Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цезий хлориді немесе цезий хлориді — CsCl формуласына ие бейорганикалық қосылыс. Бұл түссіз тұз әртүрлі салаларда цезий иондарының маңызды көзі болып табылады. Оның кристалдық құрылымы — негізгі құрылымдық типтің бірі, онда әрбір цезий ионы 8 хлорид ионымен координацияланады. Цезий хлориді суда ериді. CsCl қыздырғанда NaCl құрылымына өзгереді. Цезий хлориді табиғатта карналлитте (0,002% дейін), сильвит пен каинитте қоспалар түрінде кездеседі. Әлемде жыл сайын 20 тоннадан кем CsCl өндіріледі, көбінесе цезийлі минерал — плуциттен. Цезий хлориді әртүрлі ДНК түрлерін бөлу үшін изопикникалық центрифугалауда кеңінен қолданылады. Ол аналитикалық химиядағы реагент, иондарды тұнбаның түсі мен морфологиясы арқылы анықтауға қолданылады. 137CsCl немесе 131CsCl сияқты радиоизотоптармен байытылған цезий хлориді ядролық медицинада, мысалы, қатерлі ісіктерді емдеуде және миокард инфарктісін диагностикалауда қолданылады. Дәстүрлі радиоактивті емес CsCl қолданылып, қатерлі ісікке қарсы емнің тағы бір түрі зерттелді. Көбінесе цезий хлориді адамдар мен жануарлар үшін салыстырмалы түрде аз уытты, бірақ радиоактивті түрі CsCl-дің суда жоғары ерігіштігіне байланысты оңай қоршаған ортаны ластайды. 1987 жылы Бразилияның Гояния қаласында 93 граммдық ыдыстан 137CsCl ұнтағының таралуы салдарынан радиациялық апаттың бірі орын алды, нәтижесінде төрт адам қаза тауып, 249 адам тікелей зардап шекті.
Caesium chloride or cesium chloride is the inorganic compound with the formula CsCl. This colorless salt is an important source of caesium ions in a variety of niche applications. Its crystal structure forms a major structural type where each caesium ion is coordinated by 8 chloride ions. Caesium chloride dissolves in water. CsCl changes to NaCl structure on heating. Caesium chloride occurs naturally as impurities in carnallite (up to 0.002%), sylvite and kainite. Less than 20 tonnes of CsCl is produced annually worldwide, mostly from a caesium bearing mineral pollucite. Caesium chloride is widely used in isopycnic centrifugation for separating various types of DNA. It is a reagent in analytical chemistry, where it is used to identify ions by the color and morphology of the precipitate. When enriched in radioisotopes, such as 137CsCl or 131CsCl, caesium chloride is used in nuclear medicine applications such as treatment of cancer and diagnosis of myocardial infarction. Another form of cancer treatment was studied using conventional non radioactive CsCl. Whereas conventional caesium chloride has a rather low toxicity to humans and animals, the radioactive form easily contaminates the environment due to the high solubility of CsCl in water. Spread of 137CsCl powder from a 93 gram container in 1987 in Goiânia, Brazil, resulted in one of the worst ever radiation spill accidents killing four and directly affecting 249 people.
Кристалдық құрылым
Цезий хлоридінің құрылымы екі атомдық негіздегі қарапайым кубтық торды қабылдайды, мұнда екі атомның да сегіздей координациясы бар. Хлорид атомдары кубтың бұрыштарындағы тор нүктелерінде орналасса, цезий атомдары кубтың ортасындағы бос орындарда жатады; баламалы және толыққанды эквивалентті «орналасу» нұсқасында цезий иондары бұрыштарда, ал хлорид ионы ортада болады. Бұл құрылым CsBr және CsI, сондай-ақ көптеген екілік металл қорытпаларымен ортақ. Керісінше, басқа сілтілік галоидтар натрий хлоридінің (тас тұзы) құрылымын қабылдайды. Егер екі ионның мөлшері шамалас болса (осы координациялық сан үшін Cs+ иондық радиусы 174 пм, Cl− 181 пм), CsCl құрылымы қабылданады, ал олар ерекшеленсе (Na+ иондық радиусы 102 пм, Cl− 181 пм), натрий хлориді құрылымы қабылданады. 445 °C-тан жоғары температураға дейін қыздырғанда, қалыпты цезий хлориді құрылымы (α CsCl) тас тұзы құрылымымен β CsCl түріне өзгереді (кеңістік тобы Fmm).
The caesium chloride structure adopts a primitive cubic lattice with a two atom basis, where both atoms have eightfold coordination. The chloride atoms lie upon the lattice points at the corners of the cube, while the caesium atoms lie in the holes in the center of the cubes; an alternative and exactly equivalent 'setting' has the caesium ions at the corners and the chloride ion in the center. This structure is shared with CsBr and CsI and many binary metallic alloys. In contrast, the other alkaline halides have the sodium chloride (rocksalt) structure. When both ions are similar in size (Cs+ ionic radius 174 pm for this coordination number, Cl− 181 pm) the CsCl structure is adopted, when they are different (Na+ ionic radius 102 pm, Cl− 181 pm) the sodium chloride structure is adopted. Upon heating to above 445 °C, the normal caesium chloride structure (α CsCl) converts to the β CsCl form with the rocksalt structure (space group Fmm).
Ультрацентрифугация үшін ерітінді
Цезий хлориді изопикникалық центрифугация деп аталатын әдісте центрифугациялауда кеңінен қолданылады. Центрипетальді және диффузиялық күштер тығыздық градиентін құрайды, бұл қоспаларды молекулалық тығыздықтарына қарай бөлуге мүмкіндік береді. Бұл әдіс әртүрлі тығыздықтағы ДНК-ны (мысалы, АТ немесе ГС құрамы әртүрлі ДНК фрагменттерін) ажыратуға мүмкіндік береді.
Caesium chloride is widely used in centrifugation in a technique known as isopycnic centrifugation. Centripetal and diffusive forces establish a density gradient that allow separation of mixtures on the basis of their molecular density. This technique allows separation of DNA of different densities (e. g. DNA fragments with differing A T or G C content).
Ядролық медицина және рентгенография
Цезий хлориді 137CsCl және 131CsCl сияқты радиоизотоптардан, катодты сәуле түтіктерінің экрандарынан және экцимерлі лазерлерден тұрады. Басқа қолданыстарына дәнекерлеуде электродтарды белсендіру жатады; осылайша, ол нейроғылымдағы электрофизиологиялық тәжірибелерде пайдалы болуы мүмкін.
Caesium chloride composed of radioisotopes such as 137CsCl and 131CsCl, and screens of cathode ray tubes. and excimer lasers. Other uses include activation of electrodes in welding; Therefore, it can be useful in electrophysiology experiments in neuroscience.
Уыттылық
Цезий хлориді адамдар мен жануарлар үшін аз зиянды. Дегенмен, цезий хлориді ұнтағы шырышты қабықшаларды тітіркендіріп, астмаға себеп болуы мүмкін.
Caesium chloride has a low toxicity to humans and animals. However, caesium chloride powder can irritate the mucous membranes and cause asthma.