ыстық қарсылық көрсететініне сенімділік бар". The Washington Post газетінің Ричард Л. Коу оны "сахнадағыдан да тартымды комедия, ал Джуди Холлидей одан да көңілді" деп атады. "Мен оны екі рет көруге ниетті фильмдердің санатында". Harrison's Reports журналындағы шолуда: "Ересектерге арналған тамаша комедия" делінген. Фильмнің сәнін әрі қарай көтеріп, Джуди Холлидейдің әдемі, бірақ ақылдан асып кеткен "қыз досы" рөліндегі керемет ойыны ерекше көзге түседі. Бұл адал емес, қарапайым мінезді, көп миллиондық қоқыс сатушының құлдырауы, ол оған білім беру қажет деп қате шешім қабылдағанда орын алады. Холлидейдің сөздерін тамаша жеткізуін және оның шеберлікпен ойнаған әуендерін толық бағалау үшін оны көру және тыңдау қажет". The Monthly Film Bulletin журналында: "Гарсон Каниннің комедиясы демократияның құндылықтарына арналған жағымды сабақ, ақылды, кейде өткір диалогтармен және мінездері кең болғанымен, әрқашан жанды сипатталады" деп жазылған. Католик тілшісі Уильям Х. Муринг фильмді "[Карл] Маркстің ақылды кино сатирасы" деп сынады. 1951 жылы фильмді Католик соғыс ардагерлерінің антикоммунистік комитеті пикетке шығарды, себебі Холлидей мен Канин АҚШ Бас прокурорының бүлікшіл топтар тізіміне енген ұйымдармен байланысты болды.

Қайта жасау

1970 және 1980 жылдары Канин жаңадан түсірілімге дайындалған нұсқасының жоспарларын іздегені хабарланды, онда мүмкін Бетт Мидлер, Барбра Стрейзанд немесе Вупи Голдберг, сондай-ақ Бернадет Питерс немесе Долли Партонды басты рөлдерге қарастырған, ал Фрэнк Синатра Гарри Брок рөлінде ойнауы мүмкін болған музыкалық нұсқа да бар еді, бірақ ешқайсысы іске аспады. 1993 жылы қайта түсірілім, Луис Мандоки режиссерлігімен және Мелани Гриффит, Дон Джонсон мен Джон Гудманның қатысуымен жүзеге асты.

Танымал мәдениетте

"Сопранолардың" "5-ші кезең" эпизодында Дж.Т. (Тим Дейли) осы фильмді "Кливер" фильміндегі қылмыстық басшы кейіпкеріне шабыт берген туынды деп айтады. Джимми МакГилл мен Ким Векслер "Барн Йерседе" фильмінің бір көрінісін "Жоспарлау және орындау" эпизодының соңғы сахнасында, "Better Call Saul" 6-шы маусымының орташа маусымдық финалында тамашалайды. Фильм сондай-ақ орташа маусымның бастапқы эпизоды "Нұқтап ату" көрсетілімінде де жартылай көрсетіледі.