Кіріспе

Органикалық химияда Феллинг ерітіндісі – суда еритін көмірсулар мен кетон (>C=O) функционалдық топтарын ажыратуға, сондай-ақ қанттарды тотығу-тотықсыздану қабілеті бойынша, Тольенс реактивімен бірге анықтауға қолданылатын химиялық реагент. Бұл сынақты 1849 жылы неміс химигі Герман фон Фелинг жасаған.

Зертханалық дайындық

Феллинг ерітіндісі екі жеке ерітіндіні қосу арқылы дайындалады: Феллинг А, мыс(II) сульфатының терең көк түсті сулы ерітіндісі, және Феллинг В, калий-натрий тартратының (Рошель тұзы деп те аталады) түссіз сулы ерітіндісі, натрий гидроксидімен күшті сілтілендірілген. Бұл екі ерітінді жеке тұрақты, сынақ қажет болғанда ғана біріктіріледі, себебі олардың қосылуынан түзілген мыс(II) кешені тұрақсыз: ол сілтілік ортада баяу мыс гидроксидіне ыдырайды. Белсенді реагент – тотықтырғыш зат ретінде қолданылатын Cu2+ тартрат кешені. Тартрат лиганд рөлін атқарады. Дегенмен, координациялық химия күрделі және металл мен лиганд арақатынасы әртүрлі түрлі қосылыстар анықталған. Феллинг әдісімен шамалас мыс ионын анықтауға арналған реагенттерді дайындаудың басқа да әдістері сол кезде жасалды. Оларға Виолетта ерітіндісі (Шарль Виолеттаның атымен), Сокслет ерітіндісі (Франц фон Сокслеттің атымен) – екеуінде де тартрат бар, және Сольдаини ерітіндісі (Артуро Сольдаинидің атымен) – оның құрамында карбонат бар.

Реактивтің қолданылуы

Феллинг ерітіндісі альдегид және кетон функционалдық топтарын ажырату үшін қолданылады. Тестiлеуге арналған қосылыс Феллинг ерітіндісіне қосылады және қоспа қыздырылады. Альдегидтер тотығып, оң нәтиже береді, бірақ α-гидроксикетон болмаса, кетондар реакцияға түспейді. Бистартратокупрат(II) кешені альдегидті карбоксилат анионына тотықтырады, ал процесте кешеннің мыс(II) иондары мыс(I) иондарына дейін тотығады. Қызыл мыс(I) оксиді реакциялық қоспадан шөгінді түзеді, бұл оң нәтиже екенін көрсетеді, яғни тотығу-тотығу реакциясы болған (бұл Бенедикт ерітіндісімен алынатын оң нәтижемен сәйкес). Феллинг тестісі моносахаридтер және басқа да тотығуға қабілетті қанттарды (мысалы, мальтоза) анықтау үшін жалпы тест ретінде қолданылуы мүмкін. Ол альдоза моносахаридтеріне (тотығуға бейім альдегид тобының болуына байланысты) оң нәтиже береді, сонымен қатар кетоза моносахаридтеріне де оң нәтиже береді, себебі олар реагенттегі сілтелі ортада альдозаға айналады, содан кейін оң нәтиже береді. Феллинг тестісі несептегі глюкозаны анықтауға және осылайша қант диабетін диагностикалауға қолданылады. Тағы бір қолданылуы – крахмалдың глюкоза сиропы мен мальтодекстриндерге ыдырауы, сондай-ақ тотығуға қабілетті қанттың мөлшерін өлшеу, осылайша крахмал қантының декстроза эквивалентін (DE) анықтау. Құмырсқа қышқылы (HCO2H) да Феллинг тестісінде оң нәтиже береді, сондай-ақ Тольенс және Бенедикт тесттерінде де оң нәтиже береді. Оң нәтижелер оның көмірқышқыл газына оңай тотығуымен сәйкес келеді. Ерітінді бензальдегид пен ацетонды ажырата алмайды.